Xitoy basketboli: Yao davridan keyin tizim inqirozi
Xitoy erkaklar basketboli so‘nggi yillarda o‘z tarixidagi eng og‘ir davrlaridan birini boshdan kechirmoqda. Yaqinda bu sport turini dunyoga tanitgan, global sahnada raqibni yakka o‘zi sindira oladigan Yao Ming kabi super yulduz yo‘qligi yanada yaqqol sezilmoqda. Natija? Jamoa na mintaqada, na xalqaro maydonda avvalgi qo‘rqinchli kuch emas.
Bu tanazzulni raqamlar ham, xotiralarni tirnaydigan mag‘lubiyatlar ham tasdiqlab turibdi. O‘tgan yili to‘rt kun ichida Janubiy Koreyaga qarshi ikki bor yutqazish – bu oddiy og‘ish emas, balki ogohlantiruvchi signal edi. Eng zarbali zarba esa o‘z maydonida Yaponiya ustidan 88 yildan beri ilk bor rasmiy Fiba darajasidagi o‘yinda mag‘lub bo‘lish bo‘ldi. Bunday tarixiy chiziqlar odatda kitoblarda qoladi, ammo bu safar u Xitoy basketbolining zaiflashgan tomirini ochib tashladi.
Tokio-2021 ham, Parij Olimpiadasi ham – Xitoy erkaklar terma jamoasisiz.
Bu tasodiflar zanjiri emas. Bu – Xitoy Basketbol Assotsiatsiyasi va ichki ligalaridagi yillar davomida yig‘ilib kelgan tizimli muammolarning mantiqiy oqibati.
Mahalliy ligadagi manzara ham uncha quvontirmaydi. Import o‘yinchilarga qaramlik shu darajaga yetdiki, ko‘plab mahalliy basketbolchilar faqat “yorituvchi rol”da qolib ketgan: himoya qilish, raqibni to‘sish, ribaund olish va to‘pni chet ellik jamoadoshiga topshirish. Tamom. Ulardan raqibni dribling bilan aldash, o‘yinni boshqarish, hujumni tashkil etish yoki eng muhim pallada mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish talab qilinmaydi.
Bunday sharoitda ulg‘aygan, shakllangan o‘yinchi kuchli terma jamoalarga qarshi maydonga chiqqanda qiynalishi tabiiy. Milliy terma a’zosi Zhao Rui ham buni ochiq tan olgan: “CBA ligasi bilan Fiba xalqaro sahnasi o‘rtasidagi tafovut juda katta”, degan u. Bu gap ortida nafaqat sportchining shaxsiy alamzadaligi, balki butun tizimga qo‘yilgan tashxis turibdi.
Muammo ildizlari esa yanada chuqurroq. Ko‘pchilikning fikricha, mamlakatdagi yoshlar tayyorlash tizimi amalda yemirilgan. Mashg‘ulotlardagi jangovar keskinlik yetarli emas, professional axloqiy me’yorlar bo‘sh, intizom sust. Ustiga-ustak, erkaklar terma jamoasining notekis natijalariga qarab, ichki liga qoidalari tez-tez o‘zgartiriladi. Bir mavsum bir xil, keyingisida boshqa tartib. Natijada liga ham, o‘yinchilar ham, murabbiylar ham barqaror yo‘l tanlab, rivojlanishga ulgurmaydi.
Bir paytlar Yao Ming timsolida dunyoga qudratini ko‘rsatgan basketbol endi o‘z uyida ham savollar ostida. Xitoy yana global sahnaga qaytish uchun qanday yo‘lni tanlaydi? Tizimni tubdan yangilaydimi yoki import yulduzlar soyasida yashashni davom ettiradimi? Savol ochiq qolmoqda.
