Terry Butcher va Jude Bellingham: Zamonaviy Jangchi

1989-yil sentabrida, Shvetsiyaga qarshi o‘sha mash’um kecha. Terry Butcher boshiga qattiq zarba oladi, peshonasidan qon otiladi. Oddiy futbolchi o‘sha yerning o‘zida almashtirilardi. Butcher esa yo‘q. U na formasini almashtiradi, na maydonni tark etadi. O‘yin tugaguncha o‘ynaydi – oq futbolkasi final hushtagi chalinishiga kelib deyarli butunlay qonga bo‘yalgan bo‘ladi.

O‘sha manzara hali ham ingliz futboli uchun ramz. Uch Sherlar ruhini, teri va suyagigacha kurashish degan tushunchani ifodalovchi kadr.

Bugun esa maydondagi qon o‘sha zahoti to‘xtatiladi, futbolchi chetga chiqariladi, tibbiy protokollar ishga tushadi. Qoidalar o‘zgargan. Lekin savol o‘sha-o‘sha: kim hozir ham jamoa uchun tanasini garovga qo‘yishga tayyor?

Butcher javobi: yangi davr jangchisi – Bellingham

Domino’s’ning muxlislarni “ifloslanishdan” qo‘rqmaslikka undaydigan “Shirtiette” kampaniyasi doirasida so‘zlagan Terry Butcher savolni eshitdi: bugungi Angliya tarkibida eng katta jangchi kim?

U biroz o‘ylanadi va aniq ismni aytadi: Jude Bellingham.

“But juda yaxshi savol. Bizdagi eng katta jangchi kim? Ehtimol, Jude Bellingham, shunga o‘xshagan yigit”, – deydi u.

Uning ko‘z o‘ngida Bellingham – hissiyotga to‘la, oson tinchimaydigan, yonib turadigan futbolchi: “U ko‘proq jangchi, u tez qiziydi, o‘ta jo‘shqin. Menga bu yoqadi. Ba’zan ehtimol ortiqcha jo‘shqin, lekin u shunday o‘ynaydi. Chekka chiziqda yashaydi. O‘zini ko‘rsatishni xohlaydi, boshqalar kabi xafa bo‘ladi. Meningcha, Jude – birinchi raqamli nomzod.”

Butcher uchun bu faqat texnika yoki statistikaga oid baho emas. Bu xarakter haqida. O‘sha eski maktabga xos, bo‘sh kelmaydigan, yonib o‘ynaydigan tip haqida.

“Bizning avlod yo‘qoldi”: jismoniy kurash va xarakterning susayishi

Savol yana keskinlashadi: Butcher, Paul Ince, Stuart Pearce singari xarakterlar zamonaviy futbol maydonlaridan butunlay siqib chiqarildimi?

Butcher ikkilanmaydi: “Ha, o‘yindan asta-sekin yo‘qoldi, chunki futbol endi boshqa jonivor. Endi u ko‘proq texnikaga asoslangan. Endi gap ‘borib to‘qnashish’ emas, o‘ynash uslublari haqida ketadi”.

Uning nazarida o‘sha eski, qo‘rqmas jismoniy kurash bugungi futbolning faqat bitta kichik bo‘lagida – standart vaziyatlarda, ayniqsa burchak zarbalarida ko‘rinadi: “Bizning davrimizga eng yaqin narsa – standartlar, ayniqsa burchaklarda. Hamma kurashayotgan, raqibini yerga tashlashga urinayotgan kurashchilarni eslatadi”.

Butcher o‘yinning ko‘p jihatlari yaxshilangani, tezlashgani, texnikaviy jihatdan boyigani bilan rozi. Lekin uningcha, kichikgina qo‘shimcha jismoniylik nafaqat maydonda, balki tribunada ham o‘yinga jon bag‘ishlaydi: “Tomoshabinlar har doim kimningdir ‘tiqilib’ o‘ynashini yaxshi ko‘radi. Hozir esa buni qilsangiz, sariq emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka xavfi ostidasiz”.

Yetakchisiz mudofaa: “Qattiq gapirish” davri ortda qoldi

Angliya hozir 60 yillik sovrinsizlik yukini ko‘tarib yuribdi. Bunday bosim ostida jamoa orqa chizig‘ida haqiqiy buyruq beruvchi, bo‘shliqni yopadigan, boshqalarni joyiga qo‘yadigan markaziy figura zarurligi yanada yaqqol seziladi.

Butcherga savol berishadi: bugungi mudofaada shunday shaxs bormi?

“Yo‘q, deb o‘ylayman. Anchadan beri bunday odam yo‘q”, – deydi u qat’iy ohangda.

U o‘z davrini eslaydi. Bryan Robson bilan bo‘lgan munosabatini: “Bryan Robson menga qattiq gapirardi, agar xato qilsam. Men ham unga shunday javob berardim, agar u xato qilsa – lekin u deyarli xato qilmasdi, shuning uchun ko‘p gapirishga to‘g‘ri kelmasdi! His-tuyg‘ularni tez, baland va aniq ifoda etardik”.

Bugungi avlod esa bunday ohangni qabul qilmaydi, deydi Butcher. Ayniqsa, zonali himoya keng tarqalgan bir paytda: “Standartlarda, burchak va jarima zarbalarida endi aniq raqibni emas, zona himoya qilinadi. Shuning uchun baqirish, buyruq berish ehtiyoji ham kamaygan”.

Uning fikricha, bu “yumshoq” futbolchilarga olib keldi: “O‘yinchilar bir-biriga juda yoqimli. Hech kim boshqalardan ko‘proq narsa talab qilmaydi. Guruh ichida haqiqiy yetakchi yo‘q. Hammasi o‘zini o‘zi bilgan individuallar. Ehtimol, kiyinish xonasida gapirishar, lekin maydonda barmog‘ini ko‘tarib, baland ovoz bilan boshqaradigan odam ko‘rinmaydi”.

Butcher bitta istisnoni tilga oladi – Jordan Pickford: “Ba’zan u shunday qiladi, barmog‘ini ko‘tarib gapiradi. Ammo Angliya tarkibida bundaylar ko‘p emas. Ko‘pchilik shunchaki o‘z ishini qilish bilan band”.

U esa o‘zining ovozli uslubini sog‘inadi: maqtashni ham, jerkib yuborishni ham. “Men buni yoqtirardim. Odamlarni maqtashni ham, baqirib turtki berishni ham. ‘Yur, yigitlar!’ – degan ruhni. Ba’zan ko‘rasiz, lekin juda kam. Men buni ko‘proq ko‘rishni xohlar edim”, – deydi u.

Kapitanlik merosi: Kane buguni, Bellingham va Rice ertasi

Bugungi Angliya sardori – rekordchi hujumchi Harry Kane. Uning hisobida 81 ta milliy gol bor. Lekin bir kun kelib, kamarbandoq boshqa yelkaga osiladi. Savol – kimga?

Jamoada bir nechta nomzodlar ko‘rinib turibdi. Arsenal yarim himoyachisi Declan Rice – eng mantiqiy variantlardan biri. Lekin Bellingham haqida ham savol bor: u xarakteri bo‘yicha kelajak sardor bo‘la oladimi?

Butcher o‘zini eslaydi: “Men bir nechta klublarda kapitan bo‘lganman. Eshiklarni tepib ochardim, hakamlarga baqirardim, so‘kinardim. Hozirgi tasavvurdagi kapitan qiyofasiga uncha to‘g‘ri kelmaydi, lekin o‘sha paytda shunaqa edi”.

U Bellinghamga vaqt kerakligini aytadi: “Menimcha, u vaqt o‘tishi bilan, ayniqsa xalqaro sahnada yetiladi. Shunda u sardorlikka munosib bo‘lishi mumkin. Hozircha u mening nazarimda leytenant, qanotdagi yordamchi, kapitanlik darajasidan biroz pastroq”.

Rice esa Butcher ko‘zida ancha tayyorroq: “Declan Rice – sardorlik uchun yaqqol nomzod, ayniqsa Harry Kane izidan boradigan bo‘lsa”.

Shu bilan birga, Butcher Kane haqida ham alohida to‘xtaladi. Uningcha, Kane uzoq yillar yuqori darajada o‘ynashga qodir: “Harry deyarli abadiy o‘ynayotganga o‘xshaydi. O‘ziga qarashi, o‘zini tutishi, maydondagi ishi – u Cristiano Ronaldo kabi. Tezligi unchalik kuchli bo‘lmagan, shuning uchun yo‘qotadigan narsa ham kam, lekin miyasi yanada chaqqonlashgan, reaksiyasi tezlashgan. Uning oldida hali juda ko‘p ish bor”.

Panama, New Jersey va yangi afsonalar sari

Endi esa navbat navbatdagi sinovga. Kane, Bellingham va Angliya yakshanba emas, shanba kuni maydonga qaytadi – 2026-yilgi Jahon chempionati saralashida, Group L bosqichini yakunlash uchun. Raqib – Panama, manzil – New Jersey.

Bu faqat oddiy guruh o‘yini emas. Bu – Angliya uchun Shimoliy Amerikada, ham u yerda, ham uyda o‘tirgan muxlislar ko‘z o‘ngida o‘zini qayta ta’riflab berish imkoniyati.

Thomas Tuchel jamoasidan aynan shuni kutyapti: tomoshabinga zavq ulashadigan, tribunaning yuragini tez urdiradigan, yangi qahramonlar tug‘iladigan futbol.

Butcher aytganidek, eski davrning qonli futbolkalari qaytmaydi. Lekin savol ochiq: bugungi avlod – Bellingham, Rice, Kane va boshqalar – o‘sha ruhni, o‘sha jangchilikni zamonaviy futbolning texnik va taktik labirintlari ichida qayta tiriltira oladimi?