Sebastian Coe: Siyosatchilar avtobusda, lekin rulga yaqinlashmasin
Birminghamdagi Yevropa chempionatida maydondagi yugurishlar, sakrashlar, rekordlar fonida yana bir “musobaqa” davom etyapti – sport va siyosat o‘rtasidagi abadiy kurash. Shu maydonda eng ko‘p so‘zlayotganlardan biri – World Athletics prezidenti Sebastian Coe.
U o‘zining yillar davomida shakllangan tamoyilini bir og‘iz gapga jamladi: siyosatchilar kerak, lekin ular boshqaruvga o‘tirmasligi shart.
“Muvozanat shundaki, siyosatchilar avtobusda bo‘lishi kerak, lekin rul yoniga umuman yo‘latmaslik kerak”, – dedi u.
Bu gapni u Los Angeles 2028 Olimpiya o‘yinlarida siyosiy aralashuvdan qanday qochish mumkinligi haqidagi savolga javoban aytdi. Savol tasodifiy emas – yaqindagi voqealar sport siyosatdan qanchalik qochmasligini yana bir bor ko‘rsatdi.
Trump qo‘ng‘irog‘i va FIFA’ning sinovi
So‘nggi kunlarda FIFA atrofidagi bahslar tinmayapti. Sabab – Jahon chempionatida Folarin Balogun olgan qizil kartochka va uning bekor qilinishi.
AQSh prezidenti Donald Trump FIFA prezidenti Gianni Infantino bilan telefon orqali gaplashdi, Balogun diskvalifikatsiyasini olib tashlashni so‘radi. Natija hammaga ma’lum: jahon futboli boshqaruv organi chetlatishni bekor qildi. Shundan keyin FIFA’ning mustaqilligi va obro‘si haqida savollar ko‘paydi.
Trump Los Angeles 2028 o‘yinlari bo‘lib o‘tadigan paytda ikkinchi prezidentlik muddatining oxiriga yaqin bo‘ladi. Shunday sharoitda siyosiy bosim xavfi yanada sezilarli bo‘lishi mumkin.
Coe bunday vaziyatlarda sport tashkilotining o‘zi mustahkam turishi kerakligini ta’kidladi.
U London 2012 Olimpiadasi bid komiteti va tashkiliy qo‘mitasiga rahbarlik qilgan, sobiq parlament a’zosi sifatida hukumat bilan ishlashning naqadar muhimligini yaxshi biladi.
“Men London o‘yinlarini boshqarganman. Hukumat, bosh vazirlar bilan juda yaxshi ishchi munosabatlar bo‘lishi nihoyatda muhim, – dedi u. – O‘yinlarni yetkazib berish ko‘p jihatdan o‘sha aloqalarga tayanadi – Moliya, Mudofaa, xavfsizlik bo‘yicha idoralar bilan.”
Shu bilan birga, u chiziq qaerda o‘tilishi kerakligini ham aniq belgilaydi.
Telefon qo‘ng‘iroqlari orqali natijaga ta’sir o‘tkazishga urinish bo‘lsa, Coe nazarida, hammasi sport tashkilotining qat’iyatiga borib taqaladi.
“Bu to‘liq sport tashkilotining bardoshliligiga bog‘liq: ‘Eshitdim, rahmat, lekin xayrli kech’ deyish kerak”, – deydi u.
U London tajribasida aynan shuni uddalaganini aytadi. Siyosatchilardan butunlay yuz o‘girish ham xato, lekin ularni rulga o‘tkazish – yanada xavfliroq.
“Bu munosabatlar umuman bo‘lmasa – bu ham xatarli. Albatta, muvozanat kerak”, – deydi u.
Xususiy kapital eshigi ochilmoqda
Birminghamdagi uchrashuvda Coe faqat siyosat haqida gapirmadi. Savollar xususiy kapital, sarmoya va sportning kelajagini ham qamrab oldi.
Gianni Infantino Jahon chempionati daromadlarini xususiy kapital fondlariga sotish rejasini ilgari surgan, lekin bu tashabbus unga FIFA ichida ham jiddiy qarshilik keltirdi. Endi u o‘z lavozimini saqlab qolish uchun kurashmoqda.
Coe uchun bu mavzu yangilik emas.
“So‘nggi o‘n yillikda xususiy kapital yoki suveren jamg‘armalar sportga sarmoya kiritib kelmoqda”, – dedi u.
Uning fikricha, har bir milliy federatsiyaning orzulari, ambitsiyalari ularning daromad topish qobiliyatiga bevosita bog‘liq. Shuning uchun xususiy kapital ko‘plab sport turlarida “katta o‘yinchi”ga aylangan.
“Hozirning o‘zida ayrim yengil atletika federatsiyalari tashqi daromad manbalari, jumladan xususiy kapital bilan hamkorlikni muhokama qilayotganini bilaman, – dedi Coe. – Shunday bo‘lishi kerak, men federatsiyalarimizni aynan shuni o‘rganishga undab kelganman.”
Lekin pul kirishi bilan birga xavf ham kiradi. Ayniqsa, shaffoflik yo‘q bo‘lsa.
Infantino o‘zi taklif qilgan FIFA bitimi yetarlicha ochiq bo‘lmaganini tan olgan. Coe esa bunday sarmoya kelganda sportning o‘zi bosh rolni saqlab qolishi kerakligini uqtirdi.
“Eng muhimi shuki, bunday jarayon bo‘layotganda sportingiz boshqaruv, tekshiruv va muvozanat tizimiga ega bo‘lsin, kengashish bo‘lsin, odamlar maqsad, reja va ijro qanday bo‘lishini tushunsin. Bu hal qiluvchi masala”, – deydi u.
World Athletics’ning asosiy translyatsiya va homiylik shartnomalari 2029 yilda tugaydi. Shuning uchun tashqi daromad manbalarini izlash Coe nazarida shunchaki variant emas, balki zarurat.
“Bu mutlaqo hal qiluvchi suhbat, – deydi u. – Bu bahs ikki-uch yildirki davom etyapti, ayniqsa ijroiya kengashi darajasida.”
Rossiyaliklar taqiqi: Coe sudga chiqishga tayyor
Coe uchun eng keskin mavzulardan biri – Rossiya sportchilari bo‘yicha qabul qilingan qaror. U bu borada orqaga chekinmoqchi emas va buni shaxsan sudda himoya qilishga tayyor.
Xalqaro Olimpiya qo‘mitasi iyul oyida Rossiya Olimpiya qo‘mitasiga qo‘yilgan cheklovni olib tashladi va xalqaro federatsiyalarga rossiyalik sportchilarni neytral maqomda ishtirokiga alohida ruxsat talab qilmaslikni tavsiya qildi.
World Athletics esa boshqa yo‘lni tanladi. Tashkilot Rossiya qo‘shinlari Ukrainaga bostirib kirganidan ko‘p o‘tmay joriy etilgan taqiqni saqlab qoladi.
Rossiya yengil atletika federatsiyasi Shveytsariyada joylashgan Sport arbitraji sudi – CASga murojaat qilib, bu sanksiyalarni bekor qilishni so‘radi.
Coe esa orqaga chekinmaydi.
“Men Sport arbitraji sudida bo‘laman va pozitsiyamizni himoya qilaman”, – dedi u.
O‘tgan yili u Xalqaro Olimpiya qo‘mitasi prezidenti bo‘lish uchun kurashda yutqazgan bo‘lsa-da, global sport siyosatidagi eng ta’sirli shaxslardan biri bo‘lib qolmoqda.
Uningcha, bu masala siyosat yoki fuqarolik pasporti haqida emas. Gap musobaqaning o‘zida.
“Biz sportimiz manfaatlari uchun eng to‘g‘ri deb bilgan ishni davom ettiramiz, – deydi u. – Xalqaro federatsiyaning sportda kimning ishtirok etishi bo‘yicha mezonlarni belgilash huquqi – piramidaning asosi.”
Coe avval ham sudlarda qatnashgan, o‘sha ishlarida aynan shu tamoyil himoya qilinganini eslatdi.
“Bu siyosat yoki pasportlar haqida emas. Bu – musobaqa halolligi haqida. Biz aynan shuni himoya qilamiz”, – deydi u.
Birminghamdagi bu so‘zlar fonida savol ochiq qoladi: siyosat, pul va global bosim tobora kuchayayotgan davrda sport tashkilotlari rulni qo‘ldan bermay oladimi? Yoki kelgusi yillarda haqiqiy musobaqa endi stadionlarda emas, sud zallarida va yopiq eshiklar ortida davom etadimi?
