Dunyodagi eng katta sahna: jahon chempionatidagi superhujumchilar
Dunyodagi eng katta sahna – bu jahon chempionati. U yanada shiddatli bo‘ladi, agar yulduz hujumchilar nihoyat bayramga qo‘shilsa. O‘tgan hafta aynan shunday bo‘ldi: to‘rt superhujumchi bir haftaning o‘zida turnirga muhr bosdi.
Go‘yo biri ikkinchisini qo‘zg‘atib yuborgandek.
Avval sahnaga Paris St-Germain yulduzi Kylian Mbappe chiqdi: uning dubliga tayangan Fransiya Senegalni 3:1 hisobida yengdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Manchester City forvardi Erling Haaland Norvegiya safida Iroq darvozasiga to‘rtta javobsiz zarbaning ikkitasi muallifiga aylandi – 4:1, yana bir dubl.
Keyin esa Inter Miami hujumchisi Lionel Messi navbatni o‘z qo‘liga oldi. Argentina safida hat-trick, 3:0, raqib – Jazoir. Kechani yopib bergan esa Bayern Munich sardori Harry Kane bo‘ldi: uning ikki goli Angliyaga Xorvatiyani 4:2 hisobida mag‘lub etishda yetarli bo‘ldi.
Savol tabiiy: bu safar jahon chempionati “superhujumchilar turniri”ga aylanadimi? Va eng muhimi – ularga qarshi qanday himoyalanish mumkin?
To‘rtta mutlaqo turli tipdagi hujumchi. Uslublari boshqa-boshqa, samaradorligi esa bir darajada yuqori. Sobiq Everton va Uels himoyachisi Ashley Williams BBC Sport bilan suhbatda ularning har biriga qarshi qanday o‘ynash kerakligini tahlil qilib berdi.
Messi: 39 yoshda ham bosh og‘rig‘i
Keyingi o‘yin: Avstriya, dushanba 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshga kiradi. Jazoirga qarshi o‘yinda buni hech kim sezmagan bo‘lardi.
Uning uch goli uni jahon chempionatlari tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylantirdi: endi u Germaniya afsonasi Miroslav Klose bilan 16 tadan gol bilan tenglashdi. Orqasidan esa Mbappe quvib kelmoqda – atigi ikki gol kam.
120 ta xalqaro gol, bunday formada Messi. Uni qanday to‘xtatish mumkin?
“Bu ko‘proq jamoaviy ish,” deydi Williams. “Himoyachi sifatida har doim ozgina omadga ham tayanasan.”
Uning fikricha, Messiga qarshi individual duel yetarli emas. Har bir chiziq yordam berishi shart.
“Barcha variantlarni yopishga harakat qilasan: ba’zan juda yaqin o‘ynaysan, ba’zan orqaroqqa chekinib, yarim himoyaga uni siqib chiqish imkonini berasan. Tana holating, masofa va yondashuv burchaklari bilan uni imkon qadar o‘zing uchun qulay zonalarga surib borishga urinishing kerak.”
Ammo baribir, tanlov og‘ir.
“Bu o‘yinchilardan biri – ‘zahar tanlash’ga majbur bo‘lasan. Kimdir zarba bersin desa, bu u emas, boshqasi bo‘lishini istaysan.”
Messini “kuchsiz oyog‘iga” majburlash? Williams bunga katta ishonmaydi.
“Uni qayerga surishga urinmang, to‘p bilan baribir nazoratni qo‘lga oladi,” deydi u. “Past og‘irlik markazi, ajoyib muvozanat, mislsiz birinchi tegish – to‘pni shunday boshqaradiki, o‘zingiz xohlamagan hududga kirib qolasiz.”
Messiga qarshi o‘ynash – bu ko‘proq zararni minimallashtirish san’ati. Uni yutish emas, zarbani yumshatish haqida.
Mbappe: to‘g‘ridan-to‘g‘ri, 100 mil tezlikda
Keyingi o‘yin: Iroq, dushanba 22:00 BST
Williams Mbappe bilan maydonda yuzma-yuz kelgan. 2017-yil noyabrida, uelslik himoyachi 18 yoshli, hali endigina yorqinlashayotgan Mbappeni Parijdagi o‘rtoqlik uchrashuvida 84 daqiqa davomida kuzatishga majbur bo‘lgan.
Mbappe o‘sha kuni gol ura olmadi, lekin Olivier Giroudning goliga golli uzatma berdi va Fransiya 2:0 hisobida g‘alaba qozondi.
Oradan yetti yil o‘tib, Senegal darvozasiga kiritilgan dubl Mbappeni Fransiya tarixidagi eng yaxshi to‘purar darajasiga olib chiqdi – 58 gol, Girouddan ham ko‘p.
“Unga qarshi o‘ynash juda qiyin edi,” deydi Williams. “Mbappe Messidan ko‘ra to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qiladi. Bu uni yaxshiroq qiladi demoqchi emasman, lekin himoyachi uchun qanchalik murakkabligi bir xil.”
Mbappening driblingi – bu tezlik ustiga tezlik.
“U to‘pni burib-burib, o‘zi xohlagan joyga olib boradi, lekin buni juda katta intensivlik bilan qiladi. 100 mil tezlikda o‘ynaydigan hujumchiga qarshi chiqsang, o‘zing ham shu ritmga tushib qolasan. Himoyang ham xuddi shunday tezlikda kechadi. Messi esa seni sekinlashtirib, keyin birdaniga tezlashtiradi.”
Shunga qaramay, Williams bitta tanlov qilgan bo‘lardi.
“Ehtimol, Mbappega qarshi o‘ynashni afzal ko‘rardim. Chunki u bilan bir ritmda qolasan, konsentratsiya uzilmaydi.”
Fransiya tarkibida esa faqat Mbappe muammo emas. Michael Olise, Ousmane Dembele, boshqa ijodkorlar – hammasi bir zanjirning bo‘laklari.
“Uy vazifasini qilasan: kim qanaqa yugurishni yoqtiradi, kim ichkariga kiradi, kim chiziq bo‘ylab qochadi – bularni o‘rganasan,” deydi Williams. “Masalan, Olise ko‘proq chap oyog‘iga ichkariga buriladi, shunda Dembele yoki Mbappe orqa chiziqqa yugurishni boshlashi mumkin. Bu takrorlanadigan harakatlar, ularni tahlil qilishadi.”
Bitta xato aniq: barcha e’tiborni faqat Mbappega qaratish.
“Agar hammasini unga qilsang, boshqalar seni jazolaydi. Jamoa sifatida bir sahifada bo‘lish kerak.”
Haaland: to‘psiz yuguradigan yirtqich
Keyingi o‘yin: Senegal, seshanba 01:00 BST
Erling Haaland 25 yoshigacha nafaqat jahon chempionatida, balki umuman yirik xalqaro turnirda ham o‘ynamagan edi. Endi esa yo‘qotadigan vaqti yo‘qdek harakat qilmoqda.
“U Mbappe va Messining to‘liq aksi,” deydi Williams. “U seni to‘p bilan emas, to‘psiz yengadi. Bu esa yanada xavfliroq.”
Himoyachining odatiy istagi – yarim himoyaga yordam berish, chiziqlarni siqish, raqibga maydon qoldirmaslik. Haalandga qarshi bu xavfli bo‘lib chiqadi.
“Bir qadam oldinga chiqdingmi, orqada bo‘shliq paydo bo‘ladi. U esa bu zonani bir zumda topadi va ishlatadi.”
Haalandni cheklashning kalitlaridan biri – uzatmalarni bo‘g‘ish.
“Eng avvalo, orqaga tashlanadigan uzatmalarni to‘xtatish kerak. Unga boradigan ta’minotni kesib tashlash zarur,” deydi Williams. “Yarim himoya bilan bo‘shliqni qisqartirsang, imkoniyatlari kamayadi. U tez-tez orqaga tushib, to‘p olib, to‘rt himoyachini aldab gol uradigan tip emas. Unga xizmat kerak.”
Statistika ham buni tasdiqlaydi: Norvegiya safida 51 o‘yinda 57 gol.
“U to‘rttaladan eng o‘limlisi,” deydi Williams. “Bir imkoniyat topsa – deyarli gol.”
Birga-bir vaziyatda nima qilish kerak?
“Jarima maydoni atrofida juda yaqin o‘ynash, uni imkon qadar o‘ng oyog‘iga burishga harakat qilish kerak. Qolgan hammasi – kuch. Hiyla izlamaysan, shunchaki to‘pni uzoqlashtirasan, vaqt yutasan.”
Haalandga qarshi o‘yin – bu asosan profilaktika. Unga xizmat yetib bormasa, u ham unchalik ko‘rinmaydi.
Kane: orqaga tushadigan rejissyor
Keyingi o‘yin: Ghana, seshanba 21:00 BST
Harry Kane Ashley Williams uchun eski tanish. Uelslik himoyachi o‘n yil avval Tottenham safidagi Kane bilan tez-tez to‘qnash kelgan. Natija? Kane uning Swansea va Everton jamoalariga qarshi jami beshta gol urgan.
Ammo 2016-yildagi Kane bilan 2026-yildagi Kane o‘rtasida katta farq bor.
“O‘shanda u biroz chaqqonroq, tezroq edi, ko‘proq orqaga yugurardi,” deya eslaydi Williams. “Hozir esa dribling bilan seni yengmaydi. Shuning uchun unga qarshi juda yaqin turib, zarba berishga qo‘ymaslik kerak.”
Kane hozirgi kunda ehtimol zarba sifati bo‘yicha bu to‘rtlik orasida birinchi raqam.
“Uning zarbalari – balki eng yaxshisi,” deydi Williams.
Angliya sardori hozir 81 ta xalqaro golga ega. Eng qiziq tomoni – u ko‘pincha jarima maydonidan ancha uzoqda, hatto o‘z maydonining yarmida ham ko‘rinadi.
Aynan shu elementi uni boshqalardan ajratib turadi,” deydi Williams. “Xorvatiyaga qarshi o‘yinda u tez-tez yarim himoyaga tushib, uzatmalari, maydonni ko‘rish qobiliyatidan foydalandi.”
Himoyachi sifatida unga ergashib chiqish – xavfli o‘yin.
“Men orqa chiziqda qolgan bo‘lardim va yarim himoyachilar bilan gaplashardim. Kane ma’lum nuqtaga qadar tushsa, u yerdan keyin uni ular oladi. Men esa chuqurroq pozitsiyada qolib, orqa zonani yopaman.”
Bu yerdagi asosiy xavf – Kane emas, uning atrofidagi yuguruvchilar.
“Defensiv yarim himoyachiga shuni aytardim: ‘Bilaman, sen o‘z odaming va Kane bilan birga qolib, biroz ortiqcha yuk olasan, lekin biz buning bilan yashay olamiz’.”
Chunki Kane chuqurga tushganda, bo‘shliq paydo bo‘ladi. U yerga Noni Madueke, Jude Bellingham, Anthony Gordon kabi tezkor futbolchilar yugurib kiradi.
“Ularning yugurishlari – asosiy ustunlik,” deydi Williams. “Himoyachi sifatida Kane’ni yarim himoyada yopish shart emas. Biz uchun hal qiluvchi narsa – orqa chiziqda bo‘shliqlar paydo bo‘lmasligi va orqaga yugurayotgan futbolchilarni nazorat qilish.”
Angliya uchun bu kombinatsiya – eng katta qurolga aylangan.
Kane orqaga tushadi, maydonni o‘qiydi, uzatadi. Boshqalar esa bo‘shliqni yorib kiradi. Himoyachilar esa bir savol bilan qoladi: kimni ushlash kerak – rejissyormi yoki pichoqqa aylangan yuguruvchilarnimi?
