Madring: Madridning yangi xavfli amfiteatri
Formula 1 kalendariga 2023-yildagi Las Vegasdan keyin ilk bor yangi trek qo‘shildi. Bu hafta oxiri Ispaniya Gran-prisini qabul qilayotgan Madring nafaqat geografiyada, balki paddok kayfiyatida ham yangi markazga aylanmoqda.
Rasmiy tasnif bo‘yicha bu ham shohko‘cha tipi trassa: IFEMA ko‘rgazma markazi atrofidan aylanib o‘tadi, Madrid asosiy aeroportiga bir necha daqiqalik masofada joylashgan. Lekin uning yarmi deyarli doimiy avtodromga o‘xshaydi – asfalt uzun yoy chizig‘ida La Monumental deb nomlangan mashhur bankli burilishga qarab ko‘tarilib boradi.
7-burilishdan 8-gacha bo‘lgan qismning o‘zi 8 foizlik ko‘tarilish bilan haydovchini qarshi oladi. Suratlarda tekis ko‘rinishi mumkin bo‘lgan relyef, jonli ko‘rganda ancha tajovuzkor seziladi. Mashinalar hali trekka chiqishidan bir kuncha vaqt bor, ammo allaqachon bir narsa aniq: bu hafta oxiri Formulaga oson o‘tmaydi.
La Monumental – tomoshabinlar uchun bayram, haydovchilar uchun sinov
Madring haqida gap ketganda, birinchi bo‘lib La Monumental tilga olinadi. Bir necha oy avval chizmalari paydo bo‘lganidan beri aynan shu bankli burilish atrofida suhbat to‘xtamadi. Haydovchilar, jamoalar, Pirelli – barchasi uni mavsumdagi eng murakkab nuqtalardan biri deb atashga ulgurgan.
Qurilish vaqtidayoq ulkan ko‘rinardi, lekin endi, 550 metrga cho‘zilgan burilish atrofidagi ishlar yakunlangach, manzara butunlay boshqacha: tribunalar baland ko‘tarilgan, ichki tomonda ulkan mehmondo‘stlik zonasi qurilgan. Hammasi birgalikda Interlagos start-finish to‘g‘ri chizig‘ining bosimga to‘la, shovqinli amfiteatrini eslatadi.
Endi asosiy savol: bu yerda nechta haqiqiy poyga trayektoriyasi bor? Agar bir nechta yo‘l tanlash imkoni paydo bo‘lsa, La Monumental nafaqat vizual, balki taktik tomondan ham Gran-prining yuragiga aylanadi.
5-burilish – yashirin tuzoq
Madring bo‘ylab haydovchini adashtirishi mumkin bo‘lgan joylar yetarli. La Monumental bor, 17-burilishdagi og‘ir tormozlanish bor – tez chap yoydan keyingi o‘ng burilish ko‘pchilikni terga botiradi.
Ammo dastlabki F3 sinovlari va asfaltda qolgan shinalar izlari bir narsani ko‘rsatib turibdi: asosiy bosh og‘riq 5/6-shikana bo‘lishi mumkin.
Bu shikana trekdagi eng tez qism – 3-burilishdan keyingi uzun, oqimli segment – oxirida paydo bo‘ladi. Haydovchi bir zumda mashinani o‘ngga-chapga otishi kerak, kerblar esa ehtiyotkorlik bilan bosishni talab qiladi. Eng katta xavf esa chiqishdagi to‘siq burchagida: u “bo‘g‘ilish nuqtasi” yaratadi. Xato qilganlar uchun bu yerda joy kam bo‘ladi.
Shisha kabi silliq asfalt
Ko‘plab shohko‘cha trassalari g‘adir-budir yuzasi bilan mashinalarni qiynab kelgan. Madring bu stereotipni buzdi – trek deyarli shisha kabi silliq.
Trek bo‘ylab piyoda yurib chiqqanlar asfalt sifati haqida bir fikrda: jamoalar baland klirens izlashga majbur bo‘ladigan kutilmagan “to‘lqinlar” deyarli yo‘q. Bu, ayniqsa, aerodinamikaga juda sezgir mashinalar uchun katta yengillik.
Chegara masalasida esa devorlar ko‘p joyda tabiiy “chiziq” vazifasini bajaradi. Ayrim uchastkalarda esa haydovchilarni beton devordan uzoqroqda ushlab turish uchun bo‘yalgan kerblar qo‘yilgan. FIA oq chiziqlarni sezilarliroq qilish maqsadida Jeddah, Miami va Austin trassalarida sinab ko‘rilgan mayda bo‘rtma bo‘yoq chiziqlaridan ham foydalangan.
Paddok – adashish mumkin bo‘lgan labirint
Madringga kelganlar birinchi bo‘lib trekni emas, paddokni o‘rganishga majbur bo‘ldi. Sababi oddiy: bu joy g‘ayrioddiy darajada ulkan.
Garajlar IFEMA ko‘rgazma markazi ichiga joylashtirilgan, bu esa odatdagi “bir chiziq bo‘ylab” joylashuvni butunlay o‘zgartirdi. Williams va Racing Bulls o‘rtasida 150 metrlik bo‘shliq bor, aynan shu yerga media va TV zonasi joylashtirilgan.
Garajlar ortida ham noodatiy manzara: yuk mashinalari va muhandislik ofislari turlicha sharoitda. IFEMA tuzilishi tufayli ayrim jamoalar konditsionerli binolarda joylashgan bo‘lsa, McLaren va Mercedes kabi nomlar tashqarida, issiq ostida ishlayapti. Paddokdagi odatiy “qo‘shnilar” ham ajralib qolgan: odatda yonma-yon turadigan Williams va Racing Bulls oralig‘ini piyoda bosib o‘tish ikki daqiqadan ortiq vaqt oladi.
Juda uzun pit-leyn va noqulay chiqish
Garajlar majmuasining cho‘zilgan shakli pit-leynni ham rekord darajada uzaytirib yubordi. Rasmiy o‘lchovga ko‘ra, tezlik cheklagich chiziqlari orasidagi masofa 562 metrni tashkil etadi.
Chiqish qismi ham haydovchilar uchun oson bo‘lmaydi. Pit-leyndan chiqqan mashina avval o‘ng tomondagi beton devorga qarab tezlashadi, so‘nggina 3-burilish chiqishida asosiy trekka qo‘shiladi. Bu joyda sovuq shinalar, tor yo‘l va ko‘rish burchagi birlashib, xavfli kokteyl hosil qilishi mumkin.
Pirelli hisob-kitoblariga ko‘ra, Madringdagi bitta pit-stop taxminan 25 soniya yo‘qotishga teng bo‘ladi. Bunga pit-leynning 1-burilishda emas, 3-burilishda trekka qaytishi ham yordam bermoqda. Strateglar uchun bu kichik raqam emas.
Madring hozircha faqat jim turgan beton, yangi asfalt va bo‘sh tribunalar yig‘indisiga o‘xshashi mumkin. Ammo bir necha soatdan keyin bu joy Formulaning navbatdagi sinov maydoniga aylanadi. Savol bitta: yangi trassa kimni yutqazadi, kimni esa yangi yulduz darajasiga ko‘taradi?
