Tarona Taafaki: Tarixiy medal, lekin mag‘lubiyat

Glazgo kechasi Tuvalu uchun sportdan ham kattaroq voqeaga aylandi. Bu – davlat tarixidagi ilk Commonwealth Games medali. Eng qizig‘i, Tarona Taafaki bu medalni birorta jangda g‘alaba qozonmasdan oldi.

75 kilogram vazn toifasida faqat besh nafar bokschi ro‘yxatdan o‘tdi. Shuning uchun Taafaki to‘g‘ridan-to‘g‘ri yarim finalga yo‘l oldi va shu bilan kamida bronza medalini kafolatlab bo‘ldi. Ringga chiqqan yagona jangida u Hindiston vakili Lovlina Borgohainga uch raundning barchasida yutqazdi. Uch hakamning ham bayonnomasida natija bir xil: har bir raundda mag‘lubiyat.

Ammo bu raqamlar Tuvalu uchun hikoyaning faqat bir bo‘lagi, xolos.

Kichik orol, ulkan ma’no

Janubiy Tinch okeanidagi, Tongadan janubi-sharqda joylashgan kichik orol davlati Tuvalu – dunyodagi eng kichik mamlakatlardan biri. Sport infratuzilmasi deyarli yo‘q, maydonlar yo‘q, zal yo‘q. Shunga qaramay, bugun ularning qo‘lida Commonwealth Games bronzasi bor.

Tarona Taafakining murabbiysi ham, otasi ham bo‘lgan Badi Taafaki bu medalni xalqining nomidan qabul qilayotgandek gapiradi. Uning o‘g‘li Pasoni ham o‘yinlarda qatnashdi, 70 kilogram vazn toifasida yagona jangida mag‘lub bo‘ldi. Lekin Badi uchun bu natijalar ham, bu safar ham faqat sport emas.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Tuvalu aholisi bu medalni “hammasi” deb biladi. Kichik xalq uchun bu shunchaki sport yutug‘i emas – bu ko‘rinish, ovoz, dunyoga chiqish eshigi. Badi buni o‘zining murabbiy sifatidagi “boshlang‘ich qadam”i deb ataydi. Oilasi uchun esa bu hayot tarzi.

Tarona va Pasoni – sakkiz nafar farzandning kattalari. Hammasi bokschi. Ular Tuvaluda emas, Yangi Zelandiyada yashaydi. Sababi oddiy: u yerda zal bor, ring bor, sharoit bor. Badi buni omad deb biladi – bolalari o‘zi orzu qilgan, lekin hech qachon ko‘rmagan imkoniyatlarga ega.

“Boks – bizning butun hayotimiz. Kuch – qonimizda,” deya ta’kidlaydi u. Bu shunchaki shior emas, butun oilaning yo‘l xaritasi.

Aerodrom – stadion o‘rnida

Tuvalu haqida dunyo ko‘pincha faqat bitta kontekstda eshitadi: iqlim o‘zgarishi. Dengiz sathi ko‘tarilmoqda, qirg‘oq yemirilmoqda, orollar toraymoqda. Aynan shu fon Tarona medali atrofidagi voqeani yanada keskinlashtiradi.

Mamlakat ichkarisida sportchilar mashg‘ulot o‘tkazadigan joy deyarli yo‘q. Eng barqaror yer maydoni – orolning aeroport uchish-qo‘nish yo‘lagi. Ha, aynan o‘sha asfalt chiziq, samolyotlar kelib-ketadigan tasmadek uzun tarmoq.

Badi Taafaki buni sodda qilib tushuntiradi: ular aynan shu uchish-qo‘nish yo‘lagida shug‘ullanishadi. Samolyot kelayotganida hamma chetga chiqadi. Samolyot osmonga ko‘tarilishi bilan bokschilar yana asfaltga qaytadi. Chunki boshqa joy yo‘q.

Bu tasvir Tuvalu uchun ramzga aylanib ulgurgan. Bir tomonda – global sport sahnasi, Commonwealth Games, ring, hakamlar, yorqin chiroqlar. Ikkinchi tomonda – dengiz to‘lqinlari ostida qolish xavfi ostida yashayotgan xalq, aeroport yo‘lagida mashg‘ulot o‘tayotgan bolalar.

Iqlim bo‘yicha mutaxassislar ogohlantirmoqda: 2050 yilga borib poytaxt Funafuti hududining yarmi suv ostida qolishi mumkin. Badi uchun bu raqamlar statistik ma’lumot emas. Bu – kunlik qo‘rquv. U qirg‘oq yemirilishini “ishonib bo‘lmaydigan darajada” deb tasvirlaydi, vaqtni esa “endi o‘n yilliklar emas, yillar bilan” o‘lchaydi.

Ba’zi orollar allaqachon hududining yarmidan ayrilgan. Baland to‘lqin paytida dengiz suvining to‘g‘ri uylardan o‘tib ketishi odatiy holga aylanmoqda. Bo‘ron kechalari qirg‘oq bo‘yidagi odamlar uxlay olmaydi – har bir to‘lqin uyning ichidan o‘tib ketishi mumkin.

Shunday fon ostida Tarona Taafakining bronza medali sport natijasidan chiqib, ogohlantiruvchi signaldan darak beradi. “Agar biz medallar yuta boshlasak, dunyo Tuvaluni ko‘proq taniydi va iqlim o‘zgarishi sabab duch kelayotgan muammolarimizni tushuna boshlaydi,” deydi Badi.

Medalsiz g‘alaba bo‘lmaydimi?

Tarona Taafaki – Commonwealth Games tarixida jang yutmasdan medal olgan ilk bokschi emas. 2018 yilda Avstraliya vakili Taylah Robertson ham Gold Coastdagi musobaqada ayollar o‘ta yengil vazn toifasida yarim finalga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l olib, yakunda bronza medalini qo‘lga kiritgan, ammo ringdagi yagona jangida Angliya bokschisi Lisa Whitesidega mag‘lub bo‘lgan edi.

Shunga o‘xshash yo‘l. Lekin butunlay boshqa hikoya.

Robertson uchun bu – sport yo‘lidagi bosqich, natijalar zanjiridagi bir bo‘lak edi. Tuvalu uchun esa Taafakining bronzasi – millat tarixidagi ilk satr. Bu medal orqasida aeroport yo‘lagida ter to‘kkan bolalar, qirg‘oqni yeb bitirayotgan to‘lqinlar, dengizga qarab tunlari uyg‘oq yotadigan oilalar turibdi.

Tarona ringni medal bilan tark etdi, lekin g‘alaba hisini hali tatib ko‘rmadi. Savol shunday: keyingi safar u shu medalni nafaqat ramz, balki haqiqiy sport yutug‘i – ringdagi g‘alaba bilan mustahkamlab qaytaradimi? Va shu paytga kelib, Tuvalu quruqligi hamon ringga chiqishga joy bo‘lib qoladimi?