Uefa va Infantino o‘rtasidagi ochiq urush: futbol taxti uchun jang

“Jinoyat darajasidagi boshqaruv”, “hayratomuz darajadagi burchni ado etmaslik”, “o‘z manfaatlari yo‘lida sun’iy ravishda arzonlashtirilgan bitim”.

Uefa yuridik hujjatlarida ishlatgan bu iboralar tasodifiy tanlangan so‘zlar emas. Bu – Fifa prezidenti Gianni Infantino va uning endi muzlatib qo‘yilgan Fifa Forward Enterprise (FFE) rejasi atrofida avj olayotgan siyosiy va huquqiy bo‘ronning ohangi.

Gap shunchaki tijorat g‘oyasi haqida emas. Gap – jahon futbolining boshqaruvi, hokimiyat chegaralari va Fifa ichidagi kuch muvozanati haqida ketmoqda.

“Absurd” narx va “maxfiy pardalar” ostidagi bitim

Uefa AQSh sudlariga topshirgan arizalarida FFE rejasini keskin tanqid qiladi. Ularning da’vosiga ko‘ra, Jahon chempionatiga “mutlaqo absurd darajada past qiymat” berilgan, bu baholash ochiq va raqobatli tender natijasi emas, mustaqil baholovchi tomonidan ham tekshirilmagan.

Uefa buni Fifa va uning 211 a’zo assotsiatsiyasiga “bevosita va aniq zarar yetkazgan” bitim deb ataydi. Hujjatlarda bu jarayon “maxfiylik pardasi ostida” o‘tkazilgani, Infantino atrofidagi “hamtovoqlar” va “hamjinoyatchilar” tilga olinadi, hatto “Fifa amaldorlari o‘rtasidagi korrupsiya tarixining davomiyligi” haqida alohida bob ham bor.

Maqsad aniq: AQShda dalillar va hujjatlarga kirish huquqini qo‘lga kiritish, so‘ngra Shveytsariyada Infantinoga qarshi ehtimoliy jinoiy ish qo‘zg‘atish imkoniyatini ochish.

FFE rejasi oshkor bo‘lganidan buyon bir oydan ortiq vaqt o‘tdi. Reja bir necha kun ichida qulab tushdi, ammo siyosiy urush to‘xtagani yo‘q. Aksincha, tobora keskinlashmoqda.

Infantino bosim ostida, lekin hozircha yutqazgani yo‘q

So‘nggi haftalarda Infantino raqiblari ochiq maydonga chiqdi. Sobiq futbolchilar, siyosatchilar, muxlislar guruhlari – birin-ketin keskin bayonotlar berdi. Hatto uning Uefa davridagi shaxsiy hayotiga oid da’volar matbuotga sizdirildi. Infantino bu ayblovlarni “mutlaqo yolg‘on” deb rad etdi, lekin zarba baribir og‘ir bo‘ldi.

Shu fonida Uefa endi jinoiy ishga tayyorgarlik ko‘rayotgani haqidagi xabarlar – bu allaqachon ochiq urush e’lon qilingani bilan barobar. Bu tashkilot Infantino hokimiyatini cheklash emas, uni butunlay taxtdan tushirishga qat’iy bel bog‘laganini ko‘rsatadi.

Shunga qaramay, aynan shu notinch haftalar Infantino uchun siyosiy jihatdan eng omadli pallalardan biriga aylandi.

Saudi Arabian Football Federation uning “hozircha” davom etayotgan sa’y-harakatlarini qo‘llab-quvvatlashini ma’lum qildi va “birlikni tiklash” haqidagi ritorikani takrorladi. Qolaversa, uchta konfederatsiya va boshqa manfaatdor tomonlarning chaqiriqlariga qaramay, Uefa Fifa musobaqalarini boykot qilish tahdidini ortga surdi – FFE qayta tiklanmasligi borasida kafolat olgach.

Bu ham Infantino uchun siyosiy g‘alaba sifatida qabul qilindi. Ammo bu g‘alaba uzoq davom etmadi: Uefa jinoiy ishga tayyorgarlik ko‘rayotgani ma’lum bo‘lgach, jang yana yuqori pog‘onaga ko‘tarildi.

FFE: katta pul, katta savollar

Infantino FFE rejasini Fifa tijorat salohiyatini “ochib yuborish” vositasi sifatida himoya qilgan edi. Keyinroq “xatolar” uchun uzr so‘radi. Lekin u ham, Fifa ham Uefaning yangi huquqiy zarbasiga hozircha javob bermadi. Rasmiylar e’tibor “kelasi haftada Polshada boshlanadigan U20 Women’s World Cup”ga qaratilganini aytish bilan cheklandi.

Infantino esa boshqa maydonda o‘ynayapti. Dominikan Respublikasi, Parij, endi esa Vetnam – uning safarlari tobora global “saylovoldi kampaniyasi”ga o‘xshab bormoqda. Har bir manzil – yangi ovoz, yangi ittifoq izlash.

Uefa esa AQSh sudlaridan FFE bo‘yicha hujjatlar va yozishmalarni olishga urinmoqda. Maqsad – Fifa, FFE uchun bosh investor sifatida ko‘rilgan Thrive Capital va uning asoschisi Josh Kushner, shuningdek, “asosiy tijoriy maslahatchi” sifatida tasvirlangan Greg Maffei bilan bog‘liq ma’lumotlarni ochish.

Uefa Thrive va Kushnerga nisbatan hujjatlar, kommunikatsiyalar va ko‘rsatma berish (depozitsiya) uchun sud chaqiruvlari (subpoena) so‘rash niyatida. Kushner hali bu borada omma oldida fikr bildirmagan, ammo ayrim yuridik mutaxassislar uning tijoriy manfaatlar va kelajakdagi investitsiyalarni himoya qilish niqobi ostida bu talabni muvaffaqiyatli rad etishi mumkinligini aytmoqda. Aynan shu Kushner yaqinda basketbol klubi Los Angeles Lakersni rekord £9,3 mlrd evaziga sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishgan.

Uefaning asosiy da’vosi – Jahon chempionati atayin taxminan £15 mlrd atrofida “past baholanganini” isbotlash. Buni tasdiqlash uchun yetarli dalil to‘plash-yo‘qligi hamon mavhum. Shveytsariyada jinoiy shikoyat rasmiylashtiriladimi – bu ham ochiq savol.

Blatter soyasi va Shveytsariya prokurorlari

Fifa ichidagi bunday ichki isyon yangilik emas. 2002 yilda bir guruh ijroiya qo‘mitasi a’zolari o‘sha paytdagi prezident Sepp Blatterga qarshi Tsyurix sudiga jinoiy shikoyat kiritgan edi. Prokuratura ish qo‘zg‘atmadi, Blatter ayblovlarni rad etdi.

Yaqinda esa Shveytsariya Bosh prokuraturasining Blatter va sobiq Uefa prezidenti Michel Platini ustidan olib borgan uzoq yillik ishi ularning to‘liq oqlanishi bilan yakunlandi. Bu tarixiy fon hozirgi jarayonning qanchalik murakkabligini yana bir bor eslatadi.

Taniqli sport yuristi Nick de Marco KC fikricha, Uefa avvalo bitta to‘siqdan o‘tishi kerak:

“Ular Infantinoga qarshi jinoiy ish qo‘zg‘atish uchun asosli dalillar borligini ko‘rsatib bera olishi lozim. Agar shuni isbotlashsa, ko‘plab hujjatlar bo‘yicha oshkoralikka erishishlari mumkin”, – deydi u.

Uning bahosiga ko‘ra, aynan shu – AQShdagi oshkoralik bo‘yicha ariza – muvaffaqiyatga erishish ehtimoli yuqori bosqich. Keyingi so‘z esa Shveytsariya prokurorlarida bo‘ladi. Ular olingan hujjatlarni ko‘rib chiqib, ish ochish-ochmaslik haqida qaror qiladi. Bu esa vaqt talab qiladi, lekin De Marco fikricha, “FFE rejasiga yorqin chiroq tutadigan juda qiziqarli hujjatlar” yuzaga chiqishi ehtimoli katta.

Uefaning rejasi: hokimiyatni cheklash va tizimni qayta qurish

Uefa huquqiy frontda qiyinchiliklar bo‘lishini yaxshi tushunadi. Shu bois, ular parallel yo‘lni ham tanladi: Fifa boshqaruvini tubdan isloh qilish talabi.

Tashkilot “prezident vakolatlariga asosiy cheklovlar qo‘yish, Fifa boshqaruvini yana institut sifatida tiklash, uni bir shaxs atrofida aylanadigan tuzilmadan chiqarish”ga va’da bermoqda. FFE bo‘yicha esa “mutlaqo mustaqil tashqi tekshiruv” talab qilinmoqda.

Muammo shundaki, Infantino hanuz Janubiy Amerika, Afrika va Osiyoning ayrim hududlarida sezilarli tayanchga ega. Uefa so‘nggi haftalarda qilgan barcha zarbalariga qaramay, u hokimiyatini saqlab qoldi va ko‘pchilik uning kelasi bahorda to‘rtinchi muddatga qayta saylanishga urinishini kutmoqda.

Uefa bunday holatda qo‘llarni qovushtirib o‘tirmasligini ochiq aytdi: agar Infantino nomzodini qo‘ysa, ular “hamkor konfederatsiyalar bilan birlashib, a’zolarga yaxlit, islohotchi, halollik va hisobdorlikka sodiq, tizimli o‘zgarishlarni maqsad qilgan muqobil nomzod” taklif etishga urinadi.

Ammo bunday shaxs kim bo‘ladi? Va eng muhimi – futbolni yana bir bor shunday inqirozdan qanday asrash mumkin?

Yangi lider izlash: birlikmi yoki navbatdagi bo‘linishmi?

Uefa vitse-prezidenti Laura McAllister bu borada pozitsiyasini aniq ifoda etdi. Unga ko‘ra, hozir futbol boshqaruvini modernizatsiya qilish uchun qanday o‘zgarishlar zarurligi ma’lum bo‘lib bo‘lgan. Endi shu kun tartibini oldinga olib chiqadigan nomzod kerak.

McAllister “shaffoflik, mustaqillik, tanqidiy nazorat va puxta tekshiruv” tamoyillariga asoslangan boshqaruv modelini talab qiladi. Uning aytishicha, “ko‘plab ishonchli nomzodlar” bor, lekin eng muhimi – turli mintaqalarni birlashtira oladigan, islohotlarni chin dildan himoya qiladigan va global darajada ishonch uyg‘otadigan shaxsni topish.

Bu esa oddiy texnik masala emas. Bu – siyosiy savdo, mintaqaviy manfaatlar, tarixiy ittifoqlar va shaxsiy ambitsiyalar chorrahasi.

Oldinda: keskin Kengash, hal qiluvchi saylov

Oktabr oyida bo‘lib o‘tadigan Fifa Council yig‘ilishi – FFE bo‘yicha isyon boshlanganidan buyon birinchi katta sahna. Infantino ilk bor o‘zining ochiq tanqidchilari bilan bir stol atrofida o‘tiradi. Kayfiyat keskin, savollar ko‘p bo‘lishi aniq.

Keyingi oyda prezidentlikka nomzodlar rasman ko‘rsatilishi kerak bo‘ladi. Mart oyida esa saylov. Agar Infantino yana qatnashsa, bu nafaqat uning kelajagini, balki butun jahon futbolining yo‘nalishini belgilab beradigan poyga bo‘ladi.

Hozircha esa futbol dunyosini bo‘lib tashlagan nizo, shubha va o‘zaro ishonchsizlik davom etmoqda.

Savol bitta: bu tizim haqiqatan ham birlashishga qodirmi yoki o‘yin maydonidan tashqaridagi bu jang futbolni yanada chuqurroq bo‘linishga olib kiradimi?