
- muallif:
- Jasur Ahmedov
Ronaldosiz Portugaliya: Yangi davrning sinovi
5 noyabr, 2026 yil. Futbol olami ancha vaqtdan beri qo‘rqib kutgan kun kelib yetdi. Cristiano Ronaldo Portugaliya terma jamoasidagi faoliyatiga nuqta qo‘ydi. 23 yil, 234 o‘yin, 146 gol. Bu raqamlar shunchaki statistika emas, butun bir avlodning xotirasi.
42 yoshli hujumchi 2026 yilgi Jahon chempionatidan so‘ng terma jamoadan ketishini e’lon qildi va shu bilan portugallar futbol tarixidagi eng buyuk boblardan birini yopdi. Besh karra Ballon d'Or sohibi yillar davomida nafaqat maydonda, balki undan tashqarida ham ramzga aylandi – mehnatsevarlik, ambitsiya va o‘z chegarasini buzishga intilish timsoli bo‘lib.
Portugaliya Futbol Federatsiyasi uning 7-raqamli formasini abadiylashtirdi. Bu oddiy jest emas, balki bir davrga qo‘yilgan rasmiy muhr edi.
Birinchi hayot darsi: Ronaldosiz Portugaliya va sovuq haqiqat
Ronaldo sahnani tark etishi bilan savol tug‘ildi: endi-chi? Javobni berish uchun uzoq kutishga to‘g‘ri kelmadi. Portugaliya – Daniya uchrashuvi Ronaldosiz ilk rasmiy o‘yin bo‘ldi. Maydon – uy, kayfiyat – tantanavor, tribunalar – to‘la. Ammo hisobot varag‘ida sovuq raqamlar: 1:4.
Shu lahzada romantika tugadi, real hayot boshlandi.
Jamoa uch kundan so‘ng Uels ustidan 3:2 hisobida g‘alaba qozondi, lekin bahslar to‘xtamadi. Ronaldosiz Portugaliya boshqa jamoami? U endi raqiblar uchun avvalgidek dahshat soladigan kuch emasmi? Bu savollar har bir matbuot anjumani va har bir tahlil atrofida aylanib yurdi.
Bunday start post-Ronaldo davridan kutilgan narsa emasdi. Ayniqsa, bu tarkibdagi tajriba va sifatni hisobga olsak. Shuning uchun ham nigohlar tabiiy ravishda bosh murabbiy Jorge Jesus va uning Ronaldosiz seleksiyasi raqobatbardosh bo‘lib qololadimi, degan masalaga qadaldi.
Lekin bir o‘yindagi mag‘lubiyatni uzoq muddatli inqiroz sifatida talqin qilish – shoshqaloqlik bo‘lardi. Bo‘shliq katta. Ammo Portugaliya uni to‘ldirish uchun yetarlicha qurolga ega.
Taktik zanjirdan ozodlik: endi hamma hujum qila oladi
Yillar davomida Portugaliya hujumi bir orbitada aylanardi: Ronaldo atrofida. To‘p qanotdanmi, markazdanmi – baribir, yakunlovchi manzil deyarli har doim bir xil bo‘lardi. 146 gol bu yondashuvni oqlaganini ko‘rsatib turibdi. Lekin shu bilan birga jamoani o‘qilishi oson, ba’zan esa taxmin qilinadigan jamoaga aylantirdi.
Endi bu “Ronaldo markazli tortish maydoni” yo‘q. Demak, hujum chizig‘i erkinroq bo‘lishi mumkin.
Endilikda Portugaliya birgina super-yakunlovchiga emas, bir nechta texnik jihatdan pishiq, ijodkor futbolchilarga tayana oladi. Old chiziqda uchlik yanada dinamik bo‘lishi mumkin: chuqurga qaytadigan, qanotga siljiydigan, chiziqlar orasida harakat qiladigan, doimiy joy almashadigan futbolchilar bilan.
Endi raqib himoyasi bitta yulduzni emas, bir nechta xavf manbaini nazorat qilishi kerak bo‘ladi. Bu esa o‘yinni murakkablashtiradi – raqib uchun.
Oldindan bosim va yosh oyoqlar: Ronaldosiz pressing
Zamonaviy futbol “oldindan himoyalanish”ni talab qiladi. Ayniqsa, xalqaro sahnada, orqadan quriladigan hujumlarni buzish uchun hujumchilar ham mehnat qilishi shart.
42 yoshli Ronaldodan 90 daqiqa davomida yuqori pressing kutish – xayolparastlik bo‘lardi. U hali ham jarima maydonida hal qiluvchi bo‘lishi mumkin edi, lekin to‘liq pressing tizimida uni yashirish murabbiy uchun doimiy muammo bo‘lib qoldi.
Endi Jorge Jesus qo‘lida boshqa turdagi qurol bor: yoshroq, tezroq, ko‘proq yuguradigan hujumchilar. Ular raqib himoyachilariga bosim beradi, uzatish yo‘llarini yopadi, to‘pni raqib maydonida qaytarib oladi.
Bu murabbiyga himoyadan boshlab butun o‘yin falsafasini qayta qurish imkonini beradi. Endi u yulduzning energiyasini tejash haqida emas, pressing intensivligini maksimal darajada ushlab turish haqida o‘ylashi mumkin.
Old chiziqda harakatlanuvchanlik oshgani sari pozitsion almashuv ham tabiiy ko‘rinishga ega bo‘ladi. João Félix, Pedro Neto, Rafael Leão, Francisco Trincão – har biri o‘ziga xos, lekin barchasi bir nechta hujum pozitsiyasida o‘ynay oladi. Bu esa Ronaldoga moslashtirilgan sxemadan ko‘ra ko‘proq kollektiv va o‘zgaruvchan hujumni va’da qiladi.
Ronaldo iste’fosi Portugaliyani darhol kuchliroq jamoaga aylantiradi, deyish qiyin. Lekin u murabbiyga ilgari amalda bo‘lmagan taktik eshiklarni ochib berdi.
Hujum va yarim himoyadagi boylik: endi “yagona qahramon” shart emas
Portugaliya boshqa ko‘plab terma jamoalardan farqli o‘laroq, asosiy yulduz ketganidan keyin bo‘sh qolmaydi. Aksincha, bu tarkibda rolini oshirishga tayyor bo‘lgan futbolchilar yetarli.
Markaziy hujumchi sifatida Gonçalo Ramos birinchi navbatda ko‘zga tashlanadi. 25 yoshli forvard – tabiiy “9-raqam”: aqlli harakat, pressingga tayyorlik, gol sezgisi. AC Milan hujumchisi muhim o‘yinlarda allaqachon o‘zini ko‘rsatgan va endi Ronaldodan keyingi yillarda hujum markazida asosiy figuralardan biriga aylanishi mumkin.
Qanotlarda Chelsea futbolchilari Pedro Neto va yosh iste’dod Geovany Quenda, shuningdek, Rafael Leão – hammasi turli profilga ega. Kimdir portlovchi tezlikni, kimdir yakka kurashdagi ustunlikni, boshqasi esa kreativlik va to‘g‘ridan-to‘g‘ri driblingni taklif qiladi. Gol yukini endi bitta inson emas, butun hujum chizig‘i bo‘lib ko‘tarishi mumkin.
Ammo bu jamoaning eng katta kuchi, ehtimol, yarim himoyada.
PSG duetlari – Vitinha va João Neves – Yevropa futbolining eng qiziqarli markaziy yarim himoyachilaridan biri sifatida shakllandi. Ular to‘pni saqlab qolish, ritmni boshqarish, bo‘sh zonalarni topish va himoyada ishlashni birlashtira oladi. Portugaliyaga to‘pni nazorat qilish va o‘yinni o‘z qo‘lida ushlab turish imkonini beradigan baza aynan mana shu futbolchilardir.
Ularning yonida Bernardo Silva va Manchester United sardori Bruno Fernandes maydonga tushadi. Fernandes – o‘tkir paslar, standart vaziyatlar va oxirgi uchinchi zonadagi hal qiluvchi harakatlar ustasi. Bernardo esa texnik jihatdan deyarli xatosiz, tor zonalarda ham to‘pni yo‘qotmaydi, chiziqlar orasini a’lo darajada o‘qiydi.
Bu to‘rtlik Portugaliyaga hujumni turli yo‘l bilan qurish imkonini beradi: mayda kombinatsiyalar, tezkor qarshi hujumlar yoki uzoq muddatli pozitsion bosim orqali. Endi hamma ko‘zlar faqat bitta 7-raqamda bo‘lmaydi. Gollar ham, golli vaziyatlar ham jamoaning turli nuqtalaridan paydo bo‘lishi mumkin.
Eng muhim jihati shundaki, Portugaliya Ronaldoning o‘rnini to‘ldirish uchun “yangi Cristiano” topishi shart emas. Bu deyarli imkonsiz vazifa. Ularning qo‘lida allaqachon jamoaviy yondashuvni ko‘tarib yurishga qodir tarkib bor.
Kapitanlik davri almashinuvi va soyasiz kiyinish xonasi
Yigirma yilga yaqin vaqt davomida Portugaliya kiyinish xonasida bitta markaziy figura bor edi. Uning atrofida hamma narsa aylanardi – mediya, e’tibor, bosim, maqtov, tanqid. Boshqa yetakchilar ham bor edi, albatta, lekin Ronaldo soyasi ulkan edi.
Endi esa bo‘shab qolgan yetakchilik maydoni bir nechta futbolchi o‘rtasida taqsimlanishi mumkin. Bruno Fernandes, Rúben Dias, Bernardo Silva va boshqa tajribali futbolchilar yosh avlodni yetaklash, mas’uliyatni bo‘lishish, ichki ierarxiyani qayta shakllantirish imkoniyatiga ega.
Ularning ko‘pchiligi allaqachon Yevropaning eng yirik klublarida sardorlik yoki yetakchi rolini bajarayotgan futbolchilar. Bu tajriba terma jamoaga ko‘chishi tabiiy jarayon bo‘ladi.
Ronaldoning ketishi bilan yana bir omil kamayadi: doimiy mediya shovqini. Uning so‘nggi oylaridagi voqealar buning yaqqol misoli bo‘ldi.
2026 yil oktyabrida Norvegiyaga qarshi o‘yinda asosiy tarkibdan tushib qolganidan keyin Jorge Jesus bilan kelishmovchilik, Daniyadagi yig‘inni tark etishi, “va’daga xilof ish tutildi” degan da’volar, Portugaliya Futbol Federatsiyasining 30 kunlik diskvalifikatsiyasi – bularning barchasi bir zumda futbolning o‘zini ikkinchi planga surib qo‘ydi.
Mojaro keyinchalik yumshatilgan bo‘lsa-da, bitta haqiqatni ko‘rsatdi: Ronaldo bilan bog‘liq har qanday voqea jamoaning o‘yinidan ham kattaroq hikoyaga aylanib ketishi mumkin edi.
Endi Portugaliya yanada muvozanatli kiyinish xonasini qurish imkoniga ega. Yetakchilik bir inson qo‘lida emas, bir necha elka ustida bo‘ladi. Mas’uliyat ham shunday.
Afsona ketdi, lekin sahna bo‘sh qolmaydi
Har bir mag‘lubiyatdan so‘ng savol qayta tug‘iladi: “Agar Cristiano bo‘lganida-chi?” Bu tabiiy. Bunday darajadagi futbolchi bilan xayrlashish oson emas.
Lekin tarkibga diqqat bilan qarasak, boshqa manzara ochiladi. Sifat, chuqurlik, yosh, tajriba – bularning barchasi Portugaliya uchun Ronaldosiz ham yuqori darajada qolish imkonini beradi. Ular endi boshqa yo‘l tanlashi, boshqa uslub yaratishi mumkin.
Ronaldo esa tarixda qoladi. Yevropa chempionligi, Nations League g‘alabasi, Eusébio va Luís Figo bilan bir qatorda tilga olinadigan ism sifatida. 42 yoshida, deyarli hamma narsaga erishgan, mamlakati uchun yigirma yildan ortiq xizmat qilgan holda chekinish – balki uning terma jamoadagi eng fidokor qaroridir.
Endi navbat boshqalarga. Savol bitta: bu avlod Portugaliya futbolini yangi cho‘qqiga olib chiqadimi yoki abadiy 7-raqam soyasida qolib ketadimi?