Madison Square Garden’dagi mo‘jizadan yetti yil o‘tib
Yetti yil avval, Madison Square Garden ringida og‘ir vazn tarixining eng katta sensatsiyalaridan biri yuz berdi. Anthony Joshua mag‘lubiyat nimaligini bilmaydigan, to‘liq qudratidagi chempion edi. Qarshisiga esa besh haftalik ogohlantirish bilan chaqirilgan, 11–1 koeffitsiyent bilan kelingan underdog – Andy Ruiz Jr chiqdi.
Uchinchi raundda Ruiz parketga tushdi. Ko‘pchilik uchun jang shu yerda tugagandek ko‘rindi. Lekin aynan o‘sha lahza “Mexican Rocky” tug‘ildi. Ruiz o‘rnidan turdi, Joshua’ni to‘rt marta nokdaunga tushirdi va nihoyat hakam jangni to‘xtatdi. Og‘ir vazn taxtiga meksikalik ildizlarga ega birinchi bokschi o‘tirdi.
Imperialdagi chang bosgan, tog‘ va sahrolar o‘rtasiga tiqilib qolgan qishloq yulduzini quchoqlab oldi. U kechki shoular, studiyalar, intervyular orasida yugurdi, Meksika prezidenti Andrés Manuel López Obrador huzuriga bordi, Joshua revanshini qabul qilib, 10 million dollarlik shartnomaga qo‘l qo‘ydi. Pul, mashinalar, shuhrat, ayollar – hammasi birdan yopirilib keldi.
Olti oyda cho‘qqidan qulash
Oradan atigi 190 kun o‘tib, Ruiz chempionlik kamarlarini boy bergan, Buster Douglas, Leon Spinks va James J Braddock qatoriga qo‘shilgan “bir zarbali” afsonaga aylandi. Saudiya Arabistonining shamol urgan Diriyah shaharchasida u Joshua’ga qarshi mutlaqo lohas, ruhsiz ko‘rinishda ringga chiqdi.
Uch oy davom etgan ziyofatlar, qisqartirilgan tayyorgarlik, birinchi jangdan 15 funt og‘irroq vazn – hammasi o‘z so‘zini aytdi. 3:00 da boshlangan, iztirobga to‘la matbuot anjumanida Ruiz ochiq tan oldi: o‘ziga haddan tashqari ishongan, revanjni jiddiy qabul qilmagan. Uning shishgan, ko‘karib ketgan yuzi bu pushaymonni yashira olmadi.
Shundan beri olti yildan ko‘proq vaqt o‘tdi. Ruiz, keyingi hafta 37 yoshga to‘ladigan sobiq chempion, shu davr ichida atigi uch marta ringga chiqdi. Vazn o‘zgarishlari, jarohatlar, bekor bo‘lgan janglar… Madison Square Garden’dagi g‘alaba go‘yo boshqa odamning hayotidan parchadek tuyula boshladi.
Nyuarkdagi so‘nggi yurish
Endi esa, Nyu-Jersidagi Prudential Centerda, Manhattan’dan o‘n chaqirim narida, Ruiz og‘ir vazn cho‘qqisiga so‘nggi yurishini boshlamoqda. Bu safar ham bokschilikning ikkinchi imkoniyat berishdagi saxiyligi sinovdan o‘tadi.
U 12 raundlik, kamarga taalluqli bo‘lmagan jangda 6 fut 7 dyuym bo‘yli Damian Knyba’ga qarshi ringga ko‘tariladi. Bu – Jarrell Miller bilan o‘tgan, ikki yildan ortiq vaqt avvalgi durangdan keyingi ilk jangi va Eddie Hearn promouterlik kompaniyasi bilan uch janglik kelishuvdagi birinchi bosqich.
Bir paytlar uning chempionlikka qaytishi ancha real tuyulardi. Joshua’dan WBA, IBF va WBO kamarlarini yo‘qotgan bo‘lsa ham, u o‘shanda atigi 30 yoshda edi va diviziondagi eng iste’dodli hujumkor bokschilardan biri sanalardi. Qog‘ozdek yumshoq gavdasi ortida yashiringan chaqqon qo‘llar, ko‘zni qamashtiradigan kombinatsiyalar – bolaligidan beri unga hamroh bo‘lgan paradoks.
Bolaligida ham raqiblar “semiz bolani” kam baholashardi. Ringga kirgach esa, uning tezligi va fikrlashidagi pishiq maktab tezda bilinardi.
Eski ustoz, yangi sahifa
Bugun esa, eng muhim o‘zgarishlardan biri – burchakda yana Manny Robles turibdi. 54 yoshli murabbiy Ruizni ikkala Joshua jangiga ham tayyorlagan, ammo revanjdagi inqirozdan so‘ng ular yo‘llarini ayro qilgandi.
Ruiz orada Eddy Reynoso bilan ishladi, Chris Arreola va Luis Ortiz ustidan g‘alabalarga shu shtab bilan yetib bordi. Keyin yana yo‘qolish, tanaffuslar, Millerga qarshi jangga kelib, o‘zi tan olganidek, “yarim kuch bilan”, deyarli o‘z-o‘zini tayyorlash davri boshlandi.
Hammasi Tulumdagi ta’til paytida o‘zgardi. Ruiz qiz do‘sti bilan dam olayotgan, qo‘lida piña colada, og‘ir vazn divizioni esa uning ishtirokisiz oldinga ketayotgan edi. U kibrni yutdi, biroz mast holatda Instagram orqali Robles’ga yozdi: yana birga ishlashni so‘radi. Javob uzoq kutdirmadi. Bitta shart bor edi – tinglash, diqqat va vaqtining “120 foizi”.
Ruiz Nyuarkdagi matbuot anjumanida qisqa, lekin aniq gapirdi: “Manny Robles bilan yana birlashganimdan xursandman. Oldingi janglarda, boshqa raqiblarga qarshi men kerakli ishlarni qilmayotgan edim. U meni uyg‘otdi. Shuning uchun ham bugun shu yerdaman”.
Robles uchun esa bu qaytish nafaqat hissiy, balki professional ishonch ramzi. Ularning so‘zlariga ko‘ra, bu safar klassik 8–10 haftalik lager emas, deyarli butun yil davom etgan uzluksiz ish bo‘ldi.
“Bu ikki yoki uch oy avval boshlanmagan, – dedi Robles. – Biz butun yilni zalda o‘tkazdik. Bugun ayta olaman: eski Andy qaytdi. U ruhiy, jismoniy, ma’naviy jihatdan yaxshi holatda. U yaxshi joyda turibdi”.
Tarozidagi signal
Bularning bari gap bo‘lib qolmasligi uchun bir ishora bor edi – vazn o‘lchash marosimi. Ruiz 254,3 funt bilan ringga qaytmoqda. Bu 2018 yilda Kevin Johnson ustidan qozongan g‘alabasidan beri eng yengil ko‘rsatkichi va Joshua revanjidagi rekord 283,7 funtdan qariyb 30 funt kam.
Knyba 255,5 funt ko‘rsatdi. Bo‘yda olti dyuym farq, vaznda esa bir funtga ham yetmaydigan tafovut.
Yo‘lda turgan to‘siqlar oz bo‘lmadi. 2021 yilda o‘ng tizzasiga, 2023 yilda esa yirtilgan rotator manjetasiga operatsiya qilindi. Millerga qarshi jangda Ruiz o‘ng qo‘lini sindirib qo‘ydi, biroq 12 raundni oxirigacha urushib tugatdi. Dastlab operatsiyasiz tuzalishiga umid qildi, lekin oxir-oqibat jarrohlik stoliga yotishga majbur bo‘ldi. Natijada 762 kunlik tanaffus – endi esa nihoyat tugamoqda.
Toliqishdan charchash
Ruiz tiklanish davrini sekin oldi. Besh farzandi bilan ko‘proq vaqt o‘tkazdi, Meksikada tug‘ilgan, pudratchi bo‘lib ishlaydigan otasi bilan birga ko‘chmas mulk loyihalarida qatnashdi. Aynan shu ota uni besh yoshida, haddan tashqari sho‘xligini jilovlash uchun, bokschilikka olib kirgan, yillar davomida Mexicali zallariga qatnatgan edi.
Ruiz cherkovga bora boshladi. Joshua janglaridan kamida 17 million dollar ishlab topgan bokschi uchun ringga qaytish moliyaviy majburiyat emasdi. Lekin u o‘zini “charchashdan charchadim, zerikishdan zerikdim”, deb ta’riflaydi. Bir payt kelib, ichidagi bo‘shliqni faqat yana ring to‘ldira olishini anglab yetdi.
Og‘ir vazn taxti yana bo‘linib ketgan payt
Vaqtni tanlash bundan yaxshiroq bo‘lishi qiyin. Og‘ir vaznda Lennox Lewisdan keyin ilk mutlaq chempionni ko‘rish uchun chorak asr kerak bo‘ldi. Oleksandr Usyk 2024 yil may oyida Tyson Fury ustidan g‘alaba qozonib, to‘rt asosiy kamarni birlashtirdi. Oradan ikki yil o‘tmay, divizion yana bo‘linib ketdi.
39 yoshli Usyk 2024 yil iyunda qolgan kamarlaridan voz kechdi. Endi toj to‘rtta yo‘nalishga sochilgan: Murat Gassiev (WBA), Agit Kabayel (WBC), Filip Hrgović (IBF) va Daniel Dubois (WBO). Har bir yo‘nalish – yangi imkoniyat, yangi eshik.
Ismi tanish, tarixi afsonaga aylanib ulgurgan sobiq chempion uchun bitta ishonchli g‘alaba ham yetarli bo‘lishi mumkin. Shu juma kuni kechasi g‘alaba qozonsa, Ruiz yana chempionlik poygasining markaziga qaytadi. Hatto bir paytlar xayoliydek tuyulgan, bugun esa ancha real bo‘lib qolgan uchinchi Joshua jangi ham ufqda paydo bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, ingliz bokschining noyabrda kutilayotgan Furyga qarshi superjangidan keyin.
Ruiz yaqinda chiqargan diss treki ham ambitsiyaning so‘nmaganini ko‘rsatib turibdi – u yerda yarim o‘nlab og‘ir vaznli raqiblar nomma-nom tilga olingan.
Hearn bilan to‘liq aylana
Bu qaytishda chiroyli ramziylik bor. 2019 yilda Joshua – Miller jangi doping mojaro sabab bekor bo‘lgach, aynan Ruiz Eddie Hearn’ga o‘zi yozib, imkoniyat so‘ragan edi. O‘sha xabar, o‘sha kechikkan shans og‘ir vazn taxtini ag‘dar-to‘ntar qilgandi.
Endi Ruiz boshqa takliflarni ham ko‘rib chiqqach, o‘sha rejalari bir kechada vayron bo‘lgan promouter bilan yana qo‘l uzatdi. Hearn bu safar hissiyotlarga berilmaydi, u ochiq gapiradi: “Bu biznes qarori”.
Uning fikricha, Ruizni Joshua uchun dahshatli tushga aylantirgan tezlik, zarba kuchi va chidamlilik hanuz joyida. Meksikalik ildizlari, tarixdagi g‘alabasi, bozorbopligi – bugungi og‘ir vaznda kamdan-kam bokschiga nasib etadigan paket.
Hearn buni qisqa qilib ifodalaydi: “Agar hammasini to‘g‘ri qilsa, divizionni yana birma-bir yenga boshlasa, u sportdagi eng katta yulduzlardan biriga aylanadi”.
“G‘aroyib gigant”ga qarshi sinov
Birinchi to‘siq – Damian Knyba (17–1, 11 KO). Og‘ir vazn mezonlari bo‘yicha ham ulkan bo‘lgan, 86 dyuymlik qo‘l uzunligiga ega polyak bokschi Nyu-Jersida yashaydi. U so‘nggi jangida Germaniya vakili Kabayelga qarshi uchinchi raundda to‘xtatilgan, lekin jangning ayrim bo‘laklarida umidli ko‘rinishga ulgurgan.
Nyuarkdagi yakuniy matbuot anjumanida Knyba o‘sha mag‘lubiyatni o‘zini elita darajasida ko‘rishga yordam bergan tajriba sifatida talqin qildi. U ringda “eng och, eng yaxshi Andy Ruiz”ni kutayotganini aytdi. Zalda esa katta polshalik muxlislar to‘dasi bo‘lishi kutilmoqda – bu shaharda bir paytlar Tomasz Adamek atrofida to‘plangan shovqinli olomonni eslatadigan manzara.
Ruiz (35–2–1, 22 KO) uchun esa bo‘y tafovuti yangilik emas. 6 fut 1 dyuym bo‘y bilan u deyarli butun faoliyati davomida undan balandroq og‘ir vaznlilarga qarshi ringga chiqib kelgan.
“[Knyba] gigant, – dedi Ruiz. – Shuning uchun meni ‘giant slayer’ deyishadi. Men doim kichikroq yigitman, katta-katta raqiblarga qarshi jang qilaman. Lekin qandaydir sababga ko‘ra, bu men uchun ishlaydi”.
Bu juftlikka tanlov ham bejiz emas. Bu yoshda, bu tarixda Ruizni “yengil” raqib bilan sinashning ma’nosi qolmagan. Unga nima qolgani, nimani yo‘qotgani aynan mana shunday jangda ayon bo‘ladi. Hearn ham buni yashirmaydi: “Agar yana og‘ir vazn chempionligini qo‘lga kiritish haqida gapirayotgan bo‘lsang, bunday raqiblarni albatta yengishing shart”.
Vaqt tugayotganini Ruiz yetti yil avvaloq tushundi. Endi 36 yoshda, har bir ertaga alohida hisob yuritiladigan pallada u ringga yana bir bor qadam qo‘ymoqda. Savol bitta: unda hali nechta “ertaga” qoldi?
