Lionel Messi va Vozinha: Kabo-Verde va Argentina to‘qnashuvi

Lionel Messi qarshi Vozinha. Bir necha hafta avval tasavvur ham qilinmagan to‘qnashuv, bugun esa butun dunyo sabrsiz kutayotgan sahna.

Juma kuni kechasi, Miami Stadium. Soat 23:00 BST. Bir tomonda futbol tarixining eng buyuklaridan biri deb e’tirof etilayotgan yulduz. Qarshi tomonda esa atigi uch hafta oldin deyarli hech kim tanimagan, 40 yoshli darvozabon. Bu faqatgina o‘yin emas. Bu – butun turnirning eng romantik ertaklaridan birining cho‘qqisi.

Kichik orollar, katta sahna

Kabo-Verde ilk bor Jahon chempionatida. Debyutantlar uchun odatdagi ssenariy – uchta o‘yin, uchta mag‘lubiyat, erta xayr. Ular esa shu yozning eng kutilmagan hikoyasiga aylandilar.

Yevropa chempioni Ispaniyaga qarshi? Ko‘pchilik ularni maydonga faqat raqam to‘ldirish uchun chiqadi, deb o‘yladi. Natija – 0:0. G‘alaba ham emas, lekin Jahon chempionati tarixidagi eng katta sensatsiyalardan biri sifatida tilga olindi. Kichik Afrika davlati ulkan favoritni tiz cho‘ktirishga yaqin bordi.

Keyin ikki karra jahon chempioni Urugvay bilan durang, Saudiya Arabistoni bilan durang. Uchta o‘yinda uchta durang, lekin yetarli bo‘ldi: guruhdan ikkinchi o‘rin bilan pley-off yo‘llanmasi qo‘lga kiritildi. Kabo-Verde ilk ishtirokidayoq so‘nggi 32 talikka kirdi.

Endi esa navbat Argentina. Qog‘ozda – mutlaq nomutanosib to‘qnashuv. Amalda esa – ertakning navbatdagi bobimi yoki haqiqatga qaytishmi?

Jahon gigantiga qarshi “Ko‘k akulalar”

Argentina – futbol tarixidagi eng afsonaviy terma jamoalardan biri. Amaldagi jahon chempioni. Birinchi bor Jahon chempionatida 1930 yilda ishtirok etganida, Kabo-Verde hali Portugaliya mustamlakasi edi. O‘sha paytda argentinaliklar finalga chiqib, Urugvayga yutqazishgan.

Shundan buyon La Albiceleste atigi bir marta – 1970 yilgi Meksikadagi mundialni boy bergan. Ikkinchi jahon urushi atrofidagi uchta turnirda esa o‘zlari ishtirok etmaslikni tanlashgan. Qolgan barcha davrlarda ular doim sahnada, doim markazda.

1978 yilda Gollandiyani 3:1 hisobida mag‘lub etib, ilk bor kubokni ko‘tardilar. 1986 yilda esa G‘arbiy Germaniyani 3:2 hisobida yengib, ikkinchi marta jahon shohsupasiga chiqishdi. Uchinchi chempionlik esa to‘rt yil avval, Qatar osmonida. Fransiyaga qarshi mislsiz final, 3:3 va penaltilar seriyasi. Natijada kubok yana Janubiy Amerikaga qaytdi.

Qit’a miqyosida ham Argentina hukmron: Copa America turnirida rekord 16 marta g‘oliblik, oxirgi ikki musobaqada ham aynan ular chempion bo‘ldi. FIFA reytingida 2022 yil martidan beri ilk uchlikdan tushgani yo‘q, ikki yil davomida birinchi pog‘onani egallab turdi, faqat o‘tgan yili Fransiyaga o‘rin bo‘shatdi.

Bu orada Kabo-Verde futbol federatsiyasi atigi 1982 yilda tashkil topgan, 1986 yilda FIFAga qabul qilingan – aynan Argentina ikkinchi marta jahon chempioni bo‘lgan pallada. Ikki mutlaqo boshqa olam.

Sezilarli sakrash: Lagosdan Miami sari

Kabo-Verde ilk bor Jahon chempionati saralashida 2002 yilda qatnashdi. Aslida real imkoniyat esa faqat 2022 yo‘lida paydo bo‘ldi. To‘rt yil avval ular Nigeriyaga qarshi hal qiluvchi o‘yinda bir qadam narida to‘xtab qoldi: Lagosdagi so‘nggi bahs 1:1 bilan tugadi, g‘alaba esa ularni Qatarga olib borishi mumkin edi.

2026 yilgi mundialga saralash esa boshqacha bo‘ldi. Sakkiz marta Jahon chempionatiga chiqqan Kamerun bilan bir guruhga tushgan “Ko‘k akulalar” 10 o‘yindan faqat bittasida yutqazib, guruh peshqadamiga aylandilar. Bu endi tasodif emas, tizimli o‘sish edi.

Afrika chempionatida ular ilk bor atigi 13 yil avval ko‘rinish bergan. Debyutdayoq chorak final – Gana yo‘lni to‘sib qo‘ydi. Shundan buyon to‘rt marta Afconda qatnashib, 2023 yilda yana chorak finalga chiqishdi. Qiziq tomoni, ular 2025 yilgi Afrika chempionatiga yo‘llanma ola olmadi, ammo Jahon chempionatiga chiqdi. Yo‘nalish aniq: kichik davlat, katta maqsad.

FIFA reytingida Kabo-Verde 2006 yilda ilk bor kuchli yuztalikka kirdi, Afcondagi ilk ishtirokidan so‘ng 36-o‘ringa ko‘tarildi. 2014 yilda, navbatdagi Afrika chempionatiga yo‘llanma olgach, tarixidagi eng yuqori – 27-o‘rinni zabt etdi. So‘nggi to‘qqiz yildirki, 60–80 oralig‘ida aylanib yuribdi. Juma kungi o‘yinga ular 64-o‘rinda kirib keladi.

Diaspora kuchi va Vozinha fenomeni

Burilish nuqtasi 2010 yilga to‘g‘ri keladi. O‘sha paytda bosh murabbiy bo‘lgan Joao de Deus diaspora sari yuzlandi va sakkiz nafar debyutantni chaqirdi. Katta davlatlar allaqachon qo‘llayotgan yo‘l – chet elda tug‘ilgan, lekin vatani uchun o‘ynash huquqiga ega bo‘lgan futbolchilarni jalb qilish – Kabo-Verde uchun ham qutqaruv ko‘prigiga aylandi.

Bugungi tarkibda 12 nafar futbolchi aynan orollarning o‘zida tug‘ilgan. Urugvayga qarshi 2:2 hisobidagi durangda Jahon chempionatlaridagi ilk golni urgan Kevin Pina – poytaxt Praia shahri vakili. Shunga qaramay, jamoa diaspora yelkasiga qattiq tayanadi: besh futbolchi Niderlandiyada tug‘ilgan, uch nafardan Fransiya va Portugaliyada.

Birortasi mamlakatning yarim professional ichki ligasida o‘ynamaydi. 23 nafar futbolchi Yevropada to‘p suradi, lekin faqat Villarreal himoyachisi Logan Costa qit’aning kuchli besh ligasidan birida maydonga tushadi.

Va, albatta, Vozinha. 40 yosh. Turnirning kutilmagan yulduziga aylangan darvozabon. Uning Portugaliya ikkinchi divizionidagi Chaves klubi bilan shartnomasi seshanba kuni yakunlandi. Hozir u rasmiy ravishda erkin agent. Shunga qaramay, aynan u Ispaniya bilan o‘yinda devordek turdi, Uruguayga qarshi o‘yinda jamoasini o‘yinda ushlab qoldi, Saudiya Arabistoniga qarshi ham sovuqqonlikni saqladi.

Kabo-Verdening yetti futbolchisi Portugaliyada o‘ynaydi. Ulardan faqat Sidny Lopes Cabral katta klub tizimidan o‘tgan – u Benfica tarkibida bo‘lgan, endi esa Tranzonspor bilan shartnoma tuzmoqda.

Transfermarkt ma’lumotiga ko‘ra, butun terma jamoaning umumiy qiymati 54,5 million yevro. Turnirdagi 48 jamoa ichida atigi to‘qqiztasi ulardan arzonroq baholangan. Eng past ko‘rsatkich – Qatar, 19,9 million yevro.

Messi, De Paul va milliardlik mashina

Argentina lagerida esa boshqa olam. Jamoa tarkibi yulduzlarga to‘la, umumiy qiymat – 807,5 million yevro. Bu ko‘rsatkich bo‘yicha ular Jahon chempionatida yettinchi o‘rinda. Eng qimmat tarkib – Fransiya, 1,52 milliard yevro.

Ikki argentinalik futbolchi hali ham ichki chempionatda o‘ynaydi – River Plate va Boca Juniors safida. Yana bittasi Braziliyaning Palmeiras klubida. Qolganlarning aksariyati – Yevropaning kuchli besh ligasida. Yarim himoyachi Rodrigo De Paul va hujumchi Lionel Messi esa Inter Miami sharafini himoya qiladi, ya’ni ushbu Jahon chempionati sahnasiga deyarli “uy” stadionida chiqishadi.

Tarkibdagi faqat ikki futbolchi Argentina hududida tug‘ilmagan: Giuliano Simeone – Rimda, Nico Paz esa Tenerife orolida dunyoga kelgan. Qolganlarning barchasi – mamlakatning turli burchaklaridan chiqqan, ammo bir xil orzu bilan birlashgan.

Raqamlar to‘qnashuvi

Kabo-Verde – Atlantika o‘rtasidagi 10 oroldan iborat arxipelag, shundan to‘qqiztasida odam yashaydi. Afrika qit’asining g‘arbiy sohilidan 450 kilometr narida, eng yaqin nuqta – Senegal. Orollar Makroneziya guruhiga kiradi, Kanar orollari va Madeira bilan bir qatorda.

Bu yerlar XV asrgacha umuman yashalmagan. Keyin portugaliyaliklar kelib, orollarni egalladi va uzoq vaqt davomida ularni qul savdosi markazlaridan biriga aylantirdi. Kabo-Verde 1975 yilgacha Portugaliya mustamlakasi bo‘lib qoldi.

Barcha orollar maydoni – 4 033 kvadrat kilometr. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, aholisi qariyb 530 ming kishi. Bu son bilan ular AQShning har bir alohida shtatidan kichik. Jahon chempionatiga chiqqan davlatlar orasida Kabo-Verde – tarixdagi uchinchi eng kichik mamlakat. Faqat Curacao va Islandiya ulardan kichik bo‘lgan. Lekin pley-offga chiqqanlar ichida ular – eng kichik. 1958 yildan beri bu rekord Shimoliy Irlandiyaga (1,4 million aholi) tegishli edi.

Argentina bilan solishtirish qiyin. BMT ma’lumotiga ko‘ra, mamlakat aholisi 46 million. Hududi – 2,8 million kvadrat kilometr. Dunyoning sakkizinchi, Janubiy Amerikaning esa Braziliyadan keyingi ikkinchi eng katta davlati. Yalpi ichki mahsuloti – 683 milliard dollar. Kabo-Verdeniki – 3 milliard. Bir tomonda futbol industriyasi, boshqa tomonda esa mo‘’jizaga tayanayotgan orollar davlati.

Messi va Vozinha: bir-biriga qarshi ikki tarix

Shu fon oldida Messi va Vozinha dueli yanada ramziy tus oladi. Biri – uch karra jahon chempioni mamlakatning timsoli, “oltin avlod”ning so‘nggi bo‘lagi, futbol tarixini qayta yozgan yulduz. Ikkinchisi – erkin agent, Portugaliya ikkinchi ligasidan chiqqan, biroq bir oy ichida butun dunyo tanigan qahramonga aylangan darvozabon.

Argentina uchun bu o‘yin – navbatdagi bosqich sari odatiy qadam bo‘lishi kerak. Turnir oldidan ham, guruh bosqichida ham ulardan aynan shuni kutishgan. Kabo-Verde uchun esa bu – futbol tarixidagi eng katta sahna, eng buyuk sinov, balki hech qachon takrorlanmas imkoniyat.

Katta ehtimol bilan, kuch tarozisi bir tomonga og‘ib turibdi. Ammo Ispaniya bilan o‘yinda bu tarozi allaqachon biroz silkinganini ko‘rdik. Urugvay va Saudiya Arabistoniga qarshi bahslarda ham Kabo-Verde chekinmadi, bo‘shashmadi, o‘z o‘yinini o‘ynadi.

Endi esa savol shunday: Miami kechasi yana bir mo‘’jizaga guvoh bo‘ladimi yoki Argentina bu ertakka chiroyli, ammo qat’iy yakun yasaydimi?