Marketa Vondrousova: Doping Nazoratchisi va To‘rt Yillik Chetlatish
2023 yilgi Wimbledon g‘olibasi Marketa Vondrousova tennisni titratgan hukmni eshitdi: to‘rt yilga diskvalifikatsiya. Sabab esa oddiy qoidabuzarlik emas – uyida o‘tkazilishi kerak bo‘lgan musobaqadan tashqari doping testidan bosh tortish.
Gap 2025 yil dekabr oyidagi bir kecha haqida ketadi. Doping nazoratchisi Vondrousovaning uyiga keladi, u esa namunani topshirmaydi. Rasmiylar buni aniq rad etish, qoidabuzarlik deb baholadi. Mustaqil tribunal ham xuddi shunday xulosa chiqardi.
26 yoshli chex tennischisi esa bu qarorga mutlaqo boshqacha nigoh bilan qaraydi. U o‘sha paytda “oylar davom etgan jismoniy va ruhiy bosim” ostida bo‘lganini, kechki payt eshigiga kelgan nazoratchidan o‘zini xavfsiz his qilmaganini aytadi.
Instagram’dagi postida Vondrousova o‘sha lahzani shunday tasvirlagan: eshikni kechqurun chalingan, eshik ortida turgan odam o‘zini to‘liq tanishtirmagan, protokolga to‘liq rioya qilinmagandek tuyulgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, o‘sha onda hammasidan ustun bo‘lgan narsa – xavfsizlik hissi bo‘lgan, dopingdan qochish emas.
Tennischilar har kuni ma’lum bir soatga o‘z manzillarini maxsus tizimda belgilab borishi shart. Shu vaqt oralig‘ida doping nazoratchilari istalgan payt kelib, test o‘tkazishi mumkin. Ammo o‘sha kecha nazoratchi Vondrousovaning “whereabouts” oynasidan tashqarida kelgan, u esa namunani topshirishdan bosh tortgan.
Mustaqil tribunal Vondrousovaning izohlarini ham, o‘sha nazoratchining ko‘rsatmalarini ham tingladi. Yakunda ular taqdim etilgan dalillar “testdan bosh tortish uchun yetarlicha asos bo‘la olmaydi”, degan qarorga keldi. Shunday qilib, jahon reytingida hozir 122-o‘rinda turgan tennischi to‘rt yillik chetlatish oldi.
Xalqaro Tennis Halollik Agentligi (International Tennis Integrity Agency) rahbari Karen Moorhouse bu jarayonning zarurligini ta’kidlab o‘tdi. Uning aytishicha, testlar yoqimsiz, futbolchi va tennischilar uchun bu yana bir ortiqcha yuk, lekin adolatli raqobatni himoya qilish uchun bundan voz kechib bo‘lmaydi. U, shuningdek, nazoratchilar yaxshi tayyorlanganini, har doim shaxsini tasdiqlovchi hujjat olib yurishini, guvoh jinsining esa har doim sportchi jinsiga mos bo‘lishini urg‘uladi. Agar sportchi shubhalansa, nazoratchi shaxsini tasdiqlashning boshqa usullari ham bor.
Shunga qaramay, qaror e’lon qilingach, tennis olami larzaga keldi. Ayniqsa, chetlatish muddati – 2030 yil 21 iyungacha – ko‘pchilikka haddan tashqari uzoq tuyuldi.
Avstraliyalik sobiq tennischi John Millman ijtimoiy tarmoqlarda o‘z munosabatini yashirmadi. U Vondrousovaga berilgan to‘rt yillik jazoni “mutlaqo haddan tashqari” deb atadi. Uning fikricha, Vondrousova hech qachon testdan yiqilmagan, “whereabouts” qoidalariga sodiq bo‘lgan, yagona xatosi – o‘sha kechqurun testni rad etgani. Millman uchun to‘rt yil – “aqldan ozdiradigan” raqam.
Amerikalik jurnalist Jon Wertheim ham bu hukm uzoq yashashiga ishonmaydi. U, ayniqsa, ijobiy natija bergan testlar uchun ko‘pincha bundan ancha yengil jazolar berilishini eslatib, adolat “chiziqdan chiqib ketganini” ta’kidladi.
Nemis tennischisi Eva Lys esa bu qarorni “mutlaqo aqldan ozgan” deb atab, Vondrousovaga ijtimoiy tarmoqlarda dalda berdi. U kabi ko‘plab ayol tennischilar Vondrousovaning Instagram’dagi postiga qo‘llab-quvvatlovchi izohlar yozdi.
Shu bilan birga, qoidalar shafqatsiz aniq: diskvalifikatsiya davrida Vondrousova ITF, WTA, ATP, Grand Slam musobaqalari yoki har qanday milliy federatsiya tomonidan tashkil etilgan yoki tasdiqlangan turnirlarda na o‘ynashi, na murabbiylik qilishi, na tomoshabin sifatida qatnashishi mumkin. U hozircha tribunal qarorini chuqur o‘rganib, Sport arbitraj sudi (CAS)ga apellyatsiya berish-bermaslik ustida o‘ylamoqda.
Bu esa shunchaki navbatdagi doping ishi emas. Bu – so‘nggi yillarda eng katta sahnaga chiqqan, tom ma’noda ertakday Wimbledon g‘alabasini qo‘lga kiritgan tennischining qulashi. 2023 yilda Vondrousova unseeded bo‘la turib, finalda Ons Jabeurni toza setlarda mag‘lub etib, tarixga kirgandi.
Uning yo‘li avvaldan yorqin edi: 2019 yilda French Open finaliga chiqib, Ashleigh Bartyga yutqazgan, 2021 yil Tokio Olimpiadasida kumush medal olgan, 2023 yilda esa WTA reytingida 6-o‘ringa ko‘tarilgandi. Uchta WTA Tour yakka bahs chempionligi, katta turnirlardagi final va medallar – hammasi 26 yoshga kelib to‘plangan yutuqlar.
Shunga qaramay, bu yil Vondrousovaning kortdagi harakati deyarli ko‘rinmadi. U 2026 yilgi mavsumda WTA Tour’da atigi ikki uchrashuv o‘tkazdi, yanvarda yelka jarohati sabab Adelaide International turniridan chiqib ketdi. Endi esa jarohat emas, sud qarori uning yo‘lini to‘sib turibdi.
To‘rt yil – tennischining faol hayotida abadiydek tuyuladigan muddat. Ayniqsa, Wimbledon chempionligi ortidan hali eng yaxshi yillari oldinda deb hisoblangan sportchi uchun. Savol endi bitta: Vondrousova 2030 yilda kortga qaytsa, u hali ham Grand Slamlar uchun kurashadigan chempion bo‘la oladimi yoki bu kechqurun chalingan eshik uning karyerasini chiziq ustida qoldirib ketadimi?
