Zolani Tete o‘ldirildi: Janubiy Afrikada suiqasd oqibatlari
Sobiq jahon chempioni, ringda “Last Born” laqabi bilan tanilgan Zolani Tete o‘z uyining tashqarisida otib o‘ldirildi. Sharqiy Keypdagi Mdantsane shaharchasi, yillar davomida chempionlar yetishtirgan bu bokschilar o‘chog‘i, endi o‘q ovozlari va sirli suiqasd soyasida qoldi.
38 yoshli Tete mashinasidan tushib, uyiga kirishga chog‘lanayotgan paytda, balaklava taqqan ikki qurolli shaxs avtomobildan tushib, unga o‘q yog‘dirdi. Hujum shunchalik keskin, shunchalik sovuq qon bilan amalga oshirildiki, mahalla hali ham o‘ziga kelgani yo‘q.
Janubiy Afrika sport vaziri Gayton McKenzie qisqa, lekin og‘ir mazmundagi bayonot bilan chiqdi. U qotillik ortida kim yoki nima turgani haqida taxmin qilishdan tiyilishini aytdi, ammo bu hodisa mamlakatdagi zo‘ravon jinoyatchilik muammosini yana bir bor yuzaga chiqarishini yashirmadi.
Janubiy Afrika allaqachon dunyodagi eng yuqori qotillik ko‘rsatkichlariga ega mamlakatlardan biri sifatida tanilgan. So‘nggi yillarda rasmiy statistikada ozgina pasayish qayd etilgan bo‘lsa-da, Tete kabi xalq qahramonining o‘ldirilishi bu raqamlarning ortida qanday haqiqat yotganini yana bir bor yodga soldi.
Mdantsane uchun bu oddiy yo‘qotish emas. Bu — faxr manbai bo‘lgan ismning, ringlarda yuksalgan mahallaning eng yorqin yulduzlaridan birining quroldan yiqilishi. Bu shaharchadan chiqqan ko‘plab muvaffaqiyatli bokschilar orasida Tete alohida mavqega ega edi, endi esa uning nomi nafaqat chempionlik kamarlarida, balki jinoyat xronikasida ham qayd etilmoqda.
Sharqiy Keyp viloyati rahbari Oscar Mabuyane ham dahshat va qayg‘u bilan javob qaytardi. Mahalliy jamoatchilikka yo‘llangan murojaatida uning matbuot kotibi Tetenining o‘limini “viloyatimizga shunchalik faxr olib kelgan hayotning vahshiyona zo‘ravonlik orqali uzilishi” deb ta’rifladi. So‘zlar qisqa, ammo keskin: bu nafaqat bir oilaning, balki butun bir sport hamjamiyatining fojiiyasi.
Viloyat rahbariyati huquqni muhofaza qiluvchi organlarni “biror toshni ham ag‘darmay qo‘ymaslikka”, qotillikning barcha tafsilotlarini ochishga va aybdorlarni javobgarlikka tortishga chaqirdi. Guvohlardan tortib, eng kichik ma’lumot egalarigacha — har kimdan politsiyaga yordam berish so‘ralmoqda.
Hujum paytida Tete bilan birga bo‘lgan 27 yoshli ayol ham bir necha marta otib tashlangan. U shifoxonaga yetkazilgan, ahvoli haqida hozircha batafsil ma’lumot berilmagan. Politsiya tergovni boshlab yuborgan, lekin hozircha na gumonlanuvchilar, na aniq motiv haqida ma’lum qilinmoqda.
Ringdagi meros
Zolani Tete ismi bokschilik olamida bejizga hurmat bilan tilga olinmaydi. U 2014 yilda Yaponiyada Teiru Kinoshita ustidan g‘alaba qozonib, Kobe shahrida IBF junior bantamweight jahon kamarini qo‘lga kiritgandi. Bu g‘alaba uni xalqaro sahnaga katta harflar bilan olib chiqqan edi.
Keyinroq u WBO bantamweight chempionligiga ham erishdi. Texnik mahorati, masofa bilan ishlashdagi aniqligi va o‘tkir zarbalari tufayli Tete o‘z vazn toifasidagi eng xavfli raqiblardan biri sifatida ko‘rilardi. U raqiblarini asta-sekin yemirib, so‘ng bir lahzada jangni tugata oladigan bokschi edi.
Dunyo bo‘ylab ko‘pchilik uni ayniqsa 2017 yil noyabrida, Belfastda o‘tgan jang orqali eslaydi. O‘sha kecha u hamyurti Siboniso Gonya’ni atigi 11 soniyada nokautga uchratib, jahon chempionlik janglari tarixidagi eng tez to‘xtatilgan bahslardan birini yaratdi. Gong chalinadi, zarba uchadi, hammasi tugaydi. Bir lahza — va Tete afsonaga aylanadi.
So‘nggi yillar oson kechmadi. 2022 yilda britaniyalik Jason Cunningham bilan bo‘lgan jangdan keyin Tete organizmidan stanozolol anabolik steroidi aniqlangach, unga to‘rt yilga musobaqalardan chetlashtirish jazosi berildi. Diskvalifikatsiya muddati joriy yil iyul oyida yakunlandi. Uning ringga qaytishi, yana bir bor yuqori darajada raqobatlashishi haqida savollar tug‘ila boshlagan edi.
Endi esa bu savollarga javob bo‘lmaydi.
Jinoyat soyasidagi chempion
Mdantsane ko‘chalari buni unutmaydi. Bolalar hansirab arqon sakraydi, qo‘llarini gardiga ko‘tarib, Tete zarbalarini takrorlaydi — ammo endi ularning qahramoni uyiga qaytish yo‘lida o‘q nishoniga aylanganini ham bilishadi.
Janubiy Afrika uchun bu navbatdagi ogohlantirish. Bir paytlar xalqni birlashtirgan, bayroqni yuksak ko‘targan, ringlarda qo‘shiqday yangragan ism endi jinoyat statistikasi qatoriga qo‘shildi. Savol esa ochiq: bu mamlakat o‘z chempionlarini himoya qila oladimi yoki zo‘ravonlik yana bir iste’dodni yutib yuboradimi?
