Jahon chempionatidagi yulduz hujumchilar: Messi, Mbappe, Haaland va Kane
Jahon chempionati boshqacha bo‘ladi. Ayniqsa, sahnaga eng yirik yulduz hujumchilar ketma-ket chiqib kelganda.
O‘tgan hafta aynan shunday bo‘ldi: to‘rt superhujumchi turnirni larzaga keltirdi. Go‘yo biri ikkinchisiga javoban o‘ynayotgandek, biri ikkinchisining darvozaga yo‘llagan zarbasiga javob qaytargandek.
Avval sahnaga Real Madrid yulduzi Kylian Mbappe chiqdi: uning dubliga tayanib, Fransiya Senegalni 3:1 hisobida mag‘lub etdi. Bir necha soatdan so‘ng Manchester City forvardi Erling Haaland Iroq darvozasiga ikkita to‘p kiritdi va Norvegiyaning 4:1 hisobidagi g‘alabasiga rahbarlik qildi. Keyin esa navbat Lionel Messiга keldi: Inter Miami hujumchisi Argentinaning Jazoir ustidan 3:0 hisobidagi g‘alabasida xet-trik qayd etib, hanuz maydonda tengsiz ekanini yana bir bor isbotladi. Kechani Bayern Munich forvardi Harry Kane yakunladi – uning dubliga suyangan Angliya Xorvatiyani 4:2 hisobida yengdi.
Bu musobaqa “yulduz hujumchilar turniri”ga aylanayaptimi? Ularning har biri boshqa-boshqa, uslubi turlicha, lekin samaradorlik bo‘yicha deyarli bir xil darajada xavfli. Ularga qarshi qanday himoyalanish mumkin?
Bu savolga sobiq Everton va Uels himoyachisi Ashley Williams o‘z tajribasi bilan javob berdi.
Messi: uni “qulay” zonalarga haydash
Keyingi o‘yin: Avstriya, dushanba, 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshga to‘ladi. Lekin Jazoirga qarshi o‘yinini ko‘rgan odam bunga ishonmaydi.
Uning xet-triki uni Jahon chempionatlari tarixidagi eng ko‘p gol urgan futbolchilar ro‘yxatida Germaniya afsonasi Miroslav Klose bilan tenglashtirdi – 16 gol. Orqadan esa Mbappe atigi ikki gol kam bilan quvib kelmoqda. Messi jami 120 ta xalqaro golga yetdi. Bunday formadagi futbolchini qanday to‘xtatish mumkin?
Williamsning javobi qisqa: yakka kurash bilan emas.
“Bu ko‘proq jamoaviy ish,” – deydi u. “Himoyachi sifatida sen har doim bir oz omadga ham umid qilasan. Barcha variantlarni yopishga harakat qilasan: ba’zida raqibga yaqin borasan, ba’zida chekinib, yarim himoyachilarga oldinda bosim qilish imkonini berasan.”
Messiga qarshi o‘ynayotganda, asosiy maqsad – uni tanang bilan, masofa va yondashuv burchaklari bilan o‘zing uchun nisbatan “qulay” hududlarga surish.
“U shunday futbolchiki, zahar tanlashga majbur bo‘lasan. Zarba berishi kerak bo‘lsa, ‘hech bo‘lmasa boshqa birov tepib ko‘rsin, u emas’, deb o‘ylaysan,” – deydi Williams.
Messini “zaif oyog‘iga” majburlash ham ko‘p narsa bermaydi.
“Qayerga surmang, to‘p bilan nazoratni o‘z qo‘liga oladi,” – deya davom etadi u. “Past gavda markazi, ajoyib muvozanat, fantastik birinchi tegish – to‘pni istagancha boshqaradi va seni o‘zing xohlamagan joyga olib kiradi.”
Yagona yo‘l – jamoa bo‘lib uni “o‘rab olish” va zarba masofasiga kiritmaslik. To‘liq blok bo‘lmasa, bitta bo‘sh burchak topadi.
Mbappe: u bilan “qulflanib” qolish kerak
Keyingi o‘yin: Iroq, dushanba, 22:00 BST
Mbappe bilan Williamsning o‘zi maydonda to‘qnash kelgan. 2017-yil noyabrida, u endigina 18 yoshda bo‘lganida, Parijda o‘tkazilgan o‘rtoqlik uchrashuvida Uels himoyasi aynan uni ushlab turishga harakat qilgan. Mbappe gol ura olmadi, lekin Olivier Giroudning goliga uzatma berdi va Fransiyaning 2:0 hisobidagi g‘alabasida muhim rol o‘ynadi.
Bugun esa u mutlaqo boshqa darajada. Senegal darvozasiga urilgan dubl uni Fransiya tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylantirdi – 58 gol bilan u endi Girouddan ham o‘tib ketdi.
“Unga qarshi o‘ynash juda qiyin edi,” – deydi Williams. “Mbappe Messidan ko‘ra to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qiladi. Bu uni yaxshiroq qiladi, demoqchi emasman, lekin himoyachi uchun qiyinchilik darajasi bir xil.”
Mbappe to‘p bilan yugurishni boshlaganida, tezlik birdaniga oshadi. Burilishlar, fintlar – hammasi yuqori intensivlikda.
“100 mil tezlikda o‘ynaydigan hujumchiga qarshi o‘ynayotganingda, o‘zing ham shu ritmga tushasan,” – deydi Williams. “Mbappe bilan himoyalanayotganingda doim maksimal darajada hushyor turasan. Messi esa seni sekinlashtiradi, keyin birdan tezlashtiradi. Men shaxsan Mbappega qarshi o‘ynashni afzal ko‘rgan bo‘lardim, chunki u bilan bir ritmda ‘qulflanib’ qolasan.”
Fransiya tarkibidagi muammo shundaki, raqib faqat Mbappe haqida o‘ylab bo‘lmaydi. Atrofida Michael Olise, Ousmane Dembele va boshqa sifatli futbolchilar bor.
“Uy vazifasini bajarasan – kim qanday yugurishni yoqtiradi, kim ichkariga kiradi, kim chiziq bo‘ylab qochadi, bularni o‘rganasan,” – deydi Williams. “Olise ko‘proq chap oyog‘iga ichkariga burilishni yoqtiradi, shu paytda Dembele yoki Mbappe orqaga yugurishni boshlashi mumkin. Ularning har birining takrorlanadigan odatlari bor, murabbiylar aynan shularni tahlil qiladi.”
Bitta xavf – Mbappega haddan tashqari ko‘p e’tibor qaratish. Shunda boshqalar zarba berishi mumkin.
“Jamoa sifatida bir sahifada bo‘lish kerak,” – deydi Williams. “Bir-biringni sug‘urtalash, bir xil fikrlash – shundagina Mbappe va uning atrofidagilarni nazorat qilish mumkin.”
Haaland: orqaga tashlanadigan to‘plarni bo‘g‘ish
Keyingi o‘yin: Senegal, seshanba, 01:00 BST
Erling Haaland Jahon chempionatida ilk bor 25 yoshida maydonga tushdi. Na faqat mundial, balki umuman yirik xalqaro turnirlar uchun ham kech kirib kelgan hujumchi. Ammo u yo‘qotilgan vaqtni to‘ldirishga qat’iy bel bog‘laganini allaqachon ko‘rsatdi.
“U Mbappe va Messining aksi,” – deydi Williams. “Seni ko‘proq to‘psiz yengadi. Bu esa uni yanada xavfli qiladi.”
Himoyachi odatda yarim himoyaga yordam berish uchun chiziqni yuqoriga ko‘tarishni xohlaydi – shunda yarim himoyachilar katta masofani yopishga majbur bo‘lmaydi. Lekin Haalandga qarshi bu xavfli.
“Orqangda bo‘sh zona qoldirgan zahoting, u darhol o‘sha hududga yuguradi va jazolaydi,” – deydi Williams.
Demak, asosiy kalit – uzatmalarni bo‘g‘ish.
“Avvalambor, orqaga tashlanadigan to‘plarni to‘xtatish kerak,” – deydi u. “Unga borayotgan yetkazib berish yo‘llarini uzib qo‘yish zarur. Yarim himoya bilan bo‘lgan masofani to‘g‘ri saqlasang, imkoniyatlarini cheklasang – hech bo‘lmaganda yarim imkoniyatga ega bo‘lasan.”
Haaland kamdan-kam hollarda orqaga tushib, to‘pni olib, to‘rt kishini aldab o‘tib, o‘zi gol uradi. U servisga tayanadi. Ammo servisni olganida – raqib uchun hukm.
Norvegiya yulduzining terma jamoa statistikasining o‘zi yetarli: 51 o‘yinda 57 gol. Bu to‘rtlik ichida eng klinik ijrochi.
“U eng o‘tkir,” – deydi Williams. “Unga imkoniyat yaratilsa, deyarli gol bo‘lishi aniq.”
Yakka kurashda nima qilish kerak?
“Jarima maydoni atrofida imkon qadar yaqin turish kerak, uni o‘ng oyog‘iga burishga harakat qilasan,” – deydi Williams. “Keyin esa oddiy: maksimal darajada kuchli bo‘lasan, ‘aqlli fint’lar emas, shunchaki to‘pni tepib chiqarib, vaqt yutasan.”
Kane: zarbasi – bu to‘rtlikdagi eng katta qurol
Keyingi o‘yin: Gana, seshanba, 21:00 BST
Harry Kane Ashley Williams uchun begona ism emas. O‘n yilcha avval, Tottenham hujumchisi uning Swansea va Everton safida o‘ynagan davrida unga qarshi besh marta gol urgan.
Ammo 2016-yildagi Kane bilan 2026-yildagi Kane bir xil futbolchi emas.
“O‘shanda u biroz tezroq, harakatchanroq edi,” – deya eslaydi Williams. “Ko‘proq orqaga yugurib kirardi. Hozir esa dribbling bilan seni yengmaydi. Shuning uchun unga yaqin borib, zarba berishga imkon qoldirmaslik kerak.”
Kane bugun Angliya safida 81 ta golga ega. Uning eng katta farqi – maydondagi roli. U ko‘pincha o‘rtaga, hatto o‘z maydon yarmiga qadar tushib keladi, orqa chiziq bilan bog‘lovchi bo‘g‘inga aylanadi.
“Mana shu elementi uni boshqalardan ajratib turadi,” – deydi Williams. “Xorvatiyaga qarshi o‘yinda u tez-tez yarim himoyaga tushib, uzatmalari va ko‘rish doirasidan foydalandi.”
Himoyachi sifatida bunday Kane bilan qanday ishlash kerak?
“Men orqa chiziqda qolgan bo‘lardim va yarim himoyachilar bilan doimiy muloqot qilgan bo‘lardim,” – deydi Williams. “Kane ma’lum chiziqqacha tushib kelgach, uni ushlash vazifasi ular zimmasida bo‘lardi. Men esa chuqurroq turib, orqa hududni yopishga harakat qilardim. Tayanch yarim himoyachimga shuni aytardim: ‘Bilaman, sen o‘z odaming va Kane bilan birga qolib, biroz ortiqcha yuk olasan, lekin biz buni ko‘tara olamiz’.”
Kane chuqurga tushganida, eng katta xavf – uning ortida paydo bo‘ladigan bo‘shliq. U yerga Noni Madueke, Jude Bellingham, Anthony Gordon kabi yuguruvchilar kirib keladi.
“Mana shu yuguruvchilar birinchi o‘ringa chiqadi,” – deydi Williams. “Himoyachi sifatida sen uchun asosiy vazifa – ular bo‘ladi, Kane emas. O‘rtada uni yopish shart bo‘lmagan holatlar ko‘p bo‘ladi. Eng xavflisi – orqa chiziqda paydo bo‘ladigan bo‘shliqlar va orqaga yugurishlar. Angliya nuqtai nazaridan qaraganda, bu ularning eng katta quroli.”
Bugun Jahon chempionatini yulduz hujumchilar belgilayapti: Messi nazoratni sekinlashtiradi va o‘zi xohlagan paytda tezlashtiradi, Mbappe tezlik bilan chizib o‘tadi, Haaland soyadek orqaga qochadi va bir zarba bilan jazolaydi, Kane esa orqaga tushib, boshqalarga sahna bo‘shatadi. Himoyachilar uchun savol bitta: qaysi zaharni tanlaysiz – va qaysi biri oxir-oqibat turnir taqdirini hal qiladi?
