Teslim Balogun: Nigeriya futbolining afsonasi
Ibodandagi bir tong Nigeriya futbol tarixini o‘zgartirib yubordi. Teslim Balogun – muxlislar tilida “Thunder” – 54 yil avval aynan shu kunda, uyqusida olamdan o‘tdi. Rasmiy sabab aytilmadi, tibbiy xulosa ham oilaning ko‘nglini to‘ldirmadi. Oila uchun u hanuz jumboq. Mamlakat futboli uchun esa u – o‘chmas iz.
U 45 yoshda edi.
Sirli tong va javobsiz savollar
O‘g‘li Kayode Balogun o‘sha kechani hanuz bir kadr ham o‘zgarmagandek eslaydi. Otasi ishidan kayfiyati chog‘, odatdagidek quvnoq qaytgan. Kechki ovqat, oilaviy suhbatu kulgi – hech qanday shikoyat, hech qanday og‘riq alomati yo‘q.
Tun tinch o‘tdi. Fojia tongda keldi.
Kayode eslaydi: onasining otasi yotgan xonadagi chinqiriq ovozi butun uyni larzaga solgan. Bolalar yugurib kirganida, onasi faqat karavotga ishora qila olgan – Teslim Balogun qimirlamas, jim yotar edi. Qo‘shnilar yugurib keldi, shifokor chaqirildi. U bir necha daqiqadan so‘ng faqat bitta gapni ayta oldi: afsona endi yo‘q edi.
Oila hanuz bir narsani bilmaydi – uni nima o‘ldirdi?
“Thunder” – kuch, jasorat va bir avlodning orzusi
Teslim Balogun nafaqat Nigeriya, balki butun Afrika futboli uchun yo‘l ochgan kashshof edi. U o‘yinchi sifatida ham, murabbiy sifatida ham o‘z davridan ancha ilgarilab ketgan.
Uning maydondagi eng katta quroli – zarbasi. Shunchaki kuchli emas, dahshatli edi. Shuning uchun ham u “Thunder” laqabini oldi. Darvozabonlar uning zarbasiga qarshi qo‘l ko‘tarishdan cho‘chirdi, muxlislar esa har bir uzoq masofali zarbasini kutib yashardi.
Balogun 12 yil davomida Nigeriya terma jamoasi sharafini himoya qildi. Mashhur “UK Tourists” tarkibida ham maydonga tushgan, ichki musobaqalarda esa tarix yozgan. Governor’s Challenge Cup finaliga yetti bor chiqib, besh marta kubokni boshi uzra ko‘targan. Bu ko‘rsatkich hanuz hurmat uyg‘otadi.
U Nigeriyaning bir qator jamoalarida to‘p surdi: Marine Athletics, Pan Bank, Jos XI, UAC, Railway. So‘ngra orzusi uni Angliyaga eltadi – Peterborough United va QPR (Queens Park Rangers) safida ham o‘ynaydi. O‘sha yillarda bu Afrika futbolchisi uchun deyarli imkonsiz yo‘l edi.
London, murabbiylik va tarixiy birinchi qadam
Teslim Balogun faqat o‘yinchi bo‘lib qolmadi. U Afrikadan chiqqan ilk professional murabbiylik litsenziyasiga ega bo‘lgan mutaxassis sifatida ham tarixga kirdi. Bu unvon shunchaki qog‘oz emasdi – bu uning futbolni faqat maydon chetidan tomosha qilishga rozi bo‘lmaganini ko‘rsatardi.
Kayode aytishicha, aynan Angliyada yurgan paytida G‘arbiy Nigeriya sobiq premeri Chief Obafemi Awolowo unga murojaat qilgan. Uning iltimosi bitta edi: “Qayt va mintaqamiz futbolini ko‘tar.” Balogun ikkilanmadi. U qaytdi. Va natija uzoq kuttirmadi – G‘arbiy Nigeriya ilk bor Challenge Cupni qo‘lga kiritdi.
Bu g‘alaba shunchaki kubok emasdi. Bu – qaytgan o‘g‘ilning va’dasini bajargani, mintaqaning futbol xaritasiga qat’iy kirib kelgani edi.
Meksika–68 va Braziliyaga qarshi jang
Murabbiy sifatida Teslim Balogun Nigeriya terma jamoasini eng katta sahnalardan biriga olib chiqdi. 1968 yilgi yozgi Olimpiada – Mexico City. O‘sha paytdagi Nigeriya uchun bu futboliy sahnaga chiqishning yuqori cho‘qqilaridan biri edi.
Jamoa dastlab Yaponiya va Ispaniyaga yutqazdi. Lekin turnir Nigeriya nomini boshqacha bir o‘yin bilan eslab qoldi. Braziliyaga qarshi uchrashuv. Yakuniy hisob – 3:3. Bu natija – o‘sha davr sharoitida, o‘sha imkoniyatlarda – Balogun murabbiylik maktabi va nigeriyalik futbolchilarning jasoratiga qo‘yilgan katta tamg‘a edi.
Iste’dod ovchisi: Onigbinde va boshqalar
Teslim Balogun murabbiy bo‘lib ishlarkan, o‘zini bir narsaga bag‘ishladi – iste’dod topish va ularni odam qilishga. U yosh murabbiylarni izlab, ularga yo‘l ko‘rsatdi, ularni ishontirdi.
U shunchaki futbolchilarni emas, murabbiylarni ham tarbiyaladi. U kashf etib, yo‘lga solganlar orasida keyinchalik Jahon chempionati finalida Nigeriya terma jamoasini boshqargan Chief Adegboye Onigbinde bor. Shuningdek, Jossy Lad kabi murabbiylar ham Balogunning ilhomidan kuch oldi.
Bu – merosning boshqa qatlami. Trofeylar chang bosishi mumkin, lekin ustoz tarbiyalagan murabbiylar avlodi – davom etaveradi.
Oilaviy inson: farzandlar ko‘zidagi “Thunder”
Afsonalar ko‘pincha maydondagi qahramonliklari bilan eslanadi. Ammo Balogun uchun eng yaqin portret – farzandlarining xotirasida.
Oiladagi yetti farzanddan biri, muhandis Olamide Balogun otasini eng avvalo mehribon ota sifatida ko‘radi. Uning aytishicha, Teslim bolalaridan uzoqlashmaydigan, ular bilan maktabda uchrashadigan, imkon qadar ularning hayotida faol qatnashadigan ota bo‘lgan. Ular uchun u faqat stadiondagi “Thunder” emas, uyda kulib turadigan, yonida bo‘lishga harakat qiladigan inson edi.
Surulere stadioni va jimjit turgan meros
Lagos shtati hukumatining Teslim Balogun xotirasiga qilgan eng katta e’tirofi – Surulere tumanidagi ko‘p tarmoqli stadionga uning nomini berishi bo‘ldi. Bu – rasmiy hurmat, tarixga yozilgan ishora.
Ammo Kayode Balogun bugun shu stadionga qarab, ko‘ngli to‘lib gapiradi. Uning alamli so‘zi bitta: maydon jim. Harakat kam. Shovqin, turnirlar, yosh futbolchilarning qichqirig‘i yetishmaydi.
Uning talabi aniq: hukumat bu nomni shunchaki peshtaxtada qoldirmasin. Stadion yashashi kerak. Unda musobaqalar, mashg‘ulotlar, futbol va boshqa sport turlari qayta jonlanishi lozim. Teslim Balogun nomi shunchaki esdalik lavhasida emas, har kuni maydonga tushayotgan bolalarning orzusida yashashi kerak.
Savol endi bitta: Nigeriya futboli o‘zining ilk buyuk “Thunder”i merosini faqat xotira sifatida saqlab qoladimi yoki uni yana bir bor kelajak avlodlar orzusiga aylantiradimi?
