Manchester United va Mourinho: 2013-yildagi eshikning yopilishi
“Sliding doors” — Manchester United tarixidagi eng og‘ir eshiklardan biri aynan shunda g‘iyqillab yopilgan edi.
2013-yil bahori. Old Trafford ichkarisida ham, tashqarisida ham hamma narsa tayyor edi: Sir Alex Ferguson ketishga qaror qilgan, klub esa uning o‘rniga eng katta sahnaga mos, bosimi baland lavhalardan cho‘chimaydigan murabbiy izlayotgan edi. Nom deyarli bitta edi — Jose Mourinho.
Yangi Netflix hujjatli serialida ochilgan tafsilotlar, yillar davomida mish-mish bo‘lib yurgan gaplarni tasdiqlaydi: Manchester United aslida Mourinho bilan kelishib bo‘lgan. Faqat qaror keskin burilib ketdi.
Madrid va London orasida kechgan reja
Jarayon bir necha kunlik emas, haftalab davom etgan. Madridda uchrashuvlar, Londonda uchrashuvlar. Ferguson o‘zi hurmat qiladigan, ko‘p bor raqib bo‘lgan portugaliyalik murabbiyga shaxsan aytadi: mavsum oxirida iste’foga chiqaman.
Mourinho hayratda qoladi. Bu nafaqat yangi ish taklifi, bu futbol tarixidagi eng og‘ir meroslardan birini qabul qilish taklifi edi.
Shartlar bo‘yicha muzokaralar tezda boshlangan. Moliyaviy tomon, vakolatlar, struktura. Kelishuvga erishildi. Hamma narsa tayyordek ko‘rindi.
Keyin esa… yo‘q.
Ferguson hujjatli filmda o‘sha burilishni eslab, bir jumlani aniq takrorlaydi: “Bir kecha u menga qo‘ng‘iroq qildi, yig‘lab turardi va: ‘Alex, bo‘lmaydi. Men so‘zimni Chelsea’ga berganman, uni buzmayman’, dedi”.
Mourinho rasmiy sabab sifatida oilaviy omillarni ko‘rsatgan. London chetidagi oilaviy uy, 2007-yilda birinchi bor Chelsea’dan ketganida qaytishini va’da qilgani, Roman Abramovich bilan iliq munosabatlar — bularning bari mantiqli ko‘rinadi. Lekin United ichkarisida hamon bunga shubha bilan qaraydiganlar bor.
Qanday bo‘lmasin, qisqa muddatga bo‘lsa-da, Manchester United o‘zini Mourinho bilan kelajakni tasavvur qilib ulgurgan. Aynan shu orzu keyinchalik klub tarixidagi eng keskin burilish nuqtalaridan biri sifatida eslanadi.
Bir davr tugaydi, ikkinchisi boshlanmay qoladi
Ferguson ketayotgan edi. Uning yonida yillar davomida klubni biznes va siyosiy frontda himoya qilib kelgan bosh ijrochi direktor David Gill ham lavozimni tark etardi. Bu faqat murabbiy almashinuvi emas, butun tizimni qayta qurish zarurati edi.
Ferguson yagona tipdagi bosh murabbiy edi — sport tomonining deyarli barcha iplarini o‘zi ushlab turardi. Uning o‘rniga keladigan odam nafaqat jamoani boshqarishi, balki yangi strukturaga o‘tish jarayonini ham ko‘tara olishi kerak edi. Klub ichida o‘sha paytda shunday fikr hukm surardi: Mourinho aynan shunday yelkalarga ega edi.
Lekin u yo‘q edi.
Pep Guardiola allaqachon Bayern Munich bilan kelishib bo‘lgan. Manchester United esa keskin burilish qiladi va Everton bosh murabbiyi David Moyesga murojaat qiladi.
Moyesda Fergusonning ayrim fazilatlari bor edi: intizom, mehnatsevarlik, uzoq muddatli loyihaga ishonch. Ammo u eng yuqori darajada ishlamagan, eng yuqori bosimni boshidan kechirmagan edi. Shunga qaramay, klub uni “The Chosen One” deb e’lon qiladi.
Natija esa hammaga ma’lum. U tanlangan odam emasdi.
Uch yilga kechikkan Mourinho
2016-yilda Mourinho baribir Old Traffordga keladi. Bu safar Louis van Gaal iste’fosidan atigi 48 soat o‘tib, FA Cup g‘alabasining shovqini hali bosilmay turib.
Lekin sahna o‘zgargan, aktyorlar ham.
Fergusonning so‘nggi chempionlik mavsumida Premier League’da 10 va undan ortiq o‘yin boshlagan 18 futbolchidan faqat oltitasi Mourinho birinchi mavsumida hamon shu darajada maydonga tushadi: David de Gea, Phil Jones, Wayne Rooney, Chris Smalling, Michael Carrick va Antonio Valencia.
Mourinho ham avvalgidek emasdi. U Chelsea’ga ikkinchi qaytishida yana chempionlikni qo‘lga kiritdi, lekin 2015-yil dekabrida klubni turnir jadvalida 16-o‘rinda qoldirib ketdi. Atigi bir ochko uni kuchsizlar zonasidan ajratib turardi.
Old Traffordda esa uning ishlashi hanuz ikki xil talqinda eslanadi. Bir tomonda — EFL Cup va Europa League g‘olibligi, ikki marta Champions League yo‘llanmasi, 81 ochko bilan post-Ferguson davridagi eng yaxshi liga natijasi. Mourinho o‘sha mavsumda ikkinchi o‘rinni, Manchester City’dan 19 ochko ortda qolgan bo‘lsa ham, o‘z karerasidagi “eng yaxshi yutuqlardan biri” deb atagan.
Ikkinchi tomonda esa — ichki mojarolar. Rekord transfer Paul Pogba bilan ziddiyatlar, Anthony Martial bo‘yicha rahbariyatni ochiqchasiga tanqid qilish, transfer bozorida o‘zini yetarlicha qo‘llab-quvvatlanmaganini his qilish.
Savol shunday: agar u 2013-yilda kelganida, hammasi boshqacha bo‘larmidi?
Yo‘q bo‘lib ketgan reja: Thiago, Fellaini va boshqalar
O‘sha yozga qaytsak. Klub ichidagi manbalar bitta narsani qat’iy ta’kidlaydi: Mourinho kelganida, transfer bozorida ikkilanib o‘tirmasdi.
Thiago Alcantara bilan kelishuv deyarli tayyor bo‘lgan. Mourinho bo‘lganida bu ish oxiriga yetkazilgan bo‘lardi, deydi o‘sha davrga yaqin bo‘lganlar.
Marouane Fellaini atrofidagi chalkashliklar ham bo‘lmagan bo‘lardi. United uni transfer oynasi so‘nggi kuni Everton’dan 27,5 million funtga oladi, holbuki avvalroq pastroq bo‘lgan release clause’ni ishga solish imkoniyati mavjud edi. Klub o‘zi tuzgan rejaning qurboni bo‘ldi.
Fellaini haqida ichkarida aytiladigan gap aniq: Mourinho bo‘lsa, bu transfer sodir bo‘lmagan bo‘lardi.
Portugaliyalik murabbiy o‘sha paytning o‘zida klubga bir qator futbolchilar haqida fikr bildiradi, jumladan, Italiya yarim himoyachisi Daniele de Rossi bo‘yicha ham. Bu ham uning aslida allaqachon kelajakni qanday tasavvur qilganini ko‘rsatib turardi.
Fikr shuki, Mourinho nafaqat yangi futbolchilarni olib kelgan bo‘lardi, balki Fergusondan meros qolgan tajribali tarkibdan ham ko‘proq foyda chiqargan bo‘lardi.
Fergusonning so‘nggi chempionlari va kutilmagan qulashi
Bugun deyarli hamma bir narsaga qo‘shiladi: Ferguson o‘sha so‘nggi chempionlik mavsumida tarkibdan maksimal darajada foydalandi. O‘sha jamoa qog‘ozda Premier League’ni yutishga majbur bo‘lmagan, lekin murabbiylik dahosi ularni tepaga olib chiqdi.
Keyingi yilgi qulashi esa keskin bo‘ldi. Ettinchi o‘rin. Bu darajadagi jamoa uchun nafaqat muvaffaqiyatsizlik, balki shok edi.
O‘sha futbolchilarning o‘zi ham keyinchalik aniq sabablarni topishga qiynalishganini tan olishadi. Lekin ichkarida bir tuyg‘u yashaydi: Mourinho bo‘lganida, ularning ichki raqobat ruhi, bosim ostida ham o‘zini majbur qilish qobiliyati boshqacha bo‘lardi.
U Fergusonning o‘rnini egallash vazifasini boshqacha qabul qilgan bo‘lardi — “bu vazifadan qo‘rqmasdan, undan ustun bo‘lishga urinadigan odam” sifatida.
Hali ham yopilmagan eshik
Netflix hujjatli filmida Ferguson o‘sha kechani, Mourinho qo‘ng‘irog‘ini, telefondagi ko‘z yoshlarni juda aniq tasvirlaydi. Gaplar sodda, ohang esa og‘ir.
Bu Manchester United uchun ulkan zarba bo‘lgan. Shunchaki bir murabbiy bilan kelishuv bekor bo‘lgani emas, butun davr ssenariysi o‘zgargan lahza.
Bugun ham Old Trafford atrofida bitta savol havoda muallaq turibdi: agar o‘sha eshik 2013-yilda Mourinho uchun ochiq qolganida, klub bu qadar uzoq yo‘qotishlar davriga kirib qolarmidi?
