Belgiya: Oltin avloddan yangi jamoaga o‘tish

Jahon chempionati boshlanganda, 30 kun avval, kam odam Belgiya nomini favoritlar qatoriga qo‘shgan edi. Oltin avlodning yulduzlari – Eden Hazard, Mousa Dembele, Marouane Fellaini, Vincent Kompany – allaqachon sahnadan ketgan, tarkib esa yangilanayotgan bir pallada edi.

Keyin esa o‘sha mash’um lahza keldi: Senegal bilan o‘yin, soat taqillatib turibdi, tablo 85-daqiqada 0:2. Ko‘pchilik uchun bu yakun edi. Ammo bu jamoa taslim bo‘lmadi. Ular tarixiy qaytish yasab, senegalliklarni musobaqadan chiqarib yubordi, so‘ngra esa AQShni o‘z maydonida 4:1 hisobida yanchib, turnirdagi eng kuchli o‘yinlardan birini taqdim etdi.

Endi esa navbat Ispaniyaga. Chorak final, juma, 20:00 BST. Savol esa juda sodda: oltin avlod haqidagi hukm juda erta chiqarilmadimi yoki Rudi Garcia bu kuchni boshqacha yo‘sinda ishga solyaptimi?

Qatardan keyingi qayta tug‘ilish

Belgiya 2014-yilda Braziliyada chorak finalga chiqdi, 2018-yilda Rossiyada yarim finalga yetib bordi. O‘sha payt – jamoaning cho‘qqisi edi. 2022-yilda esa hammasi qulab tushdi: Marokash va Xorvatiya ortida qolib, guruh bosqichidayoq safdan chiqib ketishdi.

To‘rtinchi Jahon chempionatida o‘ynayotgan Thibaut Courtois turnir oldidan shunday degan edi:

“Bu biz uchun yangi davr. Oltin davrdan qolgan futbolchilar bor, lekin Qatar biz uchun yaxshi o‘tmagan. Endi esa yangi avlod paydo bo‘ldi – yosh, ishtiyoqmand, Belgiya tarixiga o‘z nomini yozishga tayyor.”

Gapida jon bor. Og‘ir yukning katta qismi endi aynan shu yangi to‘lqin yelkasida.

2014 va 2018-yildan qolgan to‘rt nafar futbolchidan faqat 34 yoshli Courtois hozirgacha turnirning har daqiqasini maydonda o‘tkazdi. Kevin de Bruyne, Romelu Lukaku va Axel Witsel esa ko‘proq epizodik rolga o‘tib bormoqda.

37 yoshli Witsel, La Liga’dan tushib ketgan Girona bilan xayrlashganidan so‘ng, AQSh ustidan qozonilgan yirik g‘alabada atigi bir daqiqa maydonga tushdi. 33 yoshli Lukaku uchta gol urishga ulgurdi, lekin umumiy o‘yin vaqtining yarmidan kamini maydonda o‘tkazgan – ko‘pincha zaxiradan tushib, Charles De Ketelaere bosimi ostida holdan toygan himoyachilardan foydalanmoqda.

35 yoshli De Bruyne esa Senegal bilan o‘yinda jarohat oldi. U maydonda bo‘lgan paytda Belgiya uch o‘yindan faqat bittasida g‘alaba qozongan edi. Uning ketishidan keyin esa atigi 130 daqiqada ikki marta yutishdi va yettita gol urishdi.

2018-yilda ham qatnashgan to‘purar qanot himoyachisi Thomas Meunier ham bu safar har o‘yinda kamroq ishonch bildirilayotgan futbolchilardan biri.

Bu, albatta, tajribali futbolchilar foydasiz degani emas. Courtois hanuz dunyoning eng kuchli darvozabonlaridan biri, Lukaku gollari bilan hal qiluvchi lahzalarda sahnaga chiqyapti, De Bruyne jarohat olguniga qadar jamoaning eng yaxshi o‘yinchilaridan biri bo‘lib turgandi. Ammo ularning roli o‘zgardi: endi ular 90 daqiqalik to‘liq bosh rol emas, balki hal qiluvchi epizodlarda sahnaga chiqadigan ustozlar.

Hozircha Garcia boshchiligidagi Belgiya bu o‘tish davrini ko‘plab yulduzlari qarib qolgan terma jamoalarga qaraganda ancha og‘riqsiz o‘tayotgandek ko‘rinadi.

Garcia falsafasi: “veteran” so‘ziga qarshi isyon

Rudi Garcia uchun esa yosh masalasi ikkinchi darajali. U bor kuchni ko‘rishni, pasportdagi raqamga emas, maydondagi ta’sirga qarashni afzal ko‘radi.

“Liderlarimni ‘veteranlar’ deb atashlariga toqat qilolmayman, – degan edi u turnir boshida. – Bu so‘z xunuk, yoqimsiz. Agar bir mamlakat shunday darajadagi futbolchilarga ega bo‘lsa, ularni qadrlash kerak. Mana, Belgiya ‘qariyalari’ nimalarga qodir.”

Haqiqatan ham, bu jamoani faqat “qolgan-qutgan oltin avlod” deb atash adolatdan bo‘lmaydi. Yangi avlod ham allaqachon o‘z nomini e’lon qila boshladi.

Arsenal hujumchisi Leandro Trossard turnirning eng ko‘zga ko‘ringan futbolchilaridan biri bo‘lib turibdi: u raqib darvozasi oldida 17 ta golli vaziyat yaratgan, bu – musobaqadagi eng yuqori ko‘rsatkich. Ikki gol va ikki golli uzatma bilan u umumiy samaradorlik bo‘yicha ham eng yaxshi o‘yinchilar yigirmaligiga kirib bormoqda.

Atalanta hujumchisi Charles De Ketelaere ko‘p gol urmaydi, lekin bu turnirda u ham ikki marta raqib darvozasini ishg‘ol qildi va bir marta golli uzatma berdi. Eng muhimi – u qanotdagi hamkorlari uchun jarima maydoni ichida bo‘sh hudud ochib beradi, raqib himoyasini chalg‘itadi, tortib oladi, bo‘shatadi.

Club Brugge sardori Hans Vanaken – hech qachon mamlakatni tark etmagan, ichki chempionatda qolib ketgan 33 yoshli yarim himoyachi – bu safar ham o‘z so‘zini aytdi: bir gol, ikki assist. Kutilmagan manbadan kelgan sovg‘a.

Senegalga qarshi o‘yinda esa sahnaga Youri Tielemans chiqdi. Kapitan bo‘lib, ham hisobni tenglashtirdi, ham g‘alaba to‘pini urdi. Bu faqat texnika emas, ruhiy chidamlilik namoyishi ham edi.

Yangi avlod: hali yulduz emas, lekin yo‘l aniq

Belgiya tarkibidagi 25 yosh va undan kichik 13 futbolchidan hozircha faqat Manchester City vingeri Jeremy Doku elit darajadagi o‘yinchi sifatida baholanadi. Biroq qanot futbolchilari Diego Moreira va Matias Fernandez-Pardo ham katta salohiyat ko‘rsatmoqda, Aston Villa yarim himoyachisi Amadou Onana esa AQShga qarshi o‘yinda tizzasidan og‘ir jarohat olguniga qadar juda ishonchli o‘yin ko‘rsatdi.

Bu – to‘liq shakllangan superjamoa emas. Lekin yo‘nalish bor. Ustozlar yonida ulg‘ayayotgan yangi avlod bor.

Belgiyada til masalasi har doim nozik bo‘lgan. Shimoldan chiqqan futbolchilar ona tili sifatida niderland tilida gaplashadi, janubdagilar esa fransuz tilida ulg‘aygan. Ko‘pchilik ikki tilni ham biladi, lekin hammasi ham emas. Shuning uchun terma jamoa ichida umumiy muloqot tili sifatida ingliz tili tanlangan.

Antverpendagi universitetda amaliy tilshunoslik bo‘yicha katta o‘qituvchi bo‘lgan Jim Ureel bu tanlovni shunday izohlaydi:

“Til Belgiyada juda sezgir mavzu – u bevosita shaxsiylik va siyosat bilan bog‘liq. Niderland tilida so‘zlashuvchilar fransuz tiliga moslashishni istamasligi mumkin, aksincha ham shunday. Agar futbolchilar bir tomonni tanlasa, bu muammo tug‘dirishi mumkin. Ingliz tili esa neytral maydon bo‘lib xizmat qiladi. Ayniqsa, yosh futbolchilar odatda bu tilni yaxshi bilishadi va ko‘pchiligi ingliz tilida so‘zlashadigan mamlakatlarda to‘p suradi. Shaxsiy suhbatlarda, kichik guruhlarda ular o‘zlariga qulay tilga o‘tishlari mumkin. Menimcha, bu juda aqlli yondashuv.”

Bu neytral til, ayniqsa, hozir zarur: jamoa ichida avlodlar almashinyapti, tajriba bilan energiya to‘qnashyapti, lekin bo‘linish emas, birlashish talab etiladigan payt.

Endi esa – Ispaniya sinovi

Oldinda – Ispaniya. Agar Belgiya yarim finalga chiqmoqchi bo‘lsa, Romelu Lukaku va uning safdoshlari nafaqat maydonda, balki kiyinish xonasida ham yetakchilikni qo‘lga olishi kerak bo‘ladi. Ularning so‘zlari, motivatsion nutqlari qaysi tilda aytilishi muhim emas. Muhimi – qanday ohangda, qanday ishonch bilan aytilishi.

Bu endi “oltin avlodning oxirgi urinishlari” haqidagi hikoya emas. Bu – tajribali yadro o‘ziga “ota” rolini olib, yonidagi yoshlarni oldinga itarayotgan, ularga yo‘l ko‘rsatayotgan, ertangi Belgiya terma jamoasini bugun maydonga olib chiqayotgan davr.

Savol endi boshqacha: bu aralash avlod Ispaniya devorini yorib o‘ta oladimi – yoki bu safar ham tarix sahnasida faqat chiroyli, lekin yarim yo‘lda to‘xtab qolgan hikoya bo‘lib qoladimi?