Cape Verde Jahon chempionatida tarixiy muvaffaqiyatga erishdi
13 yoshli Lauryn uchun bu yoz xaritadan boshlandi. U eslay oladigan davrdan beri u yashaydigan kichik orol davlati – Cape Verde – ko‘plab xaritalarda yo‘q edi. Endi esa shu “yo‘q” mamlakat butun dunyo ekranlarida, Jahon chempionati markazida turibdi.
“Yurtimizni butun dunyo bo‘ylab ekranda ko‘rish meni nihoyatda faxrlantiradi,” deydi Lauryn. “Birinchi o‘yindan keyin hamma Cape Verde haqida gapira boshladi. Odamlar futbolchilarimizning talanti va mahoratini ko‘rishdi.”
Bu – Cape Verde tarixidagi ilk Jahon chempionati. O‘n oroldan iborat, Atlantika okeanining bag‘rida, Afrika qirg‘og‘idan 600 km narida joylashgan, bor-yo‘g‘i yarim milliondan sal oshiq aholiga ega davlat. Turnirga kelgan eng kichik ishtirokchilardan biri. Lekin gigantlar orasida cho‘kib ketmadi. Aksincha, ularni o‘zi larzaga soldi.
1% ehtimol – butun diasporaning shioriga aylandi
Lauryn o‘zining ilk kitobi – “Unsung”ni allaqachon nashr ettirgan. Spain bilan ochilish o‘yini oldidan u ijtimoiy tarmoqlarni varaqlab chiqqanini aytadi.
“Juda ko‘p postlarda Cape Verde g‘alaba qozonishi atigi 1% deb yozilgandi. Lekin odamlar darvozabonimizning o‘yinini ko‘rgach, hammasi o‘zgardi,” deydi u.
O‘sha “1%” keyin butun Britaniyadagi Cape Verde diasporasi uchun shiorga aylandi. Bu yerda ularning soni bir necha ming atrofida deb baholanadi. “Bizning Cape Verde hamjamiyatida shior paydo bo‘ldi: ‘Bizga 1% imkon berishdi, lekin bizda 99% ishonch bor edi’,” deydi Lauryn.
Turnir jadvaliga qarasangiz, bu shior havoga aytilmaganini ko‘rasiz.
Cape Verde avvaliga Spainni karaxt holga keltirib, 0:0 hisobida ushlab qoldi. Kuchli favorit, to‘pni o‘zi nazorat qiladigan, raqibni bo‘g‘ib tashlashga o‘rgangan jamoa – lekin bu safar yo‘q. Kichik orolning darvozaboni va intizomi hammasini buzib qo‘ydi.
Keyingi o‘yin Uruguayga qarshi bo‘ldi. Annabella Lopes, Cape Verdean Association UK vakilasi, bu kechani qisqa va aniq tasvirlaydi: “Doimiy yurak xuruji bo‘ldi.” Hisob – 2:2. Yana bir gigant to‘xtatildi.
Houston sari yo‘l: tarixiy pley-off yoqasida
Endi esa butun diqqat Saudi Arabia bilan so‘nggi guruh o‘yiniga qaratilgan. O‘yin Houston, Texasda, juma kuni kechki soat 21:00 ETda boshlanadi. Lauryn va Britaniyadagi minglab muxlislar uchun esa bu – shanba tongi soat 1:00.
Hisob-kitob juda sodda. G‘alaba – tarixiy pley-off yo‘llanmasi. Durrang ham umidni so‘ndirmaydi: eng yaxshi uchinchi o‘rin egalari orasida qolish uchun imkon saqlanib qoladi.
Laurynning 10 yoshli ukasi Joylen – Chelsea akademiyasida to‘p suradi. U uchun bu turnir faqat tomosha emas, kelajakning oynasi.
“Biz juda uzoqqa bora olishimizga ishonaman. Odamlar bizni kamsitmasligi kerak edi. Agar Spain va Uruguay bilan durang o‘ynashga qodir bo‘lsak, boshqa jamoalarga qarshi nimalar qila olishimizni tasavvur qiling,” deydi u.
Bu o‘yinlar uning o‘z orzularini ham keskin kattalashtirdi. “Bu meni eng yuqori darajamga chiqishni istashga majbur qilyapti,” deydi Joylen.
Kichik mamlakat, katta sahna
Annabella Lopes uchun bu turnir – faqat futbol emas, butun dunyodagi Cape Verde diasporasi uchun kuchli signal.
“Maydonda bo‘layotgan muvaffaqiyat xalqimizning chidamliligi va kuchini aks ettiryapti,” deydi u. “Kichik bo‘lishingiz, odamlar sizni bilmasligi – katta ishlarni qila olmaysiz degani emas.”
U g‘alaba yoki mag‘lubiyatdan ham kattaroq ma’noni ko‘radi. “Muhimi – ishtirok etish. Cape Verde ishtirok etyapti, Cape Verde raqobat qilyapti, Cape Verde yutuqlarga erishyapti va Cape Verde tarix yozyapti.”
Bu so‘zlar bugun raqamlar bilan tasdiqlanmoqda: turnir jadvalida, ijtimoiy tarmoqlarda, stadionlarda chalinayotgan qo‘shiqlarda.
Vozinha – darvoza oldidan dunyo sahnasigacha
Muxlislarning ko‘p e’tibori bir inson atrofida jam bo‘ldi: tajribali darvozabon Vozinha. Uning Instagram sahifasi ikki o‘yinning o‘zida yuz minglardan qariyb 10 million obunachigacha sakrab chiqdi.
Britaniyada yashovchi, 38 yoshli NHS fizioterapevti Nancy Rodrigues uni shaxsan biladi. U Angola davrida darvozabonga davolanishda yordam bergan.
“U juda yoqimli inson edi. Hozir olayotgan e’tiborining barchasiga munosib,” deydi Nancy. “Ajoyib tomoni shundaki, odamlar Cape Verde haqida uni orqali bilishyapti. Bu hissiyotni so‘z bilan ifodalash qiyin.”
36 yoshli buxgalter Elisangela, yaqinlari uni Elly deb ataydi, bu muvaffaqiyat butun dunyodagi diaspora uchun qanday to‘lqin taratayotganini his qilib turibdi.
“Bunday lahzani hech qachon boshdan kechirmaganmiz. Hamma hayajonlangan. Odamlar bir-biriga qo‘ng‘iroq qilishyapti, hol so‘rashyapti, oilasi va do‘stlari bilan bu damni qanday kechirayotganini so‘rashyapti,” deydi u.
Cape Verde bugun faqat stadionda emas, Londondagi kichik xonalarda, Lissabondagi kafelarda, Boston chekkasidagi ko‘chalar orasida ham birlashib turibdi.
“Biz jangchi bo‘lib kelamiz, lekin hurmatni unutmaymiz”
Lauryn va Joylenning onasi Christina bu turnirni faqat sport natijasi sifatida ko‘rmaydi. U umid qiladi: maydondagi muvaffaqiyat mamlakatga bo‘lgan qiziqishni futbol chegarasidan ancha uzoqqa olib chiqadi.
“Biz ijodkor xalqmiz. Futboldan tashqari ham juda ko‘p talant bor – musiqa, adabiyot, san’atda,” deydi u.
Christina ayniqsa terma jamoaning maydonda ko‘rsatayotgan qadriyatlari bilan faxrlanadi. U murabbiy Bubista odatini misol keltiradi: har bir o‘yin oldidan raqib murabbiyiga sovg‘a taqdim etish.
“Bu – biz kimligimizning bir qismi. Biz maydonga jangchi bo‘lib chiqamiz, lekin bir-birimizni hurmat qilamiz,” deydi u. “Odamlar aynan shuni ko‘ryapti. Ular manmanlikni emas, kamtarlikni, birlikni va yuragi og‘rib yig‘layotgan erkaklarni ko‘ryapti. Chunki ular juda qattiq qayg‘uradi. Bu juda chiroyli.”
Endi esa hamma nigoh Houston tomonda. Kichik orollar mamlakati uchun bu oddiy guruh bosqichi o‘yini emas. Bu – xaritalarda ko‘rinmaydigan yurtning futbol xaritasida o‘ziga joy ochishga urinishidir.
Savol shunday: Cape Verde bu eshikni oxirigacha ochadimi yoki bu turnir ularning yanada kattaroq orzulari uchun faqat kirish sahnasigina bo‘lib qoladimi?
