Yevropa hakamlari VAR orqali futbolni qayta ko‘rib chiqdi
Yevropa futboli hakamlari video takrorlar davrida keskin burilish nuqtasiga yetdi. VAR endi har bir mayda epizodni titkilash uchun emas, faqat “yaqqol xato” va ko‘zdan qochgan jiddiy holatlar uchun ishlatilishi kerak, degan qat’iy pozitsiya bildirildi.
“Minimal aralashuv – maksimal foyda”ga qaytish
O‘tgan hafta Yevropadagi 55ta milliy assotsiatsiya bosh hakamlik rahbarlari Uefa hakamlar departamenti va Ifab vakili bilan bir stol atrofida yig‘ildi. Kun tartibida bitta savol bor edi: futbol qoidalariga kiritilgan so‘nggi o‘zgarishlar va, eng muhimi, VARning chegarasi.
Yig‘ilishdan chiqqan xulosa keskin bo‘ldi. Uzoq davom etadigan, piksel darajasidagi tekshiruvlar VARni ilk maqsadidan ancha uzoqlashtirgan. Ifab 2018-yilda VARni o‘yin qoidalariga kiritganida, uning falsafasi aniq belgilangan edi: “minimal aralashuv – maksimal foyda”. Maqsad esa shaffof – gollar, penaltilar, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochkalar va noto‘g‘ri shaxsni jazolashga doir “aniq va ravshan xatoliklar”ni kamaytirish.
Endi Uefa bu yo‘ldan og‘ish bo‘lganini ochiq tan olmoqda va orqaga, shu tamoyillarga qaytish zarurligini ta’kidladi.
“VAR o‘yinni qayta boshqarish uchun emas”
Uefa rasmiy bayonotida pozitsiyasini aniq ifoda etdi: protokolga ko‘ra, VAR faqat “aniq va ravshan” xatoliklarda aralashishi mumkin. Ya’ni, hakam qarori ochiqchasiga noto‘g‘ri bo‘lsa yoki hakam butunlay ko‘rmay qolgan holat bo‘lsa, xolos.
Asosiy g‘oya oddiy: hakam maydon markazida qolishi kerak. VAR esa – yordamchi vosita, ikkinchi hakam emas.
Uzoq davom etadigan, kadrma-kadr “mikroskopik” ko‘rib chiqishlar ko‘pincha bitta narsani ko‘rsatadi: maydondagi qaror aslida “aniq va ravshan xato” bo‘lmagan. Demak, bunday vaziyatlarda VAR aralashuvi cheklanishi kerak.
Bu yondashuv tomoshabinlar kayfiyati bilan ham bevosita bog‘liq. Uzoq pauzalar, monitor atrofida chizilgan doiralar, bir necha daqiqa davom etadigan noaniqlik – bular o‘yin ritmini bo‘g‘adi, stadiondagi hayajonni so‘ndiradi. Endi hakamlik rahbarlari aynan shu manzaraga chek qo‘ymoqchi.
“Noto‘g‘ri shaxs” qoidasi va Embolo misoli
Ifab tomonidan yozgi Jahon chempionati arafasida kiritilgan “noto‘g‘ri shaxs” qoidasi ham alohida muhokama qilindi. Qoidaga ko‘ra, agar bir futbolchi ogohlantirilsa yoki maydondan chetlatilsa, lekin aslida qoida buzgan o‘yinchi raqib jamoa safida bo‘lsa, qaror o‘zgartirilishi mumkin.
Bu yangilik amalda allaqachon keskin bahs uyg‘otdi. Shveysariya hujumchisi Breel Embolo yangi qoida asosida maydondan haydalgan ilk futbolchiga aylandi. Argentina bilan o‘yinda u simulyatsiya uchun ikkinchi sariq kartochka oldi. Avvaliga Leandro Parades qo‘pol o‘yin uchun ogohlantirilgandi, keyin VAR aralashdi va vaziyat butunlay o‘zgardi.
Shu bahsli epizodlardan so‘ng Ifab yana bir bor chiziq chizdi: VAR ogohlantirishlarni faqat bitta maqsadda ko‘rib chiqishi mumkin – jazoga tortilgan futbolchini to‘g‘ri aniqlash uchun. Ammo epizodning o‘zi, qoida buzilishi turi yoki bahosi qayta ko‘rib chiqilmaydi.
Bu cheklov VARni yana bir bor o‘z chegarasiga qaytaradi: aniqlik – ha, lekin o‘yinni boshqatdan hakamlik qilish – yo‘q.
O‘yinni tezlashtirish: vaqtga qarshi kurash
Yig‘ilishda gap faqat VAR haqida ketmadi. Yevropa hakamlik rahbarlari o‘yindagi keraksiz tanaffuslarni qisqartirish maqsadida kiritilgan yangi qoidalarga ham bir ovozdan qo‘llab-quvvatlov bildirdi.
Endi darvozadan to‘p kiritish, aut tashlash va almashtirishlar uchun aniq vaqt cheklovlari joriy etilmoqda. Maydondagi jarohatlar bo‘yicha tartib ham qayta ko‘rib chiqilgan, darvozabonlarning taktik “time-out”lari bo‘yicha yangi cheklovlar kuchga kirgan.
Maqsad aniq: o‘yin sur’atini saqlab qolish, stadiondagi va ekran qarshisidagi tomoshabinga uzluksiz futbol taqdim etish. VAR, tibbiy pauzalar yoki taktik hiylalar bahonasida cho‘zilib ketadigan o‘yinlar endi yanada qattiqroq nazorat ostida bo‘ladi.
Savol endi bitta: bu qat’iy chiziqlar va “minimal aralashuv”ga qaytish qarori Yevropa futbolida hakamlikka bo‘lgan ishonchni qayta tiklashga yetadimi yoki VAR atrofidagi bahslar hali uzoq davom etadimi?
