Bir surat, ikki taqdir: Elliot Anderson va Ewan Ireland

2010 yilgi klub surati. Qatorning o‘rtasida ikki bola yonma-yon turibdi, yuzida orzu, ko‘zida maydon chizig‘i, tribunalar shovqini. O‘sha paytda ularning kelajagini hech kim ajrata olmasdi. Bugun esa bittasi Premier League chempionligi uchun kurashayotgan Manchester City yulduzi, boshqasi esa umrbod qamoq jazosini o‘tayotgan mahbus.

Bu – Elliot Anderson va Ewan Ireland hayot yo‘llarining keskin chizig‘i.

Bir surat, ikki taqdir

Ikki nafar taxminan to‘qqiz yoshli bola, Newcastle United akademiyasi libosida, 2010 yilgi jamoa surati uchun saf tortgan. Ikkalasi ham Shimoliy-Sharq futbol muhitida iste’dod sifatida tanilgan, murabbiylar va skautlar ularning nomini eslab qolgan edi.

Yillar o‘tib, Elliot England terma jamoasi bilan jahon chempionatida porladi, mamlakatni 60 yillik tanaffusdan so‘ng finalga yaqinlashtirdi va Manchester City safiga 116 million funtlik transferni amalga oshirdi. U endi Etihad o‘rtasida Erling Haaland va Phil Foden bilan yonma-yon o‘ynaydi, yangi mavsumni boshidan boshlab sovrinlar uchun kurashga kiradi.

Ewan Ireland esa shu chempionatni faqatgina qamoqxona bo‘limidagi televizor orqali tomosha qildi. U tasodifiy odamni shafqatsizlarcha o‘ldirgani uchun umrbod qamoqqa hukm qilingan.

Suratga qaytadigan bo‘lsak, o‘sha vaqtda ko‘pchilik Ewan’ni Elliotdan ham ustun ko‘rgan. Uni yosh Paul Gascoigne bilan qiyoslashgan, to‘p bilan qilgan ishlari mahalliy murabbiylarni hayratga solgan. Skautlardan biri oradan yillar o‘tib shunday deya eslaydi: ikki o‘ta iste’dodli bolaning yo‘llari bunchalik keskin ajralib ketishi aql bovar qilmas, Ewan qanday qilib bu darajada yo‘ldan adashib ketgani haqida o‘ylamaslikning iloji yo‘q.

Murabbiylar nazarida u o‘sha avlodning eng yaxshi futbolchilaridan biri bo‘lgan. Elliot ham erta yoshidan yetakchi, jiddiy, o‘z ustida ishlaydigan bola sifatida ajralib turgan bo‘lsa, Ewan maydonda porlab, lekin maydondan tashqarida tobora qulash sari ketayotgan edi.

“Gazza”ga o‘xshagan bola va yo‘ldan adashgan hayot

Ewan Ireland bilan ishlagan futbol murabbiylari uni “Gazza”ga o‘xshatib, ajoyib ijodkor, maydonda hamma narsani ko‘radigan, to‘p bilan mo‘’jiza ko‘rsata oladigan bola sifatida tasvirlashadi. Newcastle United akademiyasida u eng yaxshi o‘yinchi sifatida tilga olingan, mahalliy futbol jamoasida deyarli hamma uning nomini bilgan.

Ammo shu iste’dodning soyasida muammolar ulg‘ayayotgan edi. Intizom, xulq, maydondan tashqaridagi hayot – bularning bari asta-sekin uni futbol yo‘lidan uzoqlashtirdi.

Taxminan 2015 yilda Ewan akademiyadan tartib buzganliklari sababli bo‘shatiladi. Oradan ko‘p o‘tmay maktabdan ham chetlashtiriladi. Mahalliy klubda mashg‘ulotga pichoq olib kelgani uchun haydaladi. Keyin esa jinoyatlar zanjiri boshlanadi: onasini pichoq bilan quvish, bir qizning yuziga ammiak sachratish – bularning bari uning nomini futbol sahnasidan olib, jinoyat xronikasiga ko‘chiradi.

Elliot esa shu orada boshqacha yo‘l tanlaydi. U xuddi shuncha bosim va sinovlar orasida ham o‘zini futbolga bag‘ishlaydi. Har kuni mashg‘ulot, har kuni maydonda o‘sish, har bir imkoniyatni ushlash. Natijada u England terma jamoasi uchun o‘ynaydigan darajaga ko‘tariladi.

Newcastle markazidagi halokatli lahza

2019 yil 14 avgust kuni Newcastle shahri markazida oddiy ish kuni yakuni edi. 52 yoshli yuridik maslahatchi Peter Duncan ishidan chiqib, avtobusga ulgurish uchun savdo markazi ichidan o‘tib ketayotgan edi. O‘sha yerda 17 yoshli Ewan Ireland ham paydo bo‘ladi. U biroz avval Poundland do‘konidan 12 dyuymli yassi uchli otvёрtka o‘g‘irlab, kelishilgan janjalga tayyorlanayotgan bo‘lgan.

Eshik yonida ikkala odamning yo‘li kesishadi. Tasodifiy tegish, oddiy kundalik holat. Lekin Ewan g‘azabga to‘ladi. Bir lahzalik jahlda u otvёрtka bilan Peter Duncanning ko‘kragiga zarba beradi.

Natija – oila boshlig‘i halok bo‘lgan, uning yaqinlari umrbod og‘riqqa mahkum. Sud Ewan Ireland’ni umrbod qamoq jazosiga hukm qiladi, kamida 15 yil o‘tmaguncha u ozodlikka chiqish haqida o‘ylay olmaydi. Sudya uni “mehnatkash, mehribon oilaparvar odamning hayotini tugatgan, boshqalarga umrbod qayg‘u olib kirgan” deb ta’riflaydi.

2034 yilga kelib Ewan shartli ozodlikka chiqish uchun murojaat qilish huquqiga ega bo‘ladi. O‘sha paytda 23 yoshli Elliot yana bir jahon chempionatida – bu safar Saudiya Arabistonida – England safida maydonga tushishi kutiladi.

Bir paytlar bir xil libosda suratga tushgan ikki bola uchun vaqt chizig‘i shu qadar keskin ajralib ketdi.

Oilaning faxri va maydondagi meros

Ewan Ireland oilasini og‘ir uyatga botirdi. Elliot esa aksincha, o‘zinikilar uchun cheksiz faxr manbaiga aylandi.

Sportga oshufta, mehnatkash, bir-biriga yopishgan bu oila Elliotning har bir qadamini diqqat bilan kuzatib bordi. Newcastle’dan Forest’ga, u yerdan esa Manchester City’ga ko‘chish – bularning bari uning karerasidagi bosqichlar bo‘ldi. Endi u Etihad gazonida yulduzlar bilan yonma-yon.

Elliot ham Ewan kabi “Gazza” bilan qiyoslangan paytlar bo‘lgan. Bu taqqoslashlar uning ham katta sahnaga chiqishi muqarrar ekanini eslatardi. 2022 yilda, 19 yoshida, u Newcastle’dan League Two jamoasi Bristol Rovers’ga ijaraga beriladi. U yerda ko‘rsatgan o‘yini uni yana bir afsonaga yaqinlashtiradi: muxlislar uni Diego Maradona bilan solishtira boshlashadi va unga “Geordie Maradona” laqabini yopishtirishadi.

Endi esa u yakshanba kuni Bournemouth’ga qarshi yangi mavsumni boshlashga hozirlanmoqda. Bu safar u boshqalarning soyasida emas, o‘z nomi bilan sarlavhalarga chiqishga tayyor.

Onaning ruhi va maydondagi erkinlik

Elliotning so‘nggi yillardagi eng katta ichki kurashi maydondan tashqarida kechdi. Onasi Helen uzoq davom etgan og‘ir xastalikdan so‘ng joriy yil aprel oyida, 54 yoshida vafot etdi. Jahon chempionati paytida ham Elliot uning uchun o‘ynayotganini yashirmagan.

U o‘sha turnir chog‘ida bu og‘ir davr haqida gapirar ekan, futbol unga maydonda erkinlik, ongini bo‘shatish imkonini berayotganini aytadi. So‘nggi olti oy ichida ko‘rsatgan o‘yini onasiga quvonch ulashganini, uning kasalligini yengilroq ko‘tarishga yordam berganini ta’kidlaydi. Endi esa har bir zarba, har bir yugurish, har bir g‘alaba – onasi xotirasiga bag‘ishlangan.

Sport iste’dodi bu oilada avloddan-avlodga o‘tgan. Elliotning ikki akasi bor: bokschi Wil, u Love Island teleloyihasida ham ko‘rinish bergan, va yana bir futbolchi Louis. Onasining otasi Geoff Allen 1960-yillarda Newcastle United safida o‘ynagan. Otasi Iain esa yoshligida havaskor darajada, lekin yaxshi hujumchi bo‘lgan, hozir esa burg‘ilash kompaniyasini boshqaradi.

Elliotning ilk murabbiylaridan biri, Wallsend Boys klubida unga dars bergan va maktabda ingliz tili hamda qo‘shimcha jismoniy tarbiya o‘qituvchisi bo‘lgan Jonathan Roys, uni o‘sha paytdan Angliya terma jamoasi darajasiga yetadi, deb ishonch bilan ko‘rganini eslaydi. U hatto Elliot bilan England safida o‘ynashi borasida garov ham bog‘laganini aytadi – va bu garov allaqachon yutib bo‘lingan.

Chempionlik sari va yo‘qotilgan hayot

Elliot Anderson har bir bosqichda o‘zini qayta isbotladi. Akademiya, ijaradagi davr, yuqori liga, terma jamoa – u har doim bir pog‘ona yuqoriga sakrab chiqdi. Endi u Manchester City va England muxlislariga yana ko‘p yil davomida quvonch ulashishga tayyor.

Bir paytlar yonma-yon turgan ikki bola uchun yakuniy chiziq butunlay boshqacha chizildi. Biri Etihad yoritgichlari ostida, qo‘lida to‘p, oldida millionlab muxlislar umidi. Ikkinchisi esa temir panjaralar ortida, yo‘qotilgan iste’dod va qaytarib bo‘lmaydigan jinoyat soyasida.

Futbol bir umr eslab qoladigan g‘alabalar yaratadi. Lekin ba’zan u bizga boshqa, og‘irroq savolni ham tashlaydi: iste’dod va imkoniyat yonma-yon turgan pallada, haqiqiy g‘alaba aslida qaysi yo‘lni tanlashda emasmi?