Katie Taylor: Croke Park’dagi afsonaviy izlar
Croke Park’dagi xayrlashuv jangi yaqinlashar ekan, Irlandiya boksining butun bir avlodi o‘z xotiralariga qaytyapti. Turli vazn toifalaridagi chempionlar, sharhlovchilar, murabbiylar — hammasi bir nuqtada birlashadi: Katie Taylor ularning hayotini ham, sportini ham o‘zgartirgan.
“Bu mening sparring sherigim!” – Eric Donovan
Sobiq EBU super yengil vazn chempioni Eric Donovan uchun hammasi 2003 yilda, Irlandiya terma jamoasi ilk bor shakllanayotgan paytda boshlangan. U va Katie deyarli tengdosh, bir vazn toifasida, bir ringda ulg‘aydi.
U dastlabki taassurotini hanuz unutmagan:
Katie zaldagi yagona qiz edi, lekin “qiz” sifatida emas, bokschi sifatida ko‘rinardi. U hech qachon o‘zini ojiz yoki himoyasiz tutmasdi. Erkaklar bilan sparringlarda ko‘p bor zarba qabul qilgan, lekin xuddi shuncha qaytarib ham bergan.
Donovan boshida unga yengilroq munosabatda bo‘lganini tan oladi. Shunda murabbiy Zaur Antia uni keskin to‘xtatadi.
“Sen qiz bilan emas, chempion bo‘lishni xohlovchi sportchi bilan sparring qilyapsan”, degan mazmunda gaplar uning butun qarashini o‘zgartiradi. O‘sha kundan boshlab Eric uchun Katie — jinsidan qat’i nazar, hurmatga loyiq raqib, zalda teng huquqli atletga aylandi.
Sparringlar tezlik, texnika va intensivlikka to‘la bo‘lgan, ammo hech qachon yovuzlik chizig‘idan o‘tmagan. O‘sha paytda Irlandiyada yuqori darajadagi ayol bokschilar deyarli yo‘q edi. Deirdre Gogarty yo‘l ochib ketgan bo‘lsa, uni davom ettirish, devorlarni buzish, qonunlarni o‘zgartirish — bu allaqachon Katie zimmasiga tushgan edi.
2005 yilda u ilk bor jahon chempioni bo‘ladi, ammo 2008 yil Beijing Olimpiadasida ayollar boksi dasturga kiritilmaydi. Bu uni larzaga solgan, ammo to‘xtatmagan.
2007 yilda Chikagodagi jahon chempionatida u final kechasida ko‘rgazmali jangga taklif qilinadi. Delegatlar unga ochiq aytishadi: bu jang — ayollar boksini London Olimpiadasi dasturiga kiritish uchun maydondagi “dalil”. Bosim ulkan. Katie esa ringga chiqadi va haqiqiy master-klass ko‘rsatadi.
Frankie Gavin, Billy Joe Saunders, Luke Campbell, James DeGale kabi britaniyalik yulduzlar tomosha qilib turishadi. Ular hayratdan “Bu kim o‘zi?” deb so‘rashganda, Donovan kulib javob bergan:
“Bu mening sparring sherigim”.
“Reallik bo‘lmagan orzuni ko‘rishga jur’at qildi” – Gráinne Walsh
Gráinne Walsh uchun boks — oilaviy an’ana emas, balki Katie Taylor tufayli ochilgan yangi eshik. U 16 yoshigacha faqat futbol bilan yashagan, orzusi professional futbolchi bo‘lish edi.
2012 yil hammasini o‘zgartiradi. Yozgi futbol ligasi yo‘q, unga esa forma saqlash kerak. Oddiy zalga yozilish zerikarli tuyuladi. To‘g‘ri yo‘lning o‘zi ko‘rinib turardi: uyining ro‘parasida yangi boks klubi ochiladi, uni ochish uchun esa Tullamore’ga Katie Taylorning o‘zi keladi.
U paytda Katie Xitoydan, beshinchi bor jahon chempioni bo‘lib qaytgan, London Olimpiadasigacha esa atigi bir necha oy qolgan edi. Walsh uni uchratgach, ekranga “yopishib qoladi”. Ayollar ilk bor Olimpiada ringiga chiqayotgan o‘sha o‘yinlar uning hayotini buradi.
Walsh bugun ham bir fikrni takrorlaydi: Katie hech qachon real bo‘lmagan orzudan qo‘rqmadi. Ayollar boksining Olimpiadada bo‘lishi na nazariya, na reja edi. U shunchaki bu imkonsizlikka qarshi kurashdi va uni imkoniyatga aylantirdi.
Walsh o‘z murabbiyi orqali Zaur Antia’dan iltimos qiladi: “Faqat mashg‘ulotini tomosha qilay”. U yillar davomida yuqori malaka markaziga borib, zalning bir chetida o‘tirib, Taylorning mashg‘ulotlarini kuzatadi.
Keyin esa taqdir buriladi: 2012 yilda boksni boshlagan qiz 2016 yilga kelib Qozog‘istondagi jahon chempionatiga Irlandiya terma jamoasi a’zosi sifatida boradi. Endi Katie Taylor — uning jamoadoshi.
Walsh samolyotda uning yonida o‘tirib, ichida hamon “super-fan”, tashqarida esa terma jamoadosh bo‘lishga urinadi. Gapirayotganda qizarib ketmaslik, tilini chalg‘itmaslikka harakat qiladi. Chunki qarshisida turgan inson — uning sportdagi butun yo‘lini ochib bergan ayol.
London tuni: tarix va “doktor” Marty Morrissey
2012 yil London, Excel Arena. RTÉ Radio 1 sharhlovchisi Marty Morrissey uchun o‘sha kecha — nafaqat sport, balki hissiyotlar cho‘qqisi.
Clare hurli jamoalarining g‘alabalari ham uning yuragiga yaqin, ammo Katie Taylorning oltin medali — alohida bo‘lim. Arena ichida “The Fields of Athenry” kuylanganida, ovoz to‘lqini devorlarga urilib, qayta-qayta aks-sado beradi. Bu oddiy final emas, bu ijtimoiy hodisa, tarixiy burilish edi.
Jang nihoyasida Katie o‘zini g‘olib his qilmay, otasi Pete Taylor va Zaur Antia tomonga savol nazari bilan qaraydi. Jang og‘ir bo‘lgan, hisob tarang. Ular “Sen yutding”, degan ishonchni beradi. E’lon qilingach, u Olimpiada chempioniga aylanadi.
Arena ichida g‘alaba shodiyonalari kulgili manzaralar bilan aralashadi: har bir chiqish joyini qo‘riqlayotgan britan askarlari bilan irland muxlislari selfi qilishga ulguradi. Tarixiy fon, eski ziddiyatlar — hammasi o‘sha lahzada kulgi va quvonchga almashadi.
O‘sha kechaning yana bir g‘alati epizodi: TV sharhi uchun Jimmy Magee yonida o‘tirgan Morrissey oldiga kutilmaganda Kate Middleton kirib keladi. U boksni tomosha qilgani kelgan, sharhlovchilar yoniga ham ko‘tariladi. Prince William bor-yo‘qligini Morrissey bilmay qoladi, lekin bu tashrif o‘sha kechaga yana bir noodatiy qatlam qo‘shadi.
RTÉ rahbariyati o‘sha kechani televizorda Katie bilan jonli suhbat bilan yakunlashni xohlaydi. Ammo Taylorlar telefon ko‘tarmaydi: bu ularning shaxsiy kechasi, media uchun emas.
Morrissey esa taslim bo‘lmaydi. U orqa xonalar orqali bilib oladi: Katie tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan ekan. Koridorda osilib turgan shifokor xalatini ko‘radi, uni kiyib, bo‘yniga lanyard taqadi va tibbiyot xonasiga kirib boradi. Irlandiya terma jamoasi a’zolari uni ko‘rib kulib yuborishadi: “Bu yerda nima qilib yuribsan?”
Shunday bo‘lsa-da, u Katie va Pete’ni topadi. Pete yana rad javobini beradi, lekin Katie vaziyatni his qiladi. “Dada, o‘ylaymanki, intervyu qilishimiz kerak”, deydi u.
Shu tariqa o‘sha tarixiy kecha RTÉ efirida ham abadiylashadi.
Keyin yana bir epizod: Taylorlar “Irish embassy”ga borishlari kerakligi aytiladi. Morrissey ularga transport tashkil qiladi. Yarim soatdan so‘ng Pete telefon qiladi: “Yana mashina yubora olasanmi?” Ma’lum bo‘lishicha, “Irish Embassy” aslida pab bo‘lib chiqadi. U yerda ularga ulkan qarsaklar bilan kutib olishadi, lekin oila o‘sha kechani shovqinli ichimlikxona emas, o‘z odamlari bilan o‘tkazishni xohlaydi. Ular qaytib RTÉ studiyasiga kelishadi va Bill O’Herlihy bilan efirga chiqishadi.
“Avvaliga shunchaki g‘alati tuyulgan” – Hugh Cahill
RTÉ sharhlovchisi Hugh Cahill uchun Katie Taylor — avvaliga shunchaki “Bray’dan chiqqan g‘alati iste’dod” bo‘lgan. O‘zi Greystoneslik, ya’ni qo‘shni shahardan. Mahalliy mish-mishlar bir xil: “Bir qiz bor, yigitlar bilan sparringda ularni uryapti”.
Bu gaplar ko‘pincha bo‘rttirilgan bo‘ladi, ayniqsa mahalliy qahramonlar haqida. Cahill ham dastlab shunday o‘ylagan. To u mashg‘ulotni o‘z ko‘zi bilan ko‘rmaguncha.
Pete Taylor Greystones’dagi Jim Doyle’s pabida eshikda ishlagan, u yer Greystones Rugby Club homiysi bo‘lgani uchun Cahill uni avval otasi orqali tanigan. Keyin esa zalga borib, Katie’ning haqiqiy darajasiga guvoh bo‘ladi.
O‘sha paytda ko‘pchilik ayollar boksini tushunmas, uni g‘alati yangilik deb qabul qilardi. Lekin Taylor ringga chiqqanida, bu “novelty” bir zumda yo‘qolardi. Qolardi faqat texnika, tezlik va mutlaq raqobat.
2012 yilgi Olimpiada finali — Sofya Ochigava bilan jang — Cahill uchun Bernard Dunne’ning 2009 yildagi jahon chempionligi bilan bir qatorda turadigan voqea. Excel Arena klubdek tor, ovoz devorlarga urilib qaytadi. Zal deyarli to‘liq Katie tarafida. Ochigava uchun bir necha rus sportchisi va hamyurtlari bor, xolos. Ularning ovozi butunlay yutib yuboriladi.
Cahill bugun ham bir narsaga ishora qiladi: jamoatchilik Katie’ni sevadi, hurmat qiladi, lekin baribir uni to‘liq tanimaydi. U ko‘p xayriya ishlarini shov-shuvsiz qiladi, e’tiqodi va sportdagi buyukligi ma’lum, ammo uning shaxsiy dunyosi hanuz yopiq. Balki aynan shu sirli jimjitlik uni yanada kattaroq figura qilayotgandir.
“Yaxshi emas, o‘ta xavfli edi” – Mick Dowling
Ikki karra olimpiyachi, Yevropa chempionatining ikki karra bronza medali sohibi va uzoq yillik murabbiy Mick Dowling Katie’ni ilk bor ko‘rgan paytini aniq eslaydi. Pete Taylor uni Terenure’dagi Mount Tallant Boxing Club’ga olib keladi.
Dowlingning ko‘ziga birinchi bo‘lib uning fidoyiligi tashlanadi. U katta zarba kuchiga ega bo‘lmagan, lekin zarba soni, harakati, chidamliligi bilan raqibni “bo‘g‘ib” qo‘yardi. Bob-weave-slip-slide — u yoqdan bu yoqqa egilib, sirg‘alib, hujumga o‘tadigan, doim harakatdagi jangchi. Dowling aynan shunday uslubni yoqtiradi.
“Yaxshi edi” demaydi u, “o‘ta xavfli edi”, deydi. Chunki unda eng muhim xususiyatlar jamlangan: cheksiz mehnat, texnika, ringni his qilish va zarbaga chidam. Ko‘p bokschilar “iyagi” bo‘sh bo‘ladi, lekin Katie zarbani ko‘tara olar, lekin maqsad bitta edi — imkon qadar kamroq zarba qabul qilish. Agar oladigan bo‘lsa ham, qaytarib ko‘proq berardi.
Dowling o‘sha paytda Irlandiya terma jamoasi bilan ko‘p safarlarda yurgan, lekin bu yosh qizda haqiqiy yulduz tug‘ilayotganini baribir ko‘rgan. Pete Taylor’ning dastlabki yillardagi ulkan hissasini ham alohida ta’kidlaydi: bu hamkorlik bo‘lmasa, bugungi Katie Taylor bo‘larmidi?
Bugun esa savol boshqa: Croke Park’dagi so‘nggi jangdan keyin u qanday meros qoldiradi? Javobi allaqachon ko‘rinib turibdi — uning izidan kelayotgan har bir irlandiyalik qiz bokschi ringga nafaqat o‘z nomi, balki Katie Taylor ochib bergan eshiklar orqali kiryapti.
