Matthew Mayich: Arizona State University sportchisi hayoti uchun kurashmoqda
Arizonaning tonggi jazirama havosida oddiy mashg‘ulot bo‘lishi kerak edi. Arizona State University jamoasi bilan yangi mavsum oldidan ilk jiddiy sinov. Ammo 21 yoshli himoyachi Matthew Mayich uchun o‘sha tong hayot-mamot chegarasiga aylanishini hech kim tasavvur qilmagan.
Hamiltonlik NHL nomzodi hozir Phoenix shahridagi shifoxonada hayotiga yopishib turibdi. Ota-onasi esa yonida, kurashdan voz kechmayapti.
“Biz bilamiz, Matthew jangchi, u kurashadi va bu holatdan chiqib ketishiga umid qilyapmiz”, – deydi otasi John Mayich.
Onasi Christina bilan ular Phoenixdagi shifoxonadan gapirmoqda. Ularning so‘zlariga ko‘ra, mashg‘ulotdan oldin o‘g‘li “mutlaqo sog‘lom” edi. Endi esa, oilaning Phoenixdagi advokati ta’riflaganidek, “u shifoxona karavotida hayotiga yopishib turibdi”.
Bu voqea sport olamida katta rezonans uyg‘otdi. Professional Hockey Players’ Association yosh sportchilar himoyasi yetarli emasligini ochiq tilga oldi. Ularning bayonotida ism tilga olinmagan bo‘lsa-da, gap aynan shu fojia fonida ketayotgani ayon.
PHPA ijrochi direktori Brian Ramsay yozma bayonotida shunday deydi: sportchilar jarohat, betoblik, charchoq yoki xavotir haqida gapirishdan qo‘rqib, jim qolishga majbur bo‘lsa, tizim ularni chindan ham yerga urgan bo‘ladi. Ularning so‘zlariga ko‘ra, sportchi hech qachon sog‘lig‘i va karerasi o‘rtasida tanlov qilishga majbur bo‘lmasligi kerak.
“U faqat xokkey emasdi”
Matthew Mayich xokkeyga besh yoshlarida oshno bo‘lgan. Johnning aytishicha, u tezda ajralib tura boshlagan. 2016–2020-yillar oralig‘ida u Hamilton Huskies safida o‘ynadi, so‘ng Ottawa 67's klubiga yo‘l oldi. 2023-yilda esa NHL klubi St. Louis Blues uni draft orqali tanlab oldi. Ota-onasi, ukasi va opasi – hammasi uning eng ashaddiy muxlislari bo‘lgan, qayerda o‘ynasa, ortidan ergashib yurgan.
“U uchun farqi yo‘q edi – Hamiltondagi kichik muz maydonimi yoki St. Louisdagi tomoshabinlarga to‘la katta arenami. U shunchaki o‘yinni yaxshi ko‘radi”, – deydi John. “Va u faqat xokkeydan iborat emasdi. U bundan ancha ko‘proq edi”.
Ota-onasi uni “kichkina o‘t chaqnashi” deb ta’riflaydi – odamlar o‘z-o‘zidan yoniga tortiladigan yigit. Johnning so‘zlari qisqa bo‘lsa-da, og‘ir: “U yoshligidan beri xonani yorita olardi”.
Issiqlik zarbasi va savollar
Arizona State University jamoasiga qo‘shilish Matthew uchun navbatdagi katta qadam edi. NCAA darajasi, keyin esa NHL sari yo‘l. U yaqinda ko‘chib kelgan yangi xonadoniga endigina moslasha boshlagan, oila esa universitetdagi o‘yinlarini tomosha qilishni orziqib kutayotgan edi.
Oxirgi mashg‘ulotdan oldin ota-onasi bilan qisqa suhbatlashgan. U hayajonlangan, “ishga tayyorman”, degan. Oradan ko‘p o‘tmay, telefon jiringlagan.
Christinaning aytishicha, unga Matthewning jamoadoshi qo‘ng‘iroq qilib, sodir bo‘lgan voqeani aytib bergan. Oila bir zumda Phoenixga uchib kelgan va o‘shandan beri uning yonidan ketmayapti.
“Biz larzaga tushdik, – deydi Christina. – Yuragimiz ezildi. Shok. Ishonish juda og‘ir”.
Oilaning Phoenixdagi advokati Leonard Aragon ma’lumotiga ko‘ra, mashg‘ulot vaqtida Matthew issiqlik zarbasiga uchragan. U ota-onasiga qaraganda ancha keskin gapirmoqda va yigitning tirik qolishiga umidi kamligini yashirmaydi: “Men shifokor emasman, advokatman, lekin yo‘q, deb o‘ylayman”, – deya u CBC News’ga aytgan.
“Bolalarni sindirish uchun mo‘ljallangan mashg‘ulot”
Ota Johnning aytishicha, o‘sha tonggi mashg‘ulotda qariyb 25 nafar o‘yinchi bo‘lgan. Oktabrdagi mavsum ochilishidan avvalgi bu sessiya yugurish, press-up, maydon bo‘ylab medbol ko‘tarib yurish kabi mashqlarni o‘z ichiga olgan.
Aragon bu mashg‘ulotni “harbiy uslubdagi” deb ta’riflaydi: haddan tashqari issiq sharoit, suv esa futbolchilardan ayab qo‘yilgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu sessiya “yil boshida bolalarni sindirish, ularga qandaydir ‘qattiqlik’ singdirish” uchun o‘ylab topilgandek ko‘ringan.
Advokat universitetning o‘z xavfsizlik qoidalariga amal qilinmaganini ta’kidlaydi. U sanab o‘tadi: issiqlik alomatlari kuzatuvi, issiqlik zarbasi yoki issiqlik charchog‘i holatlarida sovutish vannalari tayyor bo‘lishi – bularning barchasi ASU protokollarida bor, lekin o‘sha kuni bajarilmaganini aytadi. “Natijada mana shunday fojia yuz berdi”, – deydi u.
Universitet intervyu berishdan bosh tortdi, “ichki ko‘rib chiqish” davom etayotganini bildirdi. Mashg‘ulotni o‘tkazgan shaxs universitet tomonidan qanday tekshiruvdan o‘tkazilgani yoki rahbariyatga qandaydir chora ko‘rilgan-qilinmagani haqidagi savollarga ham javob berilmadi.
ASU faqat 3-sentabr kuni e’lon qilingan bayonotga ishora qildi. Unda atletika dasturida “issiqlik bilan bog‘liq xastaliklar bo‘yicha ko‘rsatmalar” mavjudligi, o‘sha tonggi mashg‘ulotda esa ilgari ham jamoa bilan ishlagan “uchinchi tomon” mutaxassisi qatnashgani aytiladi. Universitet politsiyasi hodisani tekshirmoqda – ular “har qanday jiddiy hodisada” shunday yo‘l tutishini bildirgan.
Aragon uchun bu yetarli emas. U universitetning darhol mustaqil uchinchi tomon tergovini talab qilmagani oilaga nisbatan “tarsaki” bo‘lganini aytadi.
John Mayich esa o‘g‘lining jamoadoshlari haqida ham o‘ylaydi: “Bu juda fojiali voqea edi. Men ular uchun ham yuragim achiydi. Bunday narsani ko‘rish oson emas”.
Sportchilar qanchalik himoyalangan?
NHL sari yo‘l olayotgan yoshlar o‘rtasida raqobat keskin. Joylar kam, orzular katta. Shunday muhitda himoya mexanizmlari yanada muhimlashadi, deydi Alberta shtatidagi Wainwright shahrida ishlaydigan xokkey murabbiyi Adam Huxley.
“30 nafar o‘yinchi va 20 ta o‘rin bo‘lsa, ‘o‘zimni yaxshi his qilmayapman’ deb aytishga odam ikkilanadi. Chunki o‘shanda o‘zimni zaif bo‘g‘in sifatida ko‘rsatgim kelmaydi, degan o‘y paydo bo‘ladi”, – deya u CBC News’ga tushuntiradi.
Uning fikricha, o‘yinchilarni o‘z chegarasidan oshib ketayotganini anglay oladigan darajada o‘qitish kerak. Shuningdek, jamoalar ham futbolchilariga ochiq-oydin: “Agar muammo bo‘lsa, aytishing mumkin”, – deyishni odat qilishi zarur.
“Agar qiyin ahvolda bo‘lsang, gapir. Nimadir noto‘g‘ri ketayotgandek tuyulsa – ayt. Bu faqat o‘sha o‘yinchiga emas, atrofidagi jamoadoshlariga ham, murabbiylar shtabiga ham tegishli”, – deydi Huxley. “Hamma bu voqeadan saboq olishi kerak”.
PHPA bayonotida Ramsay sog‘liq va ruhiy holat haqida gapirish kuchsizlik emas, kuch ekanini tan oladigan madaniyat uchun kurashish majburiyatini eslatadi. U o‘sha yosh yigit – professional xokkey karerasining ostonasida turgan sportchi – uni himoya qilishi kerak bo‘lgan tizim tomonidan “chindan ham chalg‘itilganini” ta’kidlaydi.
AQShdagi talabalar sportini boshqaruvchi NCAA maqsadlaridan biri sifatida “kollej sportchilari farovonligini ta’minlash”ni ko‘rsatadi. Biroq tashkilot vakili bu hodisa yuzasidan izoh berishdan bosh tortdi. NHL ham CBC News’ning savollariga javob qaytarmadi.
Palatada navbatchilik, qo‘shiq va duo
Hozircha Mayichlarning hayoti bitta xonaga jamlangan. Ota-ona, ukasi, opasi, buvi-buvalari, ammalar, tog‘alar – hammasi navbatma-navbat yonida o‘tiradi.
“Bolalar ko‘pincha atrofiga yig‘ilishadi va unga qo‘shiq aytib berishadi. Doimiy ravishda Muqaddas Kitobdan o‘qish, duo bor. Biz unga kulgili voqealarni aytib beramiz, chunki u hazilkash, sho‘x yigit edi”, – deydi Christina.
Uning aytishicha, palatada og‘irlikdan ko‘ra boshqacha kayfiyat hukmron: “Xonasida albatta ijobiy ruh bor. Tushuntirib bo‘lmaydigan narsa. Juda ko‘p muhabbat, juda ko‘p tinchlik”.
Oila hozircha faqat bitta narsani qiladi – kunma-kun yashaydi. Har kuni yana bir bor umid qiladi.
“Biz davom etyapmiz va Rabbimizdan mo‘jizamizni berishini so‘rayapmiz”, – deydi ona.
Savol esa ochiq qoladi: bu fojia sportdagi mashg‘ulot madaniyatini o‘zgartirishga majbur qiladimi yoki yana bir ogohlantiruvchi qissa sifatida qog‘ozlarda qolib ketadimi?
