Yangi Zelandiyaning Infantino atrofidagi qarori: Futbol siyosatidagi bo‘linish
Jahon futboli siyosiy maydoni tobora keskinlashmoqda. Bu safar sahnaga Yangi Zelandiya chiqdi. Mamlakat futbol uyushmasi — New Zealand Football (NZF) — FIFA prezidenti Gianni Infantino uchun o‘z qo‘llovini rasman qaytarib oldi va shu bilan Okeaniya mintaqasidagi umumiy pozitsiyani yorib o‘tdi.
Bu shunchaki bayonot emas. Bu ishonch votumi.
NZF juma kuni tarqatgan rasmiy bayonotida FIFA ichidagi qarorlar va harakatlar “ishonchning yemirilishi va xalqaro futbol ichida bo‘linishning kuchayishiga” olib kelgani, vaziyatni tiklash uchun esa mustaqil tekshiruv zarurligini ochiq yozdi. Ular aniq so‘z ishlatdi: ishonch yo‘qolgan, uni qayta qurish kerak.
NZFga ko‘ra, aynan hozirgi lahza barcha a’zo assotsiatsiyalar uchun kuchli boshqaruv, javobgarlik va oshkoralikni talab qilish imkoniyati bo‘lib turibdi. Ularning fikricha, global o‘yin boshqaruviga bo‘lgan ishonch aynan shu tamoyillarga tayanadi.
Tortishuv markazida: bekor qilingan investitsiya rejasi
Yangi Zelandiya faqat umumiy tamoyillar bilan cheklanib qolmadi. NZF FIFAning keskin bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan, endi esa bekor qilingan xususiy investitsiya rejasi yuzasidan ham mustaqil tekshiruv o‘tkazishni talab qildi.
Gap uchinchi tomon investorlarini jalb etib, FIFA Forward Enterprise (FFE) nomli tijoriy sho‘ba korxonasiga ulushdor sifatida kiritish loyihasi haqida ketmoqda. Aynan shu reja FIFA ichida ham, mintaqalar kesimida ham keskin qarama-qarshiliklar uyg‘otgan edi.
Okeaniya Futbol Konfederatsiyasi (OFC) esa boshqa yo‘lni tanladi. Ular alohida bayonot chiqarib, FFE taklifidan voz kechish qarorini olqishladi va Gianni Infantinoga ochiqcha qo‘llov bildirdi. OFC o‘tgan o‘n yillikda FIFA rahbarligi ostida mintaqada erishilgan taraqqiyotni e’tirof etib, rejalashtirilgan tekshiruvni zarur o‘zgarishlarni aniqlash va joriy etish uchun imkoniyat sifatida ko‘rishini ma’lum qildi.
Natijada bir mintaqaning o‘zida ikki turli yo‘nalish paydo bo‘ldi: konfederatsiya prezidentni qo‘llaydi, Yangi Zelandiya esa ishonchni qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi.
Jahon miqyosidagi chiziqlar: kim qayerda turibdi?
Infantino atrofidagi bahs endi alohida mamlakatlar yoki kichik guruhlar darajasidan chiqib, global bo‘linishga aylanib ulgurgan. Mintaqaviy konfederatsiyalar ham, milliy uyushmalar ham ochiq ravishda saf tortmoqda.
UEFA, CONCACAF va AFC rahbariyatda o‘zgarish kerakligini allaqachon bildirib bo‘lgan. Ular yangi yo‘l, yangi boshqaruv uslubini so‘rayapti. Bunga javoban CONMEBOL va CAF esa Infantino tomonini oldi va uni ochiq qo‘llab-quvvatlamoqda. Gianni Infantino 2016 yildan beri prezident lavozimini egallab keladi va 2027 yilda qayta saylovga tushishi kutilmoqda. Aynan shu muddat yaqinlashgani sari bosim ham, bo‘linish ham kuchayib bormoqda.
Yangi Zelandiya endi bu bahsda o‘z pozitsiyasini alohida e’lon qilgan mamlakatlar safidan joy oldi. Ular ro‘yxati tobora uzaymoqda.
Millatlar saf tortmoqda
Infantino uchun qo‘llovini qaytarib olganlar orasida birinchi bo‘lib Wales, Finland, Serbia va Sweden chiqdi. Ular keyingi muddat uchun prezidentni endi ma’qullamasligini aniq aytdi. Oradan ko‘p o‘tmay, England, Jordan, Albania, Republic of Ireland va Norway ham shu yo‘lni tanladi. Norway hatto bir qadam oldinga o‘tib, Infantinoning iste’fosini talab qildi.
Boshqa tomonda esa boshqa manzara. Paraguay, jahon chempionati finalchisi Argentina va turnir hammuallifi Mexico prezidentni qo‘llab-quvvatlashini ma’lum qilgan. Ular FIFA rahbarligidagi hozirgi kursni saqlab qolish tarafdori.
Xullas, futbol xaritasi bugun faqat maydondagi tizimlar bilan emas, siyosiy pozitsiyalar bo‘yicha ham chizilmoqda.
Siyosiy sahnada ham qo‘llov
Infantino uchun kutilmagan, ammo baland ovozli siyosiy qo‘llov ham paydo bo‘ldi. Uning yaqin do‘sti Donald Trump hafta boshida o‘zining Truth Social platformasida chiqish qilib, FIFA prezidentini ochiq himoya qildi.
AQSh yetakchisi futbolning oliy boshqaruv organi Infantino bilan yo‘llarni ajratishga qaror qilsa, bu “dahshatli xato” bo‘lishini yozdi. U Infantino “to‘rt baravar muvaffaqiyatli” deb ta’riflagan so‘nggi jahon chempionatini boshqarganini alohida ta’kidladi va agar u ketadigan bo‘lsa, turnir hech qachon avvalgidek muvaffaqiyatli yoki daromadli bo‘lmasligini qo‘shimcha qildi.
Bu so‘zlar futbol siyosatiga bevosita ta’sir qiladimi, yo‘qmi — boshqa masala. Ammo bahs endi nafaqat stadionlar, balki yuqori siyosiy minbarlargacha ko‘tarilgani aniq.
Oldinda turgan savol
Yangi Zelandiya qarori — bu faqat bitta ovoz emas. Bu global futbol boshqaruvi qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi kengroq bahsga tashlangan keskin ishora. Bir tomonda Infantino ostidagi moliyaviy o‘sish va kengayishdan mamnun bo‘lganlar, boshqa tomonda esa ishonch, shaffoflik va boshqaruv madaniyati haqida jiddiy savollar berayotganlar turibdi.
2027 yilga borib, qaysi tomonga og‘ish ustun keladi?
