Kroatiya va Gana: Filadelfiyadagi muhim uchrashuv
27 iyun, Pennsylvania. Kechki shabada Philadelphia Stadium (Lincoln Financial Field) ustidan esar ekan, Group L taqdirini chizib beradigan uchrashuvga sahna tayyor. Soat 21:00 GMT (15:00 EST) da start oladigan duel nafaqat uch ochko, balki butun jahon chempionati taqdiriga ta’sir qiladigan burilish nuqtasi bo‘lishi mumkin.
Bir tomonda – Ante Budimirning 53-daqiqadagi zarbasi bilan Panama ustidan 1:0 hisobida g‘alaba qilib, turnirda “nafas” qaytargan Kroatiya. Ikkinchi tomonda – Boston shahrida grand favorit hisoblangan England hujumini 0:0 hisobida to‘xtatib, o‘zini yuqori darajadagi jamoa sifatida ko‘rsatgan Gana. Endi esa xatoga joy qolmadi.
Dalićning temir intizomi, Modrićning orkestri
Zlatko Dalić bu turnirga odatdagidek: tartib, intizom va o‘yin nazorati shiori bilan kelgan. Panama ustidan qozonilgan g‘alaba shu modelning jonli tasdig‘i bo‘ldi – ko‘p risk qilmasdan, ammo zarba beradigan paytni aniq kutib.
Filadelfiyada ham Kroatiya o‘zining muvozanatli 4-2-3-1 tizimiga tayanadi. Darvozada Dominik Livaković, markazda Marin Pongračić va Josip Šutalo, qanotlarda Joško Gvardiol hamda Josip Stanišić – bu to‘rtlik Panama qarshi o‘yindan keyin o‘ziga ishongancha maydonga chiqadi.
Asl kuch esa o‘rtada. Luka Modrić va Mateo Kovačić – bu faqat tajriba emas, bu turnir ritmini boshqaradigan yurak urishi. Modrić yana bir bor “10-raqam”ga yaqin hududlarda ishlaydi, hujumni yo‘naltiradi, pressingdan chiqish yo‘llarini topadi. Uning oldida Martin Baturina – Panama qarshi uchrashuvda Kroatiya o‘yinini jonlantirgan, pressingni yorib o‘tgan, vertikal paslar bilan raqibni kesib o‘tgan “dvigatel”.
Chapda Ivan Perišić, o‘ngda Mario Pašalić – tajriba va ishchanlik uyg‘unligi. Old chiziqda esa Petar Musa start olishi kutilmoqda, ammo zaxirada o‘tirgan Budimir – Gana himoyasiga istalgan payt zarba bera oladigan qurol.
Dalić uchun asosiy savol bitta: hujumga chiqqan paytda qanot himoyachilar ortida qoladigan bo‘sh zonalarni qanday yopish mumkin? Gana kabi tezkor, jismonan kuchli jamoaga qarshi bunday xatolar kechirilmaydi. Shuning uchun ham markaziy tayanch juftligi – ayniqsa, orqa chiziq oldida o‘ynaydigan tayanchlar – pozitsion intizomni bir soniyaga ham yo‘qotmasligi kerak.
Queirozning po‘lat bloklari va zaharli qarshi hujumlari
Carlos Queiroz boshqaruvidagi Gana esa boshqa yo‘lni tanlagan. Bu yo‘l – sabr, zichlik va intizom yo‘li. Boston shahrida Englandga qarshi 5-4-1 tizimi bilan maydonga tushib, markazni butunlay “berkitib” qo‘ygandan so‘ng, Gana hozir aynan shu modelni mukammal darajada qo‘llashga tayyor.
Darvozada yosh, lekin ishonchli Lawrence Ati-Zigi. Oldida – uch markaziy himoyachi: Jerome Opoku, Jonas Adjetey va Clinton Yirenkyi. Qanotlarda Gideon Mensah va Moses Senaya – himoyada pastga tushadigan, hujumda esa bo‘sh zonalarga uchib boradigan qanot himoyachilar.
Markaziy zona esa Gananing haqiqiy qal’asi. Thomas Partey va Kwasi Sibo – bu yerda nafaqat to‘pni qaytarish, balki pressingni yo‘naltirish, raqibni xatoga majburlash vazifasi ham ularga yuklangan. Oldroqda va qanotlarda Jordan Ayew va Antoine Semenyo tezkor chiqishlar bilan qarshi hujumlarning birinchi to‘lqinini tashkil etadi. Yagona hujumchi – Iñaki Williams. U Matchday 2da sariq kartochka olgan, ammo bu safar ham asosiy qurol sifatida maydonda bo‘ladi.
Queiroz uchun asosiy vazifa endi faqat himoyani saqlab qolish emas. Matchday 3 – ochko olish emas, g‘alaba uchun o‘ynash kuni bo‘lishi mumkin. Shuning uchun ham Gana to‘pni yutib olgach, uni ortga yoki yon tomonga emas, oldinga – vertikal yo‘nalishda tezroq olib chiqishi kerak. Ayniqsa, Kroatiya qanot himoyachilari yuqoriga ko‘tarilgan paytda, bo‘sh qoladigan zonalar Ayew, Semenyo va Williams uchun oltin imkoniyat bo‘ladi.
Markazdagi jang: Modrić – Partey, Baturina – Sibo
Bu uchrashuvni alohida duelga ajratish kerak bo‘lsa, birinchi navbatda ko‘zga tashlanadigan to‘qnashuv – Luka Modrić va Thomas Partey o‘rtasidagi kurash.
Modrić Panama qarshi o‘yinda yana bir bor o‘zining eng katta qurolini ishga soldi: ritmni o‘zgartirish. U orqaga tushib to‘p oldi, keyin birdaniga tezlashtirdi, qanotlarga yoydi, chiziqlar orasiga pas berdi. Gana kabi zich himoyaga qarshi ham uning harakatlanish yo‘nalishlari, “bo‘sh joy topish” instinkti hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.
Partey esa Boston shahrida qanday o‘yin ko‘rsatganini eslatib o‘tish kifoya: u England yarim himoyasini nafas ololmaydigan darajada siqib qo‘ydi, markaziy hududlarni yopdi, pressingni boshqardi. Endi u Modrićni nafaqat pressing bilan, balki to‘g‘ri joy tanlash bilan ham cheklashi kerak. Bir marta bo‘sh qoldirilgan zona – Perišić yoki Baturina uchun hal qiluvchi pasga aylanib ketishi mumkin.
Ikkinchi katta duel – Martin Baturina va Kwasi Sibo. Baturina Panama qarshi o‘yinda Kroatiya o‘yinini keskinlashtirgan, chiziqlar orasida joy topgan, raqib pressingini yorib o‘tgan markaziy figura bo‘ldi. Gana unga maydon o‘rtasida vaqt va joy bersa, bu ularning o‘zi uchun hukm bo‘lishi mumkin.
Sibo esa England qarshi uchrashuvda Gana “dvigateli”ni sovuqqonlik bilan boshqargan futbolchi sifatida ko‘rindi. Uning asosiy vazifasi – Baturinaning orqasiga o‘tishiga yo‘l qo‘ymaslik, unga orqa chiziqqa qarab burilib to‘p uzatish imkonini bermaslik. Sibo va Partey markazni toraytirsa, Kroatiya o‘yinini qanotlarga haydashga majbur bo‘ladi, bu esa Gana uchun qulayroq ssenariy.
Taktik shaxmat: kim birinchi xato qiladi?
Bu o‘yin tom ma’noda shaxmat doskasiga o‘xshaydi. Har bir pressing, har bir qanotdan chiqish, har bir to‘p yo‘qotish – natijaga bevosita ta’sir qilishi mumkin.
Kroatiya uchun asosiy xavf – yuqori chiziqda o‘ynab, orqada bo‘sh zonalar qoldirish. Gana uchun esa – to‘pni uzoq vaqt o‘zida ushlay olmaslik va butun o‘yin davomida faqat himoyada qolib ketish. Agar Queiroz shogirdlari to‘pni yutib olgach, uni tezda oldinga olib chiqa olmasa, Kroatiya bosimi oxir-oqibat darvozaga zarba berishi aniq.
Shu bilan birga, Gana qanotlari uchun ham katta imkoniyatlar ochiladi. Gvardiol va Stanišić yuqoriga ko‘tarilgan paytda, Ayew va Semenyo orqaga tushib emas, balki bo‘sh qolgan hududlarga yugurishi kerak bo‘ladi. Aynan shu joyda Iñaki Williamsning chiziq ortiga yugurishlari Kroatiya markaziy himoyachilarini sinovdan o‘tkazadi.
Group L: har ochko – oltin
Ikkinchi turdan keyingi manzara aniq: England – 4 ochko va +2 to‘plar nisbati bilan birinchi, Gana – 4 ochko va +1 bilan ikkinchi, Kroatiya – 3 ochko va −1 bilan uchinchi. Panama esa nol ochko bilan turnirdan chiqib ketgan.
Shu sabab Filadelfiyadagi uchrashuv – matematik va psixologik pivot nuqtasi.
Agar Kroatiya g‘alaba qozonsa, 6 ochkoga chiqadi va avtomatik ravishda Round of 32 yo‘llanmasini qo‘lga kiritadi. Yirik g‘alaba va Englandning kutilmagan xatosi ularni hatto guruh g‘olibligiga ham yaqinlashtirishi mumkin, ammo real ssenariy – ikkinchi o‘rin. Gana esa 4 ochkoda qoladi va uchinchi o‘rinlar orasidagi wild-card taqdiriga qarab kutishga majbur bo‘ladi.
Agar Gana yutsa, 7 ochko bilan guruhdan chiqishni nafaqat rasmiylashtiradi, balki turnirning eng ishonchli startlaridan birini qayd etadi. Kroatiya esa 3 ochkoda qoladi va boshqa guruhlardagi natijalarga umid qilib, salbiy to‘plar nisbati bilan wild-card uchun kurashadi.
Durang ssenariysi ham keskin: Gana 5 ochko bilan o‘zini xavfsiz his qiladi va kamida ikkinchi o‘rinni kafolatlaydi. Kroatiya esa 4 ochko va −1 nisbati bilan uchinchi pog‘onada qoladi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, 4 ochko odatda wild-card uchun yetarli, ammo salbiy to‘plar nisbati Dalić jamoasini turnir tugaguncha taranglikda ushlab turadi.
Jamoalarning hozirgi holati va yashirin bosim
Kroatiya so‘nggi besh uchrashuvida ikki g‘alaba va uch mag‘lubiyat qayd etgan: Englandga 2:4, Belgiyaga 0:2, Braziliyaga 1:3 hisobidagi mag‘lubiyatlar, Sloveniya va Kolumbiyaga qarshi 2:1 hisobidagi g‘alabalar. 5 o‘yinda 8 gol urib, 10 gol o‘tkazib yuborgan va birorta ham “quruq” o‘yin yo‘q. Bu raqamlar himoya chizig‘i uchun jiddiy ogohlantirish.
Gananing yo‘li ham silliq bo‘lmagan: besh uchrashuvda bitta g‘alaba, bitta durang va uch mag‘lubiyat. Wales bilan 1:1, Mexico (0:2), Germany (1:2), Austria (1:5) qarshi og‘ir mag‘lubiyatlar va nihoyat Panama ustidan 1:0 hisobidagi g‘alaba. 5 o‘yinda atigi 4 gol va 9 ta o‘tkazib yuborilgan to‘p. Lekin Boston shahridagi Englandga qarshi “nolinchi” himoya – bu jamoa qanday o‘sayotganini ko‘rsatib turibdi.
Bu ikki jamoa o‘zaro hech qachon rasmiy uchrashuvda to‘qnash kelmagan. Demak, tarixiy fon yo‘q, faqat hozirgi forma, hozirgi nerv va hozirgi bosim.
Filadelfiya osmoni ostida kim birinchi bo‘lib xato qiladi – Dalićning tajribali yulduzlarimi yoki Queirozning intizomli jangchilari? Shu savolga javob Group L taqdirini o‘zgartirishi aniq.
