Katie Taylor: Croke Park’ni larzaga keltiradigan afsona
Bugun u Croke Park’ni to‘ldirayotgan, butun Irlandiyani ortidan ergashtirgan afsona. Ammo Katie Taylor o‘z qo‘lqoplarini osib qo‘yishni, deyarli hech kim tanimasidan oldin o‘ylab ko‘rgan edi.
RTÉ Radio 1’ning Inside Sport dasturiga bergan intervyusida Taylor o‘z karerasining cho‘qqilari va tuban nuqtalarini ochiq gapirdi. Shon-shuhrat, oltin medallar, to‘lib-toshgan arenalar – bularning bari bor. Lekin ularning ortida bir paytlar umidsizlikdan deyarli tark etilgan orzu yotardi.
2006 yil. Braylik yosh bokschi havaskorlar sahnasida tez ko‘tarilayotgan payt. Xalqaro Olimpiya qo‘mitasi Pekin o‘yinlariga qo‘shiladigan yangi turlarni e’lon qiladi. Ayollar sporti uchun katta qadam: 3000 metr to‘siqli yugurish, BMX, qilichbozlikdagi yangi yo‘nalishlar, marafon suzish.
Ammo ayollar boksi yo‘q.
Lobbichilik, kurash, umidlar – bari havoga uchgandek bo‘ldi. Tashkilotchilar uning “global jozibasi”ga shubha bilan qaradi. Taylor esa yana kamida to‘rt yil kutishi kerakligini tushundi. Orzuni quvish emas, uni boshlashga urinishning o‘zi to‘rt yilga surildi. Shu payt u haqiqatan ham ortga qaytishni o‘yladi.
Bolaligidan boshlangan kurash
Taylor o‘z yo‘lini o‘zi yorib kelgan. U eslaydi: to‘qqiz-o‘n yoshida ringga chiqa boshlaganida Irlandiyada ayollar boksi hatto rasmiy sport sifatida tan olinmagan.
U bir necha jang olish uchun o‘g‘il bola bo‘lib ko‘rinishga majbur bo‘lgan voqealar endi afsonaga aylangan. Bugun esa u xursand: hozirgi qizlar bunday to‘siqlarsiz ringga chiqyapti.
U atigi 14–15 yoshda bo‘lgan, besh-olti karra Irlandiya chempioni bo‘layotgan qizlarni ko‘rib quvonadi. “Shunchalik iste’dod, shunchalik oqim,” deydi u. Ularning kelajagini tomosha qilishdan zavqlanadi, o‘zini esa ortda, ammo yo‘l ochib bergan avlod sifatida ko‘radi.
Taylor bir narsani juda erta anglagan: u karerasini gap bilan emas, zarbalar bilan qurmoqchi edi. Shov-shuv, balandparvoz intervyular emas, tinimsiz mehnat. U ringda jim ishladi, lekin shu jimlik ichida mahorati baland ovozda gapira boshladi.
Tomoshabinlar uning janglarini ko‘rgan sari eshiklar ochildi. U so‘z emas, mahorat bilan ish ko‘rdi. Oilasi esa uning yonida turdi, qoidalar hali u tomon bo‘lmagan paytda ham uning huquqlari uchun kurashdi.
Oson bo‘lmadi. Hech qachon.
Pekin zarbasi: ketish arafasidagi lahza
Bir paytlar u o‘zicha shunday degan: “Ayollar boksi hech qachon Olimpiadaga kirmaydi. Bu bo‘lmaydi.”
Beijing haqida dastlabki xabarlar kelganida u umidlangan. Ayollar boksi dasturga kiritiladi, degan gaplar yurgan. Lekin qaror chiqqanda – yo‘q.
Mana shu daqiqa, deydi Taylor, sportni tark etishga eng yaqin kelgan lahza bo‘lgan. U Pekin ringida jang qilish o‘rniga RTÉ uchun Xitoydagi janglarni tahlil qildi. Tomoshabin, sharhlovchi, lekin ishtirokchi emas.
U o‘sha payt o‘zini so‘roq qildi: “Bu qachon bo‘ladi o‘zi? Umuman bo‘ladimi?”
Sportchi hayotida to‘rt yil abadiydek tuyuladi. Ayniqsa, orzu bir necha marotaba ortga surilsa. Lekin u chidadi. Qolishga qaror qildi. Va keyingi voqealar tarixga aylandi.
London sari ochilgan eshik
Pekin tugaganiga bir yil bo‘lganida, nihoyat ayollar boksi Olimpiya dasturiga qo‘shildi. Bu ham Taylor uchun omad va mashaqqat aralash taqdir qarori edi.
Parij o‘yinlarida ayollar uchun olti vazn toifasi bo‘ldi. London 2012’da esa atigi uchta. Cheklangan imkoniyat, tor eshik. Lekin u 60 kg, lightweight vaznida ringga chiqish imkonini qo‘lga kiritdi.
Natija – oltin medal. Va butun Irlandiyani qamrab olgan “Katie-maniya”.
Bu shov-shuv Olimpiadaning ilk kunlaridayoq sezildi. Uning Natasha Jones (GB) ustidan chorak finaldagi g‘alabasi zalni 113,7 decibel darajasigacha ko‘tardi. Taqqoslash uchun: reaktiv dvigatel atrofida 140 decibel bo‘ladi.
Shu kundan boshlab u yolg‘iz emas edi.
Dunyo bo‘ylab ergashgan to‘lqin
Rio yuragini sindirdi. London quvonchini qaytarolmadi. Lekin qo‘llab-quvvatlovchilar tarqalmadi.
U Wembley, Madison Square Garden, AQShning turli shaharlarida professional chempionlik kamarlarini qo‘lga kiritar ekan, tribunalar hamon yashil-binafsha ranglarga to‘lib bordi. Irlandiya bayroqlari, “Amhrán na bhFiann” sadolari, o‘sha eski qo‘shiqlar va yangi afsona.
Endi esa navbat Croke Park’ga.
Bu stadionda boks deganda ko‘z oldiga birinchi bo‘lib Muhammad Ali va uning 1972 yilda Alvin Lewis’ga qarshi jangi keladi. O‘shanda Ali 18 ming tomoshabinni yig‘a olgan. Hurmatga loyiq raqam.
Taylor esa barcha hisob-kitoblarni buzdi. 80 ming chipta – bir necha daqiqalarda. Croke Park to‘lib bo‘ldi, xuddi uning chap-jablaridek tezlikda.
U bunday yuksak talabga ajablanmadi. Irlandiyada o‘z odaming bo‘lsang, jinsing emas, yuraging o‘lchanadi.
Millat va ring o‘rtasidagi rishta
Taylor so‘nggi oylar davomida ko‘rsatilgan e’tibordan hayratda. U 80 ming chipta sonini tilga olar ekan, bu faqat sport emas, millatning o‘zi bilan faxrlanish sababi ekanini ta’kidlaydi.
Uning fikricha, dunyoda kam mamlakat bor, ayol sportchi uchun shunday darajada stadion to‘ldira oladigan. U minnatdor. Har bir safar, har bir safarbarlik uchun.
U endi Croke Park’dagi bu so‘nggi jangini oddiy xayrlashuv emas, karerasidagi eng zo‘r chiqishiga aylantirmoqchi. O‘zini qo‘llab kelgan har bir inson uchun munosib spektakl.
U eslaydi: London oldidan ham ular yonida edi. London Olimpiadasida “Amhrán na bhFiann” Excel Arena’da yangraganida ham. Rio qayg‘usida ham. Pro ringdagi har bir bosqichda – London, Wembley, Manchester, Leeds, Boston, Brooklyn, Dallas, New York.
Endi esa Croke Park. Uyga qaytish.
Taylor bu qo‘llab-quvvatlovni ko‘ziga ham sig‘dirolmaydi, tilga ham to‘liq sig‘dirolmaydi. U o‘zini nafaqat Irlandiyaning, balki ayollar professional boksining global sahnaga chiqishida ham asosiy figuradan biri deb biladi.
Sababi oddiy: pro karera bo‘sh zaldan boshlanmaydi. Stadionlar to‘lmas ekan, hech qanday afsona qurilmaydi.
Irlandiya esa yillar davomida u bilan birga sayohat qildi, qit’alar kesib o‘tdi, arenalarni to‘ldirdi. Endi esa o‘sha xalq, o‘sha shovqin, o‘sha bayroqlar Croke Park’da yana bir bor uning atrofida aylanyapti.
Savol faqat bitta: bu safar ring eshiklari yopilganda, tarix yana bir bor uning qo‘llarida yoziladimi?
