LeBron James Angola poygasida: sport va tarixning uyg‘unligi
Luandada LeBron shovqinidan keyin suv ham elektrlanib ketdi.
Angolada futbol va basketbol deyarli din darajasiga ko‘tarilgan. Bunday joyda elektr katerlar poygasi tomoshabinlarni o‘ziga rom etishi tasavvur qilish qiyin. Lekin qirg‘oq bo‘yida bir ism paydo bo‘ldi-yu, hammasi o‘zgardi: LeBron James.
41 yoshli yulduz Luandaga E1 World Championship ilk bor janubiy Afrikaga kirib kelgan hafta oxirida tashrif buyurdi. O‘tgan yili qit’adagi debyut Lagosda bo‘lgan edi, endi esa navbat Angolaga keldi. Tribunalar to‘lib-toshdi, lekin ko‘zlar avvalo suvga emas, LeBron tomonga qadaldi.
Yulduzlar ligasi: LeBron, Nadal, Brady, Drogba…
E1 bosh ijrochi direktori Jamie Copas Angola poytaxtida gapirarkan, LeBronning kelishini tasodif deb atamadi.
“Bu qisqa safar emas, lekin u shu yerda, chunki biz qilayotgan ishga ishonadi”, – dedi u. “Buning qadrini kamsitib bo‘lmaydi. Ular – yulduz egalari – ulkan auditoriya bilan kelishadi”.
LeBron James endi bu seriyaning oddiy mehmoni emas, jamoa egasi. U bilan bir qatorda Rafa Nadal, Tom Brady, Didier Drogba, Virat Kohli va aktyor Will Smith ham E1’da sarmoyador sifatida ishtirok etmoqda. Quruqlikdagi Formula E’ga o‘xshash bu loyiha sportni barqarorlik va “yashil” texnologiyalar haqidagi kuchli xabarlar bilan qorishma qilishni maqsad qiladi.
LeBron Angola bilan ilk tanishuvida tarix bilan yuzlashdi. U Milliy Qullik Muzeyiga bordi va mahalliy OAVga mamlakat uni “juda iliq kutib olganini” aytdi.
“Bu yerda, albatta, juda ko‘p tarix bor”, – dedi Philadelphia 76ers’ning yangi yulduzi. “Bu tarix faqat shu mamlakat bilan cheklanib qolmaydi, Amerikaga ham o‘tib ketadi”.
Angola erkaklar terma jamoasi amaldagi Afrika chempioni, o‘tgan yili o‘z uyida 12-marta qit’a chempionligini qo‘lga kiritdi. Shuning uchun Clube Naval de Luanda qirg‘og‘ida E1 poygasini kuzatayotgan muxlislar uchun LeBronni bir marta bo‘lsa ham jonli ko‘rish – alohida bayram edi.
Luanda – Miami va Monakoga qarshi chiqayotgan yangi sahna
Jurnalist Omar Prata, Jornal de Angola muxbiri, poygani yoritish uchun kelgan. U ochiq tan oldi: E1 uning kun tartibida Will Smith sahnaga chiqqunga qadar umuman bo‘lmagan.
Smith’ning Westbrook Racing jamoasi Visit Angola homiyligida yuradi. Mart oyida Luandada keyingi uch yil davomida poyga o‘tkazish bo‘yicha kelishuv e’lon qilingach, shahar birdan global kalendarga kirib keldi.
“Men buni shaharni butun dunyoga ko‘rsatish imkoniyati deb ko‘ryapman, ayniqsa hukumat turizm ustida ishlayotgan bir paytda”, – dedi Prata. “Va, albatta, LeBron Jamesning bu yerda bo‘lishi juda katta ahamiyatga ega. Angolaliklar uni televizorda ko‘rishgan, ko‘cha maydonlarida unga taqlid qilishadi, devorlarida uning posterlari turadi”.
E1 odatda tor doirada qoladigan sport turi: elektr katerlar 100 km/soatga yaqin tezlikda, juda tig‘iz va tor yo‘laklarda sakrab-sakrab o‘tadi. Lekin Miami, Monaco, Lake Como kabi odatiy “yulduz manzillari” yonida Luanda nomi kalendarda g‘alati ko‘rinishi mumkin edi.
Fanzona tomoshabinlari orasida mahalliy aholi vakili Edson Cabeta ham bor edi.
“Bunday narsani birinchi marta ko‘ryapman”, – dedi u. “Bugun buni chet elliklar qilyapti; ertaga, ehtimol, bizning ham o‘z Angolalik jamoamiz bo‘lar”.
Turizm, sarmoya va katta o‘yin
Angola hukumatining umidi aniq: E1 poygasi sayyohlar oqimini oshirishga xizmat qilishi kerak. Turizm vaziri Marcio de Jesus Lopes Daniel uchun bu, avvalo, mamlakat haqidagi tasavvurni o‘zgartirish masalasi.
“Bizning orzumiz shunchaki Angolani mashhur qilish emas”, – dedi u. “Biz Angolani borib ko‘rishga, sarmoya kiritishga va biznes qilishga yanada jozibador qilishni istaymiz”.
Mamlakat ilgari ham “sarflab, keyin yutish” yo‘lini tanlagan. O‘tgan noyabrda Lionel Messi boshchiligidagi Argentina termasi mustaqillikning 50 yilligi munosabati bilan Luandaga o‘rtoqlik uchrashuviga taklif qilingan edi.
Daniel bu hafta oxiridagi poyganing iqtisodiy ta’sirini hozircha baholash “erta” ekanini aytdi. Lekin u bir narsani aniq ko‘ryapti: “Bunday miqyosdagi tadbir bir nechta sohada talabni oshiradi va imkoniyatlar yaratadi. Biz E1 keltirgan xalqaro e’tiborni kelajakdagi sayohatlar, tunashlar, xususiy investitsiyalar va ish o‘rinlariga aylantirmoqchimiz. Biz uchun haqiqiy qaytish – shu”.
Yashil bayroq ostidagi savollar
Sahna va dengiz manzaralari ortida E1 o‘zini oddiy motosportdan yuqori qo‘yishga urinmoqda. Barqarorlik – asosiy tayanchlardan biri. Luandadagi poyga atrofida dengiz muhofazasi bo‘yicha tashabbuslar, jumladan, mangrov o‘rmonlarini tiklash ishlari olib borildi.
Lekin barqarorlikni bayroq qilib ko‘targan har qanday loyiha singari, E1 ham sinchkov nazarga duch kelmoqda. Ayniqsa, poygalar Saudiya Arabistoni, AQSh, Nigeriya va endi Angola kabi yirik neft ishlab chiqaruvchi mamlakatlarda o‘tayotgani fonida.
“Dunyo bir yo‘ldan o‘tyapti”, – dedi Copas. “Bizni katta miqdorda fosil yoqilg‘i infratuzilmasiga ega joylarda ham iliq kutib olishadi. Har bir bozor buning farqiga boradi va ‘yashil’ nuqtai nazardan ko‘proq ish qilishni istaydi. Agar biz yordam bera olsak, nega buni qilmasligimiz kerak?”
Copas’ning aytishicha, E1 jamoalarini tashishda havo yukidan faqat so‘nggi chora sifatida foydalanishni ko‘zlaydi. Har bir bekatda o‘z texnologiyasini namoyish qilib, suvda ham elektr zaryadlash dizelga haqiqiy alternativa ekaniga ishontirishni xohlaydi.
Lekin seriya kengaygani sari o‘zining karbon izi ham kattalashdi. 2025 yilda jamoalar soni 10 taga, poygalar 7 taga chiqishi rejalashtirilgan. E1’ning o‘z yillik barqarorlik hisobotiga ko‘ra, birinchi mavsumda 1 672 tonna karbonat angidrid ekvivalent bo‘lgan emissiya ikkinchi mavsumda 4 049 tonnaga oshgan.
“Biz yangi odamlarga yetib borish, hikoyalarimizni aytib berish uchun sayohat qilishimiz kerak, – deya tushuntirdi Copas. – Shunday foyda keltirishni umid qilamizki, u bizning karbon izimizdan ustun bo‘lsin. Biz karbonni qoplash, logistikaning har bir bosqichini imkon qadar barqaror qilish ustida jiddiy ishlaymiz. ‘Biz sayohat qilmaymiz, poyga ham qilmaymiz’, deyishimiz mantiqsiz bo‘lardi – unda biz bu yerga kelgan maqsadimizni bajara olmaymiz”.
E1 ichida ish hali tugamaganini, yanada faol qisqartirish zarurligini tan olishadi. Lagosga oktyabr oyida qaytish rejalari bor edi, lekin Nigeriyadagi poyga bu oy boshida bekor qilindi. Seriya hanuz o‘z o‘rnini topishga urinayotganini ko‘rsatadigan ishora.
Kianda madadi yetmagan Will Smith va Team Brady zafarli kechasi
Luandada esa yulduzlar ta’siri darhol sezildi. Will Smith paddok bo‘ylab jamoasi yoniga bordi, so‘ng muxlislar bilan suratga tushdi, qo‘l siqdi, sahnada “bu yerda bo‘lish juda ajoyib” ekanini aytdi. Qirg‘oqdagi shovqin ko‘tarildi, telefon kameralarining yorug‘i suv yuziga tushdi.
Ammo suv ustida ertak yozilmadi. Westbrook Racing g‘alaba sari intilayotgan paytda texnik nosozlik umidlarni chilparchin qildi. Yakunda Luandadagi ilk E1 chempionligini Team Brady qo‘lga kiritdi.
Angola afsonalarida baliqchilar homiysi bo‘lgan, dengizni asraydigan suv ruhi – Kianda – haqida ko‘p gapirishadi. Bu safar u Will Smith tomonda emasdi, shekilli.
Elektr kater poygasi Angolada futbol yoki basketbolni taxtidan tushirishi uchun, ehtimol, shunday mo‘jizaviy aralashuv ham kamlik qiladi. Lekin Copasning umidi boshqa joyda.
“Biz uchun bu – Angola hikoyalarini aytishga yordam berish, Angolaga esa biznikini aytishga yordam berish”, – dedi u. “Keyingi yili ham qaytamiz, undan keyingi yili ham. Bu yerda o‘tkazayotgan bir necha kunimiz bilangina ish tugamaydi. Ularning bosib o‘tayotgan yo‘lini yanada rivojlanayotganini ko‘rishni va o‘sha jarayonning bir bo‘lagi bo‘lishni istaymiz”.
Savol esa shu: Luanda qirg‘og‘ida bugun boshlangan bu tajriba kelajakda haqiqiy sport sahnasiga aylanishi mumkinmi yoki u faqat yulduzlar kelib-ketadigan yorqin, ammo qisqa shou bo‘lib qoladimi?
