Zolani Tete: Janubiy Afrikalik chempionning hayoti va o‘limi
Janubiy Afrikalik sobiq jahon chempioni Zolani Tete 38 yoshida, Mdantsanedagi uyining darvozasi yonida otib o‘ldirildi. Mamlakat Sport, san’at va madaniyat vazirligi xabariga ko‘ra, “balaklavada bo‘lgan ikki qurolli erkak” Tete va uning yonidagi ayol hamrohini nishonga olgan. Ayol kasalxonada og‘ir ahvolda qolmoqda, Tete esa voqea joyida hayotdan ko‘z yumdi.
Mdantsane boksni yaxshi biladi. Lekin bu safar bu shahar ringdagi g‘alabalarni emas, ko‘chadagi dahshatni ko‘rdi.
Qiyinchilikdan yulduzlikka
Tete ilk chempionlik imkoniyatini 2010 yilda vatandoshi Moruti Mthalane qarshisida boy berganida, ko‘pchilik bu mag‘lubiyat uni yemirib yuboradi, deb o‘ylagan. O‘sha davrda uning natijasi 3–3 ga tenglashib, karerasi izdan chiqqandek ko‘rinar edi. Lekin aynan shu og‘ir bosqichdan so‘ng Tete o‘zini butun dunyoga tanitadigan yurishni boshladi.
U 2014 yilda Yaponiyada Teiru Kinoshita ustidan zafar qozonib, dushman maydonida IBF super mushtcha (super flyweight) chempionlik kamarini qo‘lga kiritdi. Bu oddiy g‘alaba emas edi. Tete o‘sha kecha nafaqat raqibini, balki unga ishonmagan shubhalarni ham yengdi.
Bir necha oy o‘tib u kamarning ilk va yagona himoyasida Paul Butlerni nokautga uchratdi va vaznni o‘zgartirishga qaror qildi. 118 funtga ko‘tarilgan Tete bu safar WBO interim kamarini Arthur Villanueva ustidan qo‘lga kiritdi va keyingi uchta himoyasida ham to‘xtamasdan oldinga bostirib bordi.
Eng tez nokaut va o‘chmas iz
Uning eng yorqin lahzalaridan biri Siboniso Gonya bilan bo‘lgan jangda kelib tushdi. Tete ilk zarbani yo‘lladi — va hammasi tugadi. Chempionlik janglari tarixidagi eng tez nokaut. Bir zarba. Bir lahza. Bir rekord.
Shu ondan boshlab u past vazn toifalaridagi eng xavfli va tomoshabinbop jangchilardan biri sifatida tilga olinadigan bo‘ldi. U ringga chiqqan kechalar ko‘pchilik natijani emas, qanchalik shafqatsiz tarzda g‘alaba qozonishini kutardi.
Ammo sport hamisha ertak emas. John Riel Casimero ustidan kutilmagan mag‘lubiyat uni kamaridan ayirdi. Tete ikki yil ringdan chetga chiqdi, ammo qaytishi ham shov-shuvsiz bo‘lmadi: Janubiy Afrikadagi 55 soniyalik nokaut bilan u hali ham xavfli ekanini eslatdi.
Keyin esa u super bantamweight toifasiga yo‘l oldi va Jason Cunninghamni ringdan “uchirib” yuborib, yana bir bor chempionlik poygasiga kirib bordi. O‘sha jang uning so‘nggi haqiqiy ring oqshomiga aylandi.
Taqdirning keskin burilishi
Cunningham ustidan qozonilgan g‘alaba ko‘pchilik ko‘z o‘ngida Tete uchun yangi bobning boshlanishi bo‘lishi kerak edi. Biroq stanozololga ijobiy chiqqan doping testi natijasi jang natijasini bekor qildi va unga to‘rt yillik diskvalifikatsiya berildi. Bu taqiq atigi o‘tgan oy yakuniga yetdi. U yana ringga qaytishi, tajribasi va kuchini bir bor sinab ko‘rishi mumkin edi.
Ammo hayot unga bu imkoniyatni bermadi.
Past vaznlarning yirik nomi
Raqamlardan qat’i nazar, Tete o‘z avlodining eng e’tiborga molik jangchilaridan biri bo‘lib qoladi. U past vazn toifalarini jonlantirgan, zarbasi bilan ringni jimjit qilgan, uslubi bilan esa muxlislarni o‘rinlaridan turishga majbur qilgan bokschi edi.
Mdantsane ko‘chalarida endi uning ismi boshqa ohangda tilga olinadi. Bu ism chempionlik kamarlarini, rekordlarni, nokautlarni eslatadi. Shu bilan birga, darvoza oldida to‘satdan uzilgan hayotni ham.
Savol esa ochiq qoladi: bu darajada iste’dod va tajribaga ega jangchi yana bir bor ringga qadam qo‘yganida, yana nimalarga erisha olardi?
