Summer Shaw: Glazgoda bronza medalini yutgan judochi
Yigirma ikki yoshli Summer Shaw uchun Glazgodagi Commonwealth Games medal podi umi orzuning cho‘qqisi edi. Bolaligidan ko‘z oldiga keltirgan lahza. Ammo bronza medalini bo‘yniga taqib olganidan ko‘p o‘tmay, u yana eski formasini kiyib, McDonald’s zalida buyurtma qabul qilayotgan edi.
Bir tanishi unga shunday degan: “Commonwealthda medal yutib, keyin ishga qaytib kelishing aqldan ozish-ku.” Shu gap Summerga yetarli turtki bo‘ldi. U ish orasidagi tanaffusda, restoran zalida besh soniyalik TikTok videosini yozib oldi. “Shunchaki kayfiyat uchun” joylashtirilgan rolik bir zumda portladi — milliondan ortiq ko‘rish, yuzlab izohlar.
Savol bitta edi: bu qanday qilib mumkin?
“Hammaning reaksiyasi bir xil edi: ‘Bu bo‘lmasligi kerak, bunga yo‘l qo‘yilmasligi kerak’, deyishdi,” deydi Shaw BBC Sport bilan suhbatda.
Glazgoda tarix, Surreydagi uy, kassadagi navbat
Shaw yaqinda Glazgoda bo‘lib o‘tgan Commonwealth Gamesda Shotlandiya judo tarixiga kirib, 48 kg vazn toifasida bronza medalini qo‘lga kiritdi. Bu – Shotlandiyaning ushbu musobaqadagi ilk judo medali.
“Sakkiz yoshimdan beri orzu qilgan narsam shu edi. Bir kuni qarasang – o‘sha joydasan,” deydi u. “U yerga yetib borishning o‘zi telbalikdek tuyuldi, medal bilan qaytish esa bundan ham zo‘r.”
Medalni u o‘yinlarning oxirgi juma kunida yutdi. Keyngi hafta esa hammasi odatdagi maromiga qaytdi: Surreydagi oilaviy uy, va yana ish jadvali.
McDonald’sdagi yarim stavkali ishni u A-level imtihonlariga tayyorlanayotgan kezlarida topgan. Otasi tomoni orqali Shotlandiya sharafini himoya qilish huquqiga ega bo‘lgan Shaw hozir asosan Birmingemda, biologiya yo‘nalishida tahsil oladi. Bu esa uni Walsalldagi British Judo Olympic and Paralympic National Training Centrega juda yaqin qiladi.
“Ular men bilan juda moslashuvchan. Qachon ishlashim mumkin bo‘lsa, shunda jadval berishadi. Menga juda yaxshi munosabat qilishadi,” deydi u. “Asosan mavsumiy ishlayman, ish joyim uyimda bo‘lgani uchun. Uyga qaytganimda esa haftasiga ikki-uch smenaga chiqaman.”
Uning aytishicha, shunday moslashuvchan ish topish oson emas. “Boshqa talabalar yarim stavkali ishlarida dam olish kunini so‘rasa ham, boshliqlari bermasligini aytishadi,” deydi u.
Elita sportchi – yarim stavkali xodim
Shaw dunyo darajasidagi sportchi. Lekin judo unga millionlab funt olib kelmaydi.
“Futbol, Formula One bor... lekin shundan tashqari, eng yuqori darajaga chiqqaning bilan moliyaviy jihatdan butunlay xotirjam bo‘ladigan sport turlarini ko‘p eslay olmayman,” deydi u.
Shaw UK Sport va National Lottery tomonidan beriladigan Athlete Performance Award (APA) grantiga ega. Bu mablag‘ uning yashash va mashg‘ulot xarajatlarining bir qismini qoplaydi. Natijalar va medal olish istiqboliga qarab, sportchilarga turli darajadagi qo‘llab-quvvatlash taqdim etiladi.
Shawning aytishicha, ayniqsa judo kabi sport turlarida qo‘shimcha daromad manbaiga ega bo‘lish “juda keng tarqalgan”. “Olayotgan mablag‘im (APA) turmush xarajatlarimni yopadi, bu katta ne’mat va buni o‘z-o‘zidan bo‘lgandek qabul qilmaslik kerak,” deydi u.
Ammo bu hammasini hal qilmaydi. “Masalan, navbatdagi musobaqamni o‘zim moliyalashtiryapman, chunki British Judo bu safarni qoplamaydi,” deydi Shaw. “Perudagi Grand Prixga borish menga anchagina qimmatga tushdi, va bu pul menga boshqa hech qayerdan qaytmaydi.”
U yana bir haqiqatni eslatadi: “Men ham oddiy odamman! Uy uchun pul yig‘moqchiman.”
Homiylik – o‘yinni o‘zgartiradigan omil
Sportchilar homiylik orqali ham daromad topishlari mumkin. Shaw uchun esa bu ayni damda haqiqiy burilish nuqtasi bo‘lishi mumkin.
“Homiylik bo‘lsa, har bir imkoniyatni qo‘ldan boy bermas edim. Moliyalashtirilmaydigan musobaqalarga ham borishim osonlashardi,” deydi u.
Yil boshida u GoFundMe sahifasini ham ochdi. Maqsad aniq: 2028 yilda Los Angelesda bo‘lib o‘tadigan Olimpiadaga borish orzusini moliyalashtirishga yordam topish.
Shu orzular, shu rejalarning fonida esa TikTokdagi o‘sha mashhur video turibdi. Izohlar bo‘limi hayratga to‘la: “Bu aqldan ozish”, “Menga bu mutlaqo aqlga sig‘maydi.” Biri esa shunchaki shunday yozgan: “Superman ham yonma-yon ishlagan.”
McDonald’s, do‘stlar va tanlov erkinligi
Shu savol o‘z-o‘zidan tug‘iladi: agar ertaga kuchli homiy topilsa, Shaw McDonald’sdagi ishini davom ettirarmidi?
“U yerda juda ko‘p yaqin do‘stlarimni topganman, hatto yigitimni ham! Hayotimdagi ko‘p yaxshi narsalarim uchun o‘sha McDonald’sga qarzdorman,” deydi u.
Keyin biroz sukut, va aniq ohang: “Lekin, albatta, homiylik bo‘lsa, ko‘proq tanlov erkinligim bo‘lardi. ‘Musobaqam yaqin, bank hisobim zarba yemasin deb albatta ishlashim kerak’, deb o‘ylash o‘rniga, qachon va qancha ishlashni o‘zim xotirjam belgilardim.”
Shaw hozircha tatamida medal uchun, kassada esa navbat uchun kurashmoqda. Savol esa ochiq qoladi: Los Angeles sari yo‘l olayotgan bu yoqutga qachon moliya ham tatami kabi mustahkam tayanch bo‘ladi?
