Zolani Tete: Janubiy Afrikaning Bokschisi O‘q Uzilishida Halok Bo‘ldi

Janubiy Afrikaning eng yirik bokschilaridan biri, ikki karra jahon chempioni Zolani Tete o‘z uyining oldida otib o‘ldirildi. U atigi 38 yoshda edi.

Mdantsane, Sharqiy Keyp. Juma kuni kechqurun sokin mahalla birdaniga o‘q ovoziga to‘ldi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, Tete mashinasida o‘tirgan, uyining darvozasi ochilishini kutayotgan paytda, balaklava kiygan ikki qurolli shaxs boshqa avtomobildan tushib, unga qarata bir necha marotaba o‘q uzgan. Yonida bo‘lgan 27 yoshli ayol ham jarohatlandi, u hozir shifoxonada.

Hujumchilar voqea joyidan qochib ketishdi. Keng ko‘lamli tergov boshlangan, deydi mutasaddilar. Lekin bitta haqiqat allaqachon o‘zgarmas bo‘lib qoldi: Janubiy Afrika o‘z tarixidagi eng texnik va xavfli bokschilardan birini yo‘qotdi.

Mamlakat sport, san’at va madaniyat vaziri Gayton McKenzie og‘ir xabarni tasdiqlarkan, qisqa, lekin aniq gapirdi: Janubiy Afrika o‘zining eng zo‘r jangchilaridan biridan ayrildi.

Rekordlar, kamarlar va chaqmoqdek nokaut

Zolani Tete ismi ringni kuzatib boradiganlar uchun yangilik emas. U 2014 yilda IBF super-flyweight kamarini qo‘lga kiritdi, 2017 yildan 2019 yilgacha esa WBO bantamweight chempioni sifatida dunyo sahnasini zabt etdi.

Uning eng yorqin sahifalaridan biri — 2017 yilgi rekord. Siboniso Gonya bilan jang atigi 11 soniya davom etdi. Bitta hujum, bitta toza zarba va Guinness rekordlar kitobiga kiradigan eng tezkor titul jangidagi nokaut. Bu faqat g‘alaba emasdi, bu bayonot edi: Tete ringga kirsa, xato qilishga joy qolmaydi.

U Buyuk Britaniyada sakkiz marta jang qilgan, 2015 yilda Liverpul vakili Paul Butler ustidan qozongan g‘alabasi esa uning nomini yevropalik muxlislar uchun ham tanish qildi. Sovuqqon, hisob-kitobli, uzoq masofadan zarba berishga usta janubiy afrikalik o‘sha kechalarda ringni o‘qib, raqiblarini jazolardi.

So‘nggi jang, so‘nggi bahslar

Teteninig oxirgi rasmiy jangi 2022 yil iyulida Londonda bo‘lib o‘tgan. U britaniyalik Jason Cunninghamni nokautga uchratib, yana bir bor o‘z sinfini ko‘rsatgandek bo‘ldi. Lekin bu g‘alaba ko‘p o‘tmay bekor qilindi: doping sinovi natijasida uning organizmida anabolik steroid stanozolol aniqlangach, jang “no-contest” deb qayta tasniflandi.

Bu holat faqat natijani emas, uning butun faoliyatidagi eng og‘ir burilishlardan birini keltirib chiqardi. Buyuk Britaniya antidoping agentligi unga to‘rt yilga diskvalifikatsiya berdi. Taqiq muddati 2026 yil 29 iyulda tugashi kerak edi. Ya’ni, u hali qaytish uchun vaqt topgan, reja tuzgan, mashg‘ulotlarga qaytgan edi.

Menejeri Mla Tengimfene Tete vafotidan so‘ng shuni tasdiqladi: sobiq chempion qaytish jangiga hozirlik ko‘rayotgan, yana bir bor ringga chiqishga bel bog‘lagan edi. Doping dog‘i tushgan obro‘sini sportning o‘zidayoq yuvishni xohlagan.

Endi esa bu savol javobsiz qoldi.

Raqamlar ortidagi hayot

Tete professional ringda 34 bor jang qilgan. 29 g‘alaba, 4 mag‘lubiyat va 1 ta “no-contest”. Statistikaga qaralsa, bu muvaffaqiyatli karera. Lekin raqamlar uning hikoyasini to‘liq ochib bermaydi.

Uning uslubi Janubiy Afrikadan chiqqan ko‘plab bokschilar kabi faqat agressiyaga tayanmagan. U ringni his qilardi, masofani boshqara olardi, raqibni chalg‘itib, o‘qdek zarba bilan yakun yasardi. Shu bois u yengil vazn toifalarida ham xavfli nom bo‘lib qoldi.

Endi esa uning nomi boshqa ro‘yxatlarda tilga olinadi — mamlakatda sport yulduzlariga qarshi sodir bo‘layotgan qurolli jinoyatlar ro‘yxatida. Bu esa ringdagi mag‘lubiyatdan ko‘ra og‘irroq zarba.

Janubiy Afrika boks zallarida endi bir savol yangraydi: Zolani Tete kabi iste’dodlar chempionlik kamarlaridan ko‘ra avval o‘z hayotlarini himoya qilish haqida o‘ylashga majbur bo‘layotgan bo‘lsa, bu sport va bu jamiyat qayerga qarab ketmoqda?