FPL afsonalari: Qog‘ozdan ilovagacha kimlar?

Bir paytlar bu ish qog‘ozdan boshlanardi. Gazeta sahifalari orasida siyohga botgan barmoqlar, yonida kalkulyator, ustunlarda kodlar: Julian Dicks, Juninho… Ota-onalar uchun bu yozgi ta’tilga yarasha matematika darsi, bolalar uchun esa xayoliy murabbiylikning ilk lazzati edi. XI ni qo‘l bilan yozib, uy telefonidan qo‘ng‘iroq qilib transfer qilgan davr.

Endi esa hammasi bitta tugma bosish bilan. 2002-03 mavsumidan buyon Fantasy Premier League ulkan ma’lumotlar bazasiga aylandi: millionlab o‘yinchilar, avto-hisoblangan ballar, wild cardlar, bench boostlar. Lekin bir narsa o‘zgarmadi – haqiqiy zavq hamon bitta joyda: arzonga topilgan xazina futbolchilar.

Standart yulduzlar emas, balki haqiqiy qiymat berganlar. Arzon himoyachi, lekin jarima zarbalarini tepadi. O‘rtamiyona narxdagi hujumchi, lekin pozitsiyasi yarim himoyachi sifatida ro‘yxatga olingan. 4.0 mln lik darvozabon, lekin seriya bilan “clean sheet” yozadi.

Shu chorak asrlik tarix ichida kimlar FPLni butunlay o‘zgartirgan? Qaysi futbolchilar ekranning yuqori chap burchagidagi mayda ikonchadan haqiqiy afsonaga aylangan?

Quyidagi ro‘yxat statistikaga, biroz hissiyotga va Fantasy Football Scout hamda FPL mutaxassisi Thomas Woods izlanishlariga tayanadi. Michu kabi nomlar esa shunchaki e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydigan darajada ramziy.

FPL afsonasini nima yaratadi?

Faqat gigant raqamlar yetarlimi? Masalan, Thierry Henry. U ilk rasmiy mavsumdayoq shunday baland ball to‘plaganki, hanuz eng yaxshi yillik ko‘rsatkichlar orasida yuqorida turadi. Arsenal yulduzi dastlabki to‘rt mavsumning uchtasida eng ko‘p ball to‘plagan, lekin har safar eng qimmat aktivlardan biri bo‘lgan.

Frank Lampard – kech kirib keladigan, lekin doim gol topadigan yarim himoyachi. Chelsea safida uch marta eng yaxshi FPL to‘plovchi. Cristiano Ronaldo – Manchester United davrida ikki marta cho‘qqiga chiqqan. Ularning individual mavsumlari hamon umumiy reytingda yuqorida.

Bularni “obvious pick” deb chetga surib qo‘yish oson. Lekin Mo Salah bunga yo‘l qo‘ymaydi. U ham qimmat bo‘lgan, ammo deyarli kafolatlangan ball degani. Fantasy Football Scout ma’lumotiga ko‘ra, o‘yin boshlanganidan beri atigi 52 nafar futbolchi biror mavsumda 200 ball chegarasini zabt etgan. Salah buni sakkiz marta bajargan. 300 balldan oshgan esa faqat u. Ikki marta.

Shunday ekan, Salah – alohida toifa. Lekin bu ro‘yxat boshqa narsani qidiradi: narxiga nisbatan eng katta foyda berganlar. Arzon bo‘lib, o‘yinni sindirganlar. Bir mavsumlik mo‘’jizalar, kult qahramonlar, keyinchalik yulduzga aylanganlar yoki faqat bitta yilga yetgan sehr.

Keling, ularni birma-bir eslaymiz.

10. Harry Kane, Tottenham, 2014-15, boshlang‘ich narx £5.0m

Bugungi kunda Angliya rekord to‘purari, uch karra Premier League Golden Boot sohibi. Lekin 2014-15 boshida Kane bunday maqomga ega emasdi. White Hart Lane atrofida hamma Emmanuel Adebayor va Roberto Soldado haqida o‘ylardi, Kane esa 5.0m lik zaxira varianti sifatida ko‘rinar edi.

U noyabrgacha Premier League’da gol ura olmadi. Keyin Aston Villa maydonida zaxiradan tushib, 90-daqiqada g‘alaba to‘pini kiritdi. O‘sha gol – keyingi 21 ta liga golidan birinchisi edi. Kane Mauricio Pochettino jamoasida asosiy figura bo‘lib ulg‘aydi.

Fantasy Football Scout qayd etganidek, 18–25-gamweek oralig‘ida Kane sakkizta o‘yinda 77 ball to‘pladi: to‘qqiz gol, to‘rtta assist, 16 bonus. Uni erta olganlar uchun bu oltin davr bo‘ldi.

Narxi 5.0 dan 6.4m gacha ko‘tarildi, yakunda 191 ball bilan mavsumni yakunladi va o‘yin tarixidagi “value” bo‘yicha eng yaxshi o‘nlikka kirib oldi. Eng yuqoridagilarning barchasidan kamroq daqiqa o‘ynagan holda.

8. Michel Vorm, Swansea, 2011-12, £4.0m

Debyut? Dahshatli ko‘rinadi: Manchester City ga qarshi to‘rtta gol o‘tkazib yuborish. 4.0m lik darvozabon uchun bu “hammasi joyida” degan fikrni uyg‘otadi. Lekin shu o‘yinning ichida yashiringan signal bor edi – Vorm o‘sha kuni 11 ta seyv amalga oshirdi. Butun mavsum davomida hech kim bitta o‘yinda bundan ko‘proq seyv qilolmadi.

Swansea City mavsum oxirida ichki sovrinlarni unga taqdim etdi, FPL esa o‘z kult qahramonini topdi. Vorm nafaqat seyvlar, balki “clean sheet”lar bilan ham porladi: jami 14 ta. Faqat Joe Hart undan ko‘proq ball oldi, u esa 3.0m qimmatroq boshlagan.

Vorm narxi 5.3m gacha chiqdi, bir paytlar o‘yin ichida eng ko‘p egalik qilingan to‘rtta futbolchidan biriga aylandi. Real maydonda ham, virtual jahon ichida ham bu uning eng yorqin yili bo‘lib qoldi.

7. Stuart Dallas, Leeds, 2020-21, £4.5m

Marcelo Bielsa davridagi Stuart Dallas – FPL uchun orzu qilingan paket edi. Qog‘ozda himoyachi. Amalda esa butun maydon bo‘ylab yuguradigan, ko‘pincha hujumga yaqin pozitsiyalarda o‘ynaydigan universal askar.

Leeds himoyasi bilan keladigan “clean sheet”lar, ustiga-ustak hujumdagi qatnashuv. Hatto Manchester City ga qarshi o‘yinda ham. O‘sha mashhur uchrashuvda Dallas ikki gol urib, 17 ball olib, ko‘pchilikni hayratda qoldirdi.

Thomas Woods ta’riflaganidek, u 2020-21 da deyarli doim hujumkor yarim himoyachi sifatida harakat qildi, lekin FPL uni himoyachi sifatida ro‘yxatdan o‘tkazgan edi. 4.5m evaziga sakkiz gol, 12 ta “clean sheet”, uchta assist va 171 ball. Bu so‘zning eng sof ma’nosida “bargain”.

6. Michail Antonio, West Ham, 2019-20, £7.0m

Michail Antonio – g‘alati tanlovdek ko‘rinishi mumkin. Lekin FPL tarixidagi eng esda qoladigan oylarning biri aynan unga tegishli. Yarim himoyachi sifatida ro‘yxatga olingan, amalda esa hujumchi sifatida maydonga tushgan Antonio mavsum davomida jarohatlar va pandemiya sababli o‘z ritmini yo‘qotgandek bo‘ldi. Hatto narxi ham tushib ketdi.

Keyin restart keldi. Iyul 2020. Antonio esa to‘xtamas mashinaga aylandi. Bir oy ichida yetti o‘yinda sakkiz gol. Eng dahshatlisi – Norwich maydonida. West Ham 4:0 hisobida g‘alaba qozondi, barcha gollar muallifi bitta odam: Antonio. 26 ball. Yarim himoyachi uchun.

Bu raqam 7.0m dan arzon bo‘lgan futbolchi uchun rekord ko‘rsatkichga teng – faqat Cole Palmer bilan bo‘lishib turadi. FPL tarixidagi eng yaxshi haftalik natijadan atigi uch ball kam, u rekord esa Mo Salahga tegishli.

5. John Lundstram, Sheffield United, 2019-20, £4.0m

“Lord Lundstram.” FPL hamjamiyati uni shunday atagan. Mavsum yakunidagi umumiy ballar ro‘yxatida u qanchalik baland bo‘lmasin, uning afsonaga aylanishi narx, pozitsiya va kutilmagan portlash kombinatsiyasidan kelib chiqqan.

4.0m lik himoyachi odatda skameykada chang bosib yotadi. Lekin bu safar hammasi boshqacha bo‘ldi. FPL uni himoyachi sifatida belgilagan, aslida esa u to‘liq “box-to-box” yarim himoyachi edi. O‘tgan mavsumda Sheffield United safida atigi besh marta asosiy tarkibda maydonga tushgan futbolchi birdaniga jamoaning yuragiga aylandi.

Lundstram besh gol urdi, to‘rtta assist berdi, “clean sheet”lar bilan birga 144 ball to‘pladi. 11-gamweekdagi ikki gollik o‘yinida 21 ball yig‘ib, o‘yinchilar xotirasiga muhrlandi.

Eng katta ustunlik – 4.0m lik aktivni bemalol asosiy tarkibga qo‘yish imkoniyati edi. Qolgan byudjet esa yulduzlarni yig‘ishga ketdi. Mana shu – haqiqiy FPL strategiyasini o‘zgartirgan omil.

4. Riyad Mahrez, Leicester, 2015-16, £5.5m

Riyad Mahrez o‘sha mo‘’jizaviy mavsumda Claudio Ranieri uchun ham, FPL murabbiylari uchun ham sof oltin bo‘ldi. 1-gamweekdayoq Sunderlandga qarshi o‘yinda 15 ball to‘pladi. Uni boshlang‘ichdan qo‘ygan atigi 5.9% murabbiy dastlabki haftadanoq katta yutuq qo‘lga kiritdi.

Bu tasodif emas edi. Dastlabki olti gamweekning beshtasida Mahrez ikki xonali ball yig‘di. 56 ball – FPL tarixidagi eng kuchli startlardan biri. Natijada bozor portladi: 7-gamweekga kelib u 50% dan ortiq jamoalarda paydo bo‘ldi.

Albatta, Jamie Vardy ham o‘sha mavsumda ertak yozdi: ketma-ket 15 hafta gol yoki assist. Lekin u Mahrezdan 0.5m qimmatroq boshlagan edi. Mahrez esa 5.5m narx bilan mavsumni FPL bo‘yicha eng ko‘p ball to‘plagan futbolchi sifatida yakunladi – 240 ball. Bu “value”ning klassik namunasi.

3. Michu, Swansea, 2012-13, £6.5m

Michu – nostalgiya timsoli. FPL o‘yinchilari uchun u oddiy ikoncha emas, balki oila a’zosiday tuyulgan davr bo‘lgan. Sezilmastan paydo bo‘lib, bir mavsumda 190 ball to‘plagan, narxi esa 2.0m ga ko‘tarilgan ispan.

Thomas Woods uni FPL tarixidagi eng katta “one-season wonder” deb ataydi. Ayrim zukko murabbiylar La Liga’ni kuzatib, avvalgi mavsumda 15 gol urganini ko‘rib, Michuni darrov qo‘lga kiritishgan. QPR ga qarshi ilk turdayoq u dubl qayd etib, o‘sha murabbiylarning yuziga tabassum olib keldi.

Aslida u 6.5m lik hujumchi edi, lekin FPL uni yarim himoyachi sifatida ro‘yxatga olgan. Mavsum yakuniga kelib 18 golga yetdi. Devorlar qulab tushgandek edi: ko‘pchilik jamoalarda Michu bor, hamma uni kapitanga aylantirgan, hamma u bilan yashaydi.

Keyingi mavsumda esa atigi ikkita gol. So‘ngra Napoli. FPL uchun esa u abadiy ekranda qolgan bir yilning afsonasi bo‘lib qoldi.

2. Mohamed Salah, Liverpool, 2024-25, £12.5m

Liverpool tarkibidan bu ro‘yxatga kirishga loyiq bo‘lganlar ko‘p. Trent Alexander-Arnold va Andy Robertson – yillar davomida “must-have” bo‘lgan qanot himoyachilari. Luis Suarez – 2013-14 mavsumida ilk besh o‘yinni o‘tkazib yuborganiga qaramay, 55 ta gol+assist qayd etgan, bu hamon rekord.

Lekin premium toifadagi bittagina nom tanlash kerak bo‘lsa, u albatta Salah bo‘ladi. Va bir mavsumni ajratish zarur bo‘lsa, 2024-25 dan qochib qutulib bo‘lmaydi. Misrlik yulduz o‘sha yili 344 ball ishlab topdi – FPL tarixidagi eng baland ko‘rsatkich.

Eng qizig‘i, bu yutuq uning avvalgi mavsumdagi eng past ko‘rsatkichidan so‘ng keldi. “Past” degani ham Salah uchun 200 balldan yuqori. U FPLda shunday darajaga yetdiki, narxiga qaramasdan, ko‘pchilik jamoalarda avtomatik tarzda joy oladi. Bu oddiy aktiv emas, bu – tizimning o‘q yelkasiga aylangan qirol.

1. Cole Palmer, Chelsea, 2023-24, £5.0m

Cole Palmerning 2023-24 mavsumini tushunish uchun kontekst zarur. U mavsum boshida hozirgidek tanilgan ism emasdi. Manchester Cityni tark etib, ko‘proq o‘yin amaliyoti izlab Chelsea safiga qo‘shilgan yosh yigit xolos.

FPL uni 5.0m lik yarim himoyachi sifatida belgiladi. U esa Chelsea uchun 7-gamweekgacha birorta o‘yinni asosiy tarkibda boshlamadi. Burnleyga qarshi ilk ikki xonali natijasida (10+ ball) ham atigi 63 575 nafar murabbiy unga egalik qilardi – o‘yinchilar sonining 0.6 foizi.

Keyingi qadam Tottenhamga qarshi o‘yinda bo‘ldi. 12 ball. Egalik 4.5% ga chiqdi. Shundan so‘ng oqim yorilib ketdi: FPL murabbiylari Stamford Bridge’dagi yangi yulduzni ommaviy tarzda jamoalariga olib kira boshladi.

33-gamweekga kelib, Evertonga qarshi o‘yinda Palmer to‘rtta gol urdi. 26 ball. Uni o‘sha kuni besh milliondan ortiq murabbiy jamoasiga qo‘ygan, narxi esa hanuz 6.1m atrofida edi. 7.0m dan arzon futbolchilar orasida bu – tarixiy rekord natija, Antonio bilan bo‘lishib turgan ko‘rsatkich.

Fantasy Football Scout yakuniy hukmni aniq aytadi: boshlang‘ich narx nuqtai nazaridan qaralganda, Cole Palmer 2023-24 – Fantasy tarixidagi eng yaxshi “value” futbolchi. U mavsumni 244 ball bilan yakunladi, umumiy reytingda ham birinchi o‘rinni egalladi va FPL tarixidagi eng katta narx oshishi rekordini o‘rnatdi – +5.5m. 2024-25 mavsumini esa 10.5m bilan boshladi.

Bir yil ichida 5.0m lik yashirin kartadan premium toifaga ko‘tarilgan yulduz. Qog‘ozdagi kichik ikonchadan butun o‘yin atrofida quriladigan markaziy figura. Savol esa endi bitta: keyingi Palmer kim bo‘ladi?