Ispaniya bilan o‘yin: Bielsa va Urugvay uchun so‘nggi imkoniyat

Ispaniya bilan o‘yin: Bielsa va Urugvay uchun so‘nggi chiziq

Jahon chempionati guruh bosqichi odatda hisob-kitoblar, variantlar, “agar” va “balki”lar bilan yashaydi. Urugvay uchun esa bunday hashamat qolmadi. Yevropa chempioni Ispaniyaga qarshi faqat g‘alaba – na kam, na ko‘p – Marcelo Bielsa jamoasini erta, xo‘rlik bo‘lib uyga qaytishdan qutqara oladi.

Saudiya Arabistoni va Cape Verde bilan ketma-ket duranglardan so‘ng Bielsa baribir ijobiylik izlashga urindi. Uning so‘zlari qisqa, lekin og‘ir edi: endi Ispaniyaga qarshi “g‘alaba qilish zarurati va majburiyati” bor. U buni “buyuk raqibga qarshi jamoaning qoldirayotgan taassurotini yaxshilash imkoniyati” deb atadi.

Ammo bu – xira manzaraga o‘ralgan chiroyli qog‘oz xolos.

Turnir oldidan juma kechasiga (shanba, 01:00 BST) belgilangan bu uchrashuv guruh g‘olibini aniqlaydigan final sifatida ko‘rilgandi. Endi esa mag‘lubiyat bitta zarb bilan hammasini tugatadi: 48 jamoali yangi formatda Urugvay 1/16 finalga ham yetib bormasdan, ilk 16 yo‘qolgan terma jamoa orasida qolib ketadi.

Bielsa odatdagidek aybni avvalo o‘z zimmasiga oldi. U “Urugvay olti ochkodan atigi ikkitasi borligida men javobgarman”, deb tan oldi.

Yetmish yoshda u eng yuqori darajadagi rang-barang, betakror murabbiylik yo‘lida so‘nggi bekatlarga yaqinlashayotgandek. Urugvay bilan qilayotgan ishi hozircha yangi sahifa emas, ko‘proq og‘ir savolga aylangan: bu tajriba uning merosiga nimani qo‘shadi?

Shunga qaramay, bu Jahon chempionatida jamoa qiynalayotgan bo‘lsa-da, ayrim lahzalarda so‘nggi ikki yilga qaraganda ancha yuqori darajadagi o‘yin uchqunlari ko‘rinib turdi.

Barchasi aslida juda umidli boshlangan.

Qatar Jahon chempionatidan keyin Bielsa avlod almashinuvi zarur bo‘lgan terma jamoani qabul qilib olganida, manzara Chileni eslatardi: tezkor, agressiv futbolga mos tarkib, yuqori pressingga tayyor o‘yinchilar.

Janubiy Amerika saralashida start hayratomuz bo‘ldi: safarda Argentina ustidan g‘alaba, Braziliya ustidan ishonchli zafar, olti turdan so‘ng esa qolgan barcha jamoalardan deyarli ikki baravar ko‘p gol. Urugvay qaytdi, degan fikr kuchaydi.

Keyin esa 2024 yilgi Copa America keldi. Boshlanish yana dovullidek: ko‘plab gollar, ishtiyoq, ritm. So‘ng devorga urilgandek to‘xtash. O‘sha kundan keyin hammasi o‘zgardi.

Noyabrda USA terma jamoasi va eski shogirdi Mauricio Pochettino qo‘l ostidagi jamoa Urugvayni 5:1 hisobida yer tishlatdi. Mart oyida Wembleyda Angliyaga qarshi qiyin o‘yinda durang tortib olingan bo‘lsa-da, Bielsa jamoasi deyarli maydon markazidan o‘tolmadi. Bielsa uslubidagi terma jamoa uchun bu deyarli tasavvurga sig‘maydigan manzara.

Nima bo‘ldi? Qayerda yo‘l adashildi?

Javobning bir qismi murabbiy qo‘lidan tashqarida yotgandek. Urugvay futbolchilarining qancha qismi klublarida kutilgan sakrashni qilolmagani hayratlanarli. Federico Valverde turnirda hali o‘z so‘zini aytgani yo‘q, garchi Real Madridda allaqachon yetuk yulduzga aylangan bo‘lsa ham.

Rodrigo Bentancur, Manuel Ugarte, Facundo Pellistri, Darwin Nunez – bu ism­larning ko‘pi ham o‘sish o‘rniga turg‘unlashib qolgandek, ba’zisi esa orqaga ketgandek taassurot qoldiryapti.

Shunday bo‘lsa-da, Bielsa bu resursdan ko‘proq narsa olishga majbur, va u o‘zi ham aynan shunday talabni o‘ziga qo‘yishini ochiq aytib keladi.

Uslub eskirdimi? Bir paytlar inqilobiy bo‘lgan yuqori pressing, raqibni bo‘g‘ib qo‘yadigan intensiv futbol bugun ko‘plab top-jamoalar uchun odatiy qurolga aylandi. Raqiblar Bielsa futbolini endi yoddan biladi.

Murabbiy o‘zi ham shubhalana boshladi. Jahon chempionati oldidan Urugvay hech qanday o‘rtoqlik uchrashuvi o‘ynamadi. O‘rniga Bielsa mashg‘ulotlarda jismoniy va taktik yuklamani oshirib, yangi tizim ustida ishladi: Valverde o‘ng qanotga surildi, oldinda esa ikki hujumchi. Reja Saudiya Arabistoniga qarshi ilk bo‘limdayoq ishlamay qoldi. Tanaffusda u eski, tanish 4-3-3 ga qaytdi – va maydonda darhol jonlanish sezildi.

Ikkinchi bo‘limlarda ham, Cape Verde bilan o‘yinda ham Urugvay nihoyat gol imkoniyatlari yaratdi. Agar ikki bor o‘z-o‘zini yemaganida, bu jamoa allaqachon 1/16 final yo‘llanmasini rasmiylashtirgan bo‘lardi.

Demak, muammo faqat taktika emas.

Ko‘proq ishontiradigan izoh kiyinish xonasida yashirinayotgan ko‘rinadi. 2024 yilgi Copa America paytida bir oy davom etgan yig‘in jamoa ichidagi munosabatlarni taranglashtirgandek.

Luis Suarez xalqaro futboldan ketayotganini e’lon qilgan matbuot anjumanida aynan shu haqida gapirdi. U Bielsa “insoniy iliqlik” yetishmasligi, futbolchilarga munosabati va yig‘inlardagi keskin muhitni tanqid qildi. Bu shunchaki mayda shikoyat emasdi – Urugvay tarixidagi eng yaxshi to‘purarning og‘ir tashxisi edi.

Eng qizig‘i, terma jamoa ichidan hech kim bu so‘zlarga ochiq e’tiroz bildirmadi.

Yaqinda qayta chaqirilgan qanot futbolchisi Agustin Canobbio bilan Bielsa o‘rtasida esa ochiqchasiga portlash bo‘ldi. Canobbio aytishicha, murabbiy uning “qanday o‘tirganini” tanqid qilgan payt hammasi uzil-kesil uzilgan.

USA bilan og‘ir mag‘lubiyatdan keyin Bielsa o‘zining insonlar bilan ishlashdagi qiyinchiliklari haqida ochiq gapirdi, o‘zini “zaharli perfektsionist” deb ta’rifladi. Bu so‘zlar kulgili emas, tashvishli eshitildi.

Shu bilan birga savol tug‘iladi: uning o‘ziga xos, biroz sovuqqon eksantrik qiyofasi bugungi avlod futbolchilari uchun qanchalik o‘tkir qurol bo‘lib qoldi? Zamonaviy o‘yinchilar ko‘pincha murabbiydan nafaqat tizim, balki insoniy yaqinlik ham kutadi.

Bielsa o‘zi ham ko‘p bora shuni ta’kidlagan: sport ilm-fani, ma’lumotlar, tayyorgarlik darajasi qanchalik rivojlanmasin, jamoani bir butun qiladigan narsa – ishtiyoq. So‘nggi ikki yil ichida u aynan shu olovni yetarli darajada yoqa olmadi.

Ba’zan u bugungi futbol bilan taktik emas, madaniy bahsga kirishayotgandek ko‘rinadi. Turnir paytidagi suv ichish tanaffuslarini u o‘ziga xos “Bielsa tili”da tanqid qildi, bu pauzalar “futbolni talqin qilishning madaniy shakllangan tushunchasiga xalaqit beradi, hech narsa qo‘shmaydi”, dedi.

Rasmiy FIFA Jahon chempionati fotosessiyasida ishtirok etishdan ham bosh tortdi. Suratga tushish paytida polga tikilib o‘tirib, “men model emasman”, deb qo‘ya qoldi. Bu ham o‘sha eski Bielsa – o‘z yo‘lidan qaytmaydigan, biroq tobora yolg‘izlashib borayotgan murabbiy obrazini mustahkamladi.

U turnir tugagach, terma jamoani tark etadi. Bu qaror allaqachon ma’lum. Balki shuning o‘zi kiyinish xonasiga yengillik olib kirar? Balki futbolchilar “oxirgi safar” hissi bilan yana bir bor o‘zlarini yoqib, murabbiy bilan o‘sha ilk oylaridagi kabi birlashar?

Urugvay jarohatlanganida xavfli bo‘lgan jamoa. Buni tarix ko‘p marta ko‘rsatgan. Endi savol bitta: Bielsa va futbolchilarning yo‘llari ajralish arafasida bo‘lsa ham, ular bir kechaga bo‘lsa-da yana birga yo‘l topa oladimi?

Agar javob “ha” bo‘lsa, Ispaniya ham titrashi mumkin. Va ehtimol, futbol tarixidagi eng qiziqarli murabbiylardan birining hikoyasi hali yakuniy sahifasini ko‘rmagandir.