Uefa va Concacafdan Infantino’ga bosim: milliardlab zaxiralar
Futbol siyosatidagi navbatdagi keskin burilish. Uefa va Concacaf birlashdi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri Gianni Infantino’ga murojaat qildi: Fifa o‘z kassasidagi ulkan zaxiralardan har bir a’zo assotsiatsiyaga kamida 10 million dollar ajratishi kerak.
Bu oddiy taklif emas. Bu – Fifa prezidenti ilgari surgan, ammo to‘rt kun ichida qulab tushgan Fifa Forward Enterprise (FFE) rejasiga javob, futbol boshqaruvidagi kuchlar muvozanati uchun navbatdagi jang.
Xususiy kapital rejasi qulagach, pul talabi kuchaydi
Infantino ilgari surgan FFE rejasi bo‘yicha alohida yangi kompaniya tuzilishi, u Fifa musobaqalarining – jumladan, Jahon chempionatlarining – tijoriy va chiptadan tushadigan huquqlarini boshqarishi kerak edi. Shu kompaniyaning 21 foizi investitsiya fondiga sotilishi rejalashtirilgandi.
Reja futbol olamida kuchli qarshilikka uchradi. Milliy assotsiatsiyalar orasidagi norozilik keskin bo‘ldi. To‘rt kun o‘tib, loyiha bekor qilindi.
Endi esa javob zarbasi qaytdi.
BBC Sport ko‘rgan xatda Uefa prezidenti Aleksander Ceferin va uning Concacaf’dagi hamkasbi Viktor Montagliani imzo chekkan. Ular Fifa 2023–26 yillar davrini taxminan 6 milliard dollarlik zaxira bilan yopishi kutilayotganini eslatib, bu miqdor 2030 yilgi erkaklar Jahon chempionati va unga tayyorgarlik uchun zarur bo‘lgan darajadan ancha yuqori ekanini ta’kidlashgan.
Shu asosda ular aniq talab qo‘yishdi: 2027–30 yillar siklida Fifa o‘zining 211 a’zo assotsiatsiyasining har biriga kamida 10 million dollardan ajratishi kerak. Maqsad – infratuzilma va futbol rivojiga sarmoya.
Bu bir martalik zaxiralarni yechish bo‘ladi, umumiy qiymati 2,11 milliard dollar. Va bu – mavjud sikl bo‘yicha beriladigan odatdagi moliyaviy dasturlardan tashqari.
“Bu pul futbolniki” – Uefa va Concacafning asosiy da’vosi
Xatda keskin ohang seziladi. Ceferin va Montagliani Fifa e’lon qilgan moliyaviy hisobotlar va byudjetlar tahlili FFE rejasining zarur ekaniga shubha uyg‘otganini yozadi. Ularning ta’kidlashicha, bu tahlil “atayin konservativ” yondashuv bilan bajarilgan, shunga qaramay, zaxiralardan yanada kattaroq taqsimot qilish imkoniyati ko‘rinib turgan.
Yana bir muhim talab – Fifa moliyasini “mustaqil tekshiruv”dan o‘tkazish. Bunda barcha raqamlar va ular ortidagi taxminlarga to‘liq kirish huquqi bo‘lishi kerakligi aytilgan.
Xatda aniq jumla bor: Fifa hozir “milliardlab dollar”lik jamg‘arma ushlab turibdi va bu mablag‘lar “futbolga tegishli”, 211 a’zo assotsiatsiyaning manfaatiga xizmat qilishi lozim. Savol ochiq: agar bu zaxiralar Fifa kelgusi ehtiyojlaridan ancha ortiq bo‘lsa, ularning bir qismini maydonga – ya’ni rivojlanishga – qaytarish vaqti kelmadimi?
Ceferin va Montagliani fikricha, zaxiralarning bir qismini ochish shuni ko‘rsatadi: a’zo assotsiatsiyalar rivojlanish bilan yaxshi boshqaruv o‘rtasida, investitsiya bilan halollik o‘rtasida, moliyaviy yordam bilan takliflarni mustaqil baholash huquqi o‘rtasida tanlov qilishga majbur bo‘lmasligi kerak.
Ularning qat’iy pozitsiyasi shunday jumlada jamlangan: futbolni rivojlantirish – Fifa’ning institut sifatidagi majburiyati, bir shaxsning ixtiyoriga bog‘liq “hadya” emas.
Infantino va va’dalar: 40 millionlik taklif, 19 sentyabr muddati
FFE rejasining eng bahsli nuqtalaridan biri – Infantino federatsiyalarga bergan va’dalari edi. Jahon chempionati finalidan keyingi kunlarda u a’zolarga shunday xabar bergan: agar ular bu xususiy kapital rejasini qo‘llab-quvvatlasa, 40 million dollardan oladi.
Yana bir bosqichli mexanizm ham bor edi. Infantino 19 sentyabrni so‘nggi muddat sifatida belgilab, rejani qabul qilgan federatsiyalar dastlab 20 million dollarlik mablag‘ga yo‘l ochishini ma’lum qilgan.
Endi esa Uefa va Concacaf bu yondashuvni bilvosita savol ostiga qo‘ymoqda: agar Fifa o‘zi e’lon qilgan raqamlar bo‘yicha ham katta zaxiralarga ega bo‘lsa, qo‘shimcha xususiy kapital va yangi tuzilma nega kerak edi?
Ular Fifa Kengashi yil yakunidagi aniq moliyaviy holatni ko‘rgach, zaxiralardan yanada katta miqdorda mablag‘ ajratish masalasini ham ko‘rib chiqishi lozimligini taklif qilmoqda.
Boshqa konfederatsiyalarga ham murojaat, bosim kengaymoqda
Bu faqat ikki konfederatsiyaning yopiq dialogi emas. BBC Sport ko‘rgan yana bir xatda Osiyo, Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya konfederatsiyalari prezidentlaridan ham shu tashabbusni qo‘llab-quvvatlash so‘ralgan.
Demak, masala global tus olayapti. Agar bu konfederatsiyalar ham Uefa va Concacaf safiga qo‘shilsa, Fifa ichida Infantino siyosatiga qarshi juda kuchli blok shakllanishi mumkin.
Angliya FA ham maydonga tushdi: FFE hujjatlarini ochish va Balogun ishi
Bu bosim fonida yana bir og‘ir zarba. Kecha Angliya Futbol Assotsiatsiyasi raisi Debbie Hewitt ham Infantino va Fifa bosh kotibi Mattias Grafstrom nomiga xat yuborgan.
U Fifa vitse-prezidenti sifatida FFE bo‘yicha barcha hujjatlar – shartnomalar, tahlillar, ichki yozishmalar – ochiqlanishini talab qilgan. Yana bir masala – AQSh hujumchisi Folarin Balogun’ning Jahon chempionatidagi bekor qilingan diskvalifikatsiyasi bo‘yicha yozma izoh so‘ralgan.
Hewitt fikricha, Fifa Kengashi bu qarorlar va FFE rejasining bekor qilinishi ortidagi sabablarni rasmiy, yozma shaklda bilishi shart.
Infantino’dan barcha hujjatlarni 15 oktyabrga belgilangan navbatdagi Fifa Kengashi yig‘ilishidan oldin taqdim etish so‘ralgan. Bu sana endi nafaqat kun tartibi, balki Fifa ichidagi kuchlar muvozanati uchun ham signalga aylanmoqda.
Savol ochiq: milliardlar kim uchun xizmat qiladi?
Fifa kassasida milliardlab dollar turibdi. Bir tomonda – bu mablag‘larni xususiy kapital orqali yanada ko‘paytirish g‘oyasi. Ikkinchi tomonda – Uefa va Concacafning ochiq talabi: pulni maydonlarga, stadionlarga, bolalar akademiyalariga, milliy assotsiatsiyalar infratuzilmasiga tushiring.
15 oktyabrga qadar javob topilishi kerak bo‘lgan savol aynan shu: futbolning eng katta tashkiloti bu boylikni kim nomidan va kim manfaatida boshqaryapti?
