Oxford United mojarosi: “United 93” yozuvi va uning oqibatlari
Oxford United yangi “Campus Clothing” kiyim-kechak liniyasini katta shov-shuv bilan emas, balki keskin tormoz bilan yakunladi. Klub butun kolleksiyani do‘konlardan ham, onlayn savdodan ham olib tashladi. Sabab bitta: “United 93” yozuvi atrofidagi og‘ir tarixiy assotsiatsiyalar.
Yangi kolleksiya aslida oddiy g‘oyadan tug‘ilgandi. Klub 1893-yilda tashkil topgan, dizaynerlar esa orqa tomonga yirik qilib “United 93” yozuvini qo‘yib, shu sanani zamonaviy uslubda nishonlamoqchi bo‘lishdi. Raqam – klub tarixiga ishora, brend – kampus kayfiyati. Qog‘ozda hammasi chiroyli ko‘ringan.
Ammo bir raqam butun kontseptsiyani ag‘darib tashladi. “United 93” — bu shunchaki futbolcha yozuv emas. Bu 2001-yil 11-sentabr kuni AQShda o‘g‘irlab ketilgan to‘rtinchi samolyotning aniq chaqiruv belgisi. United Airlines Flight 93.
Bu nom ortidagi tarix allaqachon dunyo xotirasiga mixlangan. 2001-yil 11-sentabrda Shanksville (Pennsilvaniya) yaqinida qulagan samolyot bortida bo‘lgan 44 kishining barchasi halok bo‘ldi. Yo‘lovchilar va ekipaj a’zolari terrorchilarga qarshi kurashdi, hujum esa, taxminlarga ko‘ra, Vashingtondagi Kongress binosiga qaratilgani aytilgan. Samolyot manzilga yetib bormadi, lekin bu qarshilik ham, fojia ham tarixga o‘yib yozildi.
Keyin bu voqea 2006-yilda suratga olingan va yuqori baholangan “United 93” docudrama filmi orqali yanada mustahkamlandi. Nom atrofidagi og‘irlik shunchaki raqamlar yig‘indisi emas, balki butun bir avlod uchun ramzga aylangan fojea va qarshilikning timsoli.
Shu sabab bu ibora bilan bog‘liq har qanday yangi ko‘rinish, hatto mutlaqo tasodifiy bo‘lsa ham, butun dunyo bo‘ylab nihoyatda og‘riqli qabul qilinadi. 11-sentabr hujumlari miqyosi, Nyu-Yorkdagi World Trade Center egizak minoralarining vayron qilinishi, Pentagon zarbasi va to‘qqiz o‘n bir atrofidagi global xotira fonida “United 93” degan har qanday yozuv beparvo dizayn sifatida qabul qilinmaydi.
Oxford United aynan shu nuqtada qattiq xatoga yo‘l qo‘ydi. Klubning o‘zi uchun “93” — faqat 1893-yil, futbol tarixining boshlanish nuqtasi. Lekin global kontekstda bu raqam va “United” so‘zi yonma-yon kelganda, mutlaqo boshqa ma’noni chaqiradi. Ijtimoiy tarmoqlarda tanqidlar kuchaygani sayin, klubda ortga yo‘l qolmadi.
Natija aniq: “Campus Clothing” liniyasi to‘liq bekor qilindi. Ombordagi mahsulotlar savdodan olib tashlanadi, katta ehtimol bilan yo‘q qilinadi. Bu moliyaviy yo‘qotish demak. Lekin klub rahbariyati obro‘ni saqlash, xafa bo‘lganlar tuyg‘usini hurmat qilish puldan ustun turishini tanladi.
Endi Oxford United ichkarida butun jarayonni qayta ko‘rib chiqmoqda. Savdo bo‘limi, marketing, brending – hammasi uchun tasdiqlash zanjiri yangilanadi. Faqat chiroyli dizayn yetarli emasligi, global xotira va tarixiy og‘riqlarni ham hisobga olish zarurligi yana bir bor eslatildi.
Bu voqea faqat bir klubning ichki xatosi emas. EFL doirasidagi va undan tashqaridagi boshqa jamoalar ham bu holatga qarab o‘zlariga savol berishlari kerak bo‘ladi: asos solingan yilni qisqartirish, shior va raqamlarni brendga aylantirishda qanchalik ehtiyotkorlik qilinmoqda?
Bir qarashda oddiy “lifestyle” futbol kiyimi bo‘lib ko‘ringan dizayn, oxir-oqibat, global fojia bilan to‘qnash kelib qoldi. Endi savol shunda: marketing bo‘limlari keyingi safar qalamni qog‘ozga tekkizishdan oldin tarixni qay darajada yodga oladi?
