WSL Moliyaviy Tahlili: Katta To‘rtlik va Kuch Markazi
Ayollar futboli haqida gap ketganda, yillar davomida tilga olinadigan bir ibora bor: “katta to‘rtlik”. Arsenal, Chelsea, Manchester City va Manchester United. Maydonda sovrinlar taqsimotiga qarasangiz, bu mantiqli tuyuladi. 2014 yildan beri ichki kuboklarni deyarli faqat shu to‘rtlik ko‘tarib kelmoqda.
Lekin raqamlar boshqacha haqiqatni ochib berdi. Moliyaviy tomondan WSLda “katta to‘rtlik” bo‘lmagan. “katta ikki” bo‘lgan, xolos. Arsenal va Chelsea.
Londonning ikki gigantining poyezdi
So‘nggi sakkiz mavsum moliyaviy hisobotlari shuni ko‘rsatdiki, Londonning bu ikki klubi qolganlarni uzoqda qoldirgan. Maoshlar, aylanma mablag‘, umumiy daromad – hammasida. 2024-25 mavsumida Arsenal va Chelsea birgalikda qolgan butun liga klublaridan ko‘ra ko‘proq daromad qayd etdi.
Bu ustunlik faqat katta stadionlar yoki sovrinlar masalasi emas. Bu tizimli ustunlik. Resurslar, brend, bozor ulushi. Ikki klub ham raqobatchilarini moliyaviy “chang”da qoldirgan.
Biroq bu kuchayish narxi bor. Va u arzon emas.
O‘sayotgan daromad, o‘sayotgan yo‘qotishlar
WSL klublarining umumiy surati bir tomondan hayratlanarli, ikkinchi tomondan xavotirli. Daromadlar tez ko‘tarilmoqda. Xarajatlar undan ham tez.
2017 yilda liga qishki taqvimga o‘tgandan buyon mavjud ma’lumotlar bo‘yicha WSL klublari soliqlardan keyingi jami 111 million funtdan ortiq zarar yozib qo‘ydi. Bu faqat raqam emas, bu modelning narxi.
Bu oqimga qarshi suzayotgan yagona yirik istisno bor: Manchester United.
Manchester United: foyda ko‘rayotgan noyob tajriba
Manchester United ayollar jamoasi 2018 yil yozida qayta ishga tushirilganidan beri 1,34 million funt atrofida foyda ko‘rgan. WSL miqyosida bu deyarli paradoks.
Xuddi shu davrda Chelsea 36 million funtdan ortiq zarar ko‘rdi. Brighton & Hove Albion, Leicester City, Manchester City va Tottenham Hotspur ham sakkiz xonali yo‘qotishlar bilan yashamoqda.
United esa boshqa yo‘lni tanlagan. Klub yozda ochiqchasiga strategiyasini e’lon qildi: uzoq muddatli muvaffaqiyatni yoshlar orqali qurish, transfer bozoridagi hozirgi xarajatlar darajasini barqaror emas deb hisoblash.
Bu yondashuv 2022-23 mavsumida ayniqsa yaqqol ko‘rindi. O‘sha paytda United chempionlikni so‘nggi kunda qo‘ldan chiqargan holda ikkinchi o‘rinni egalladi, lekin maoshlar daromadlarining yarmidan ham kamini tashkil etdi. Xuddi shu mavsumda Manchester City, Tottenham va Brighton maoshlar uchun daromadlaridan ko‘proq sarfladi.
Bu faqat ayollar futboliga xos holat emas. Deloitte hisobotiga ko‘ra, 2024-25 mavsumida Championshipdagi 13 ta erkaklar klubi ham maoshlar uchun daromadidan ko‘proq pul ajratgan, umumiy ish haqi fondi 900 million funtdan oshib, daromadning 96 foiziga tenglashgan.
Model tanish. Faqat endi u ayollar futbolida ham keskinlashmoqda.
Maoshlar portlashi va Arsenalning kassasi
Elita darajasidagi ayollar futbolchilari maoshlari WSLda 2019 yildan 2025 yilgacha o‘rtacha to‘rt barobar oshdi. Bu inqilob darajasidagi sakrash.
Daromadlar ham o‘sdi. Ayniqsa matchday tushumlarida. Eng katta sakrash – Arsenalda. To‘qqiz yil avval klubning mavsumlik stadion tushumi atigi 45 ming funt bo‘lgan. 2024-25 mavsumiga kelib bu ko‘rsatkich qariyb 6 million funtga yetdi.
Bu raqamlar orqasida aniq yo‘l yotibdi: katta arenalar, ko‘proq muxlislar, brendga sarmoya. Lekin bu bilan birga bosim ham oshdi.
2023-24 va 2024-25 oralig‘ida mavjud ma’lumotlarga ega WSL klublarida o‘rtacha maoshlar yana 28,2 foizga ko‘tarildi. Shu davrda soliqlardan keyingi zararlar 53 foizdan ko‘proq oshdi. To‘g‘ri, bu sakrashning katta qismi Chelsea tomonidan Kingsmeadow stadionini taxminan 12 million funt evaziga ota-klubdan sotib olishi bilan bog‘liq. Lekin tendensiya baribir xavotirli.
Chelsea va Arsenal: raqobatchilardan bir necha qavat baland
Chelsea 2024-25 mavsumida ketma-ket oltinchi bor chempion bo‘ldi. Ularning maoshlar bo‘yicha ustunligi ham ligada mutlaq.
Klubning umumiy ish haqi fondi WSLda sakkizinchi o‘rinni olgan Evertonnikidan besh barobar ko‘p bo‘ldi. Manchester Unitedniki bilan solishtirganda esa qariyb uch barobar.
10 million funtlik maosh chegarasidan oshib ketgan yana birgina klub bor – Arsenal. Ikki londonlik gigantning aylanma mablag‘i Manchester klublarinikidan ikki barobar atrofida yuqori bo‘lib turibdi.
Bu hammasi 2025 yil yozgi transfer oynasidan avval edi. Keyin Arsenal Kanada vingeri Olivia Smith uchun 1 million funtlik to‘siqni buzdi. Ko‘p o‘tmay Chelsea ham Alyssa Thompson transferi bilan shu chegarani kesib o‘tdi.
WSL agentlar bozorida ham pul aylanishi kuchaydi. Futbol assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, ligada agentlarga to‘lanadigan haq bir yil ichida 75 foizga oshdi. Chelsea o‘tgan mavsum 1 million funtdan ko‘proq agentlar uchun sarfladi. Taqqoslash uchun: 2025-26 mavsumida 10-o‘rinda tugatgan West Ham 97 ming funt atrofida, tushkunlikka uchrab tushib ketgan Leicester esa Chelsea sarflagan pulning o‘ndan biridan ham kamini to‘lagan.
Chempionlik uchun kurashayotganlar bilan omon qolishga urinayotganlar o‘rtasidagi moliyaviy tafovut hech qachon bunchalik yaqqol bo‘lmagan.
London City Lionesses: yangi kuch, katta xavf
Mana endi sahnaga yangi ism chiqmoqda: London City Lionesses. Qog‘ozda ular WSLdagi keyingi katta kuchga aylanishi mumkin bo‘lgan klub sifatida ko‘rinmoqda.
Ularning 2024-25 mavsumidagi ish haqi fondi rasman oshkor qilinmagan. Lekin bitta raqam yetarli: 10,6 million funt operatsion zarar. Daromad esa atigi 902 ming funt. Ya’ni yo‘qotish daromaddan o‘n barobar ko‘p.
Bu hali transfer bozoridagi so‘nggi uch oynadagi agressiv yurishlardan avvalgi ko‘rsatkich. Klub allaqachon sobiq Ballon d’Or sovrindori Alexia Putellasni olib kelishga ulgurdi. Bu esa ambitsiya darajasini aniq ko‘rsatib turibdi.
Savol bitta: bu tezkor sakrash barqarormi?
Yangi qoidalar: raqamlar endi ochiq jang maydoni
2026-27 mavsumi WSL uchun burilish nuqtasiga aylanishi mumkin. Endi nafaqat ochkolar, nafaqat gollar, balki balans ham hisobga olinadi.
Ligada ilk bor maoshlar bo‘yicha qat’iy cheklov kuchga kirishi kutilmoqda: futbolchi maoshlari “daromadingizning 80 foizi va ustiga egalarning 4 million funtgacha qo‘shimcha badali” chegarasidan oshsa, ochkolar olib qo‘yilishi mumkin bo‘ladi.
Bu nima degani? Arsenal va Chelsea kabi gigantlar uchun ham, London City Lionesses kabi yangi kuchlar uchun ham har bir transfer, har bir maosh endi faqat sport qarori emas. Bu ligadagi o‘rningiz, kelajagingiz va obro‘yingiz bilan bog‘liq siyosiy qarorga aylanadi.
WSL maydonda allaqachon yuqori tezlikka chiqqan. Endi esa moliyaviy jadval ham turnir jadvali qatori diqqat markaziga chiqmoqda. Savol shunday: kimlar bu yangi o‘yinni o‘ynashga tayyor, kimlar esa hali ham eski qoidalarga yopishib olgan?
