Mariano Rajoyning Ispaniya finaliga munosabati: siyosat va futbol o‘rtasidagi ziddiyat
Ispaniya jahon chempionati finaliga chiqqan kecha mamlakat bo‘ylab shodiyonalar boshlandi, lekin siyosat sahnasida kayfiyat butunlay boshqacha edi. Mariano Rajoy bir kecha ham kutmadi. Sobiq bosh vazir o‘zining “El Debate”dagi ustuniga zudlik bilan qaytdi va “Hazil tuyg‘usini yo‘qotmaslik kerak” sarlavhali yangi maqola bilan o‘tgan haftadagi mojaroni yanada keskinlashtirdi.
U matnni odatdagidek futbol bilan ochadi: Luis de la Fuente va terma jamoaning finalga yo‘lini maqtaydi, maydondagi mehnatni e’tirof etadi. Ammo bir necha satr o‘tmay, to‘p siyosat maydoniga ko‘chadi. Rajoy Pedro Sánchezga ishora qilgancha, Ispaniyaga “eng yaxshi jamoa emas, aynan Ispaniya g‘alaba qozonishini” tilashini yozadi. Bu gap — bosh vazirning avvalgi maqoladan keyingi xabariga aniq javob, kinoyali zarba.
Maqola yakunida esa Rajoy o‘z pozitsiyasini yana bir bor qattiq ohangda mustahkamlaydi: “Mening qanday ekanimni, nimalarni o‘ylashimni allaqachon bilasiz. ¡Viva España! Yana bir bor yutdik”. Sobiq bosh vazir futbol eforiyasi fonida ham orqaga chekinishni istamayotganini ochiq ko‘rsatdi.
Fransiya, millat va bir jumlaning narxi
Bu mojaro Ispaniyaning Belgiya ustidan chorak finaldagi g‘alabasidan keyin boshlangan. O‘sha paytda Rajoy Fransiya terma jamoasini “juda yuqori darajadagi jamoa”, deb ta’riflab, so‘ngra “fransuz futbolchilarisiz” degan jumla bilan hammani larzaga soldi. Aynan shu ibora portlashga sabab bo‘ldi.
Katta sahnada bu gap Kylian Mbappé, Ousmane Dembélé yoki Michael Olise kabi futbolchilarning “fransuzligi”ga shubha sifatida qabul qilindi. Ularning ildizlari Kamerun, Mali, Kongo kabi mamlakatlarga borib taqaladi, ammo o‘zlari Fransiyada tug‘ilgan yoki shu yerda fuqarolik olgan. Fransiya elchixonasi raqamlar bilan javob qaytardi: 26 futbolchidan 23 nafari Fransiya hududida tug‘ilganini eslatdi. Sánchez hukumati va bir qator fransuz vazirlari esa Rajoyning so‘zlarini ochiqchasiga ksenofobik deb atadi.
Moncloada javob kechikmadi. Pedro Sánchez sobiq bosh vazirni “Ispaniyani sharmanda qilishda” aybladi. Tashqi ishlar vaziri José Manuel Albares esa fransuz hamkasbiga Rajoy maqolasi “ispaniyaliklarning aksariyat hissiyotini aks ettirmasligini” ta’kidladi. Hukumat matbuot kotibi Elma Saiz esa PP siyosatchisini uzr so‘ramagani uchun tanqid qildi.
Shu fon ustiga Rajoyning yangi maqolasi tushdi. Bu safar ham ohang o‘zgarmadi, til yumshamadi. Va mojaro yanada kengaydi.
Ispaniya kiyim almashtirish xonasigacha yetgan bahs
Bahs siyosiy maydon bilan cheklanib qolmadi. Yarim final oldidan matbuot anjumanida bu savol Ispaniya terma jamoasi kiyim almashtirish xonasiga ham kirib bordi. Lamine Yamal, marokashlik ota va Ekvatorial Gvineyadan bo‘lgan onaning o‘g‘li, Rajoyning gaplariga javob berishdan qochdi. U siyosiy to‘qnashuvga aralashmadi, aksincha futbolni ijtimoiy birlashuv vositasi sifatida himoya qildi va Ispaniya hamda Fransiyani integratsiyaning yaxshi namunasi sifatida ko‘rsatdi.
Siyosatchilar esa to‘xtamadi. Tenglik vaziri Ana Redondo X ijtimoiy tarmog‘ida Rajoyning ikkinchi maqolasiga javob qaytardi. U sobiq bosh vazirni “Ispaniya haqiqatini bilmaslikda” ayblab, sport qadriyatlarini tushunmagan holda futbol haqida yozayotganini masxara qildi. Uning yakuniy bahosi qisqa va og‘ir edi: “Qanaqa hazil”.
Shu tariqa, maydondagi pressing siyosiy maydonda ham o‘z aksini topdi. Bir tomonda finalga chiqqan, ko‘p millatli, yosh va dadil Ispaniya terma jamoasi. Ikkinchi tomonda esa millat, fuqarolik va identitet haqida eski, og‘riqli savollar.
Senegal, Parij va eski tanish bahs
Rajoy atrofidagi bahs Fransiya terma jamoasining kelib chiqishi haqidagi ilk tortishuv emas. Ousmane Dembélé — Rajoyning so‘zlarida bevosita tilga olinganlardan biri — ildizlari Senegal va Mavritaniyaga borib taqaladigan futbolchi. Fransiya terma jamoasi tarkibi esa yillar davomida Afrikadagi sobiq mustamlakalar bilan bog‘liq muhokamalarning markazida bo‘lib kelgan.
16 iyun kuni bo‘lib o‘tgan Fransiya – Senegal uchrashuvi oldidan Senegal Milliy Assambleyasi prezidenti Ousmane Sonko ham fransuz terma jamoasining tarkibi haqida juda o‘xshash gaplar aytgan edi. U ham futbolchilarning kelib chiqishi bilan bog‘liq savollarni ko‘targan, ammo o‘shanda bu gaplar Rajoyga qarshi ko‘tarilgan darajadagi xalqaro to‘lqinga sabab bo‘lmadi. Har ikki holatda ham bitta savol o‘rtada turibdi: terma jamoa deganda nimani tushunamiz — pasportni, tug‘ilgan joyni yoki ildizlarni?
Lamine Yamal va Marokash federatsiyasi soyasi
Bahs faqat Fransiya bilan cheklanib qolmadi. Marokash futbol federatsiyasi prezidenti Fouzi Lekjaa ham identitet atrofidagi olovga o‘z tomondan bir cho‘p tashladi. U “Onze Mondial” jurnaliga bergan intervyusida Lamine Yamalning Marokash o‘rniga Ispaniyani tanlagan qaroriga to‘xtaldi.
Lekjaa federatsiya futbolchi va uning oilasining tanlovini doimo hurmat qilganini, munosabat hech qachon o‘zgarmaganini ta’kidladi. Ammo bitta jumlasi keskin rezonans berdi. U shunday dedi: “Lamine Jamel. Men Jamel ismli birorta ispan tanimayman”. Bu gap rasmiy e’tiroz emas, lekin ichida yashirin malomat borligi aniq.
Yamal esa hozircha javob bermaydi. U maydonda javob berishni tanladi: rekordlarni yangilayapti, Ispaniya tarixini qayta yozayapti. Uning har bir driblingi, har bir goli maydondan tashqaridagi barcha savollarga qarshi sokin, ammo juda kuchli dalil bo‘lib turibdi.
Endi savol bitta: Ispaniya finalda kubokni ko‘taradimi-yo‘qmi, bu mojarolarni unuttira oladimi yoki aksincha, g‘alaba ham identitet haqidagi bahslarni tinchita olmaydimi? Futbol maydoni javobni tez orada beradi. Siyosiy maydon esa bu savolni yana uzoq vaqt chaynaydi.
