UZB SPort

Premyer-ligada hakamlik bosimi: olti xato va VAR atrofidagi bahslar

Premyer-ligadagi Kalit Vaziyatlar Paneli (Key Match Incidents Panel) so‘nggi tur yakunida rekordga yaqin sonni qayd etdi: bir hafta ichida maydondagi olti xato. Bu – tizim joriy etilgandan beri qayd etilgan eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri, o‘tgan mavsum boshidagi notinch davrni eslatadi.

Har hafta besh nafar mutaxassisdan iborat panel bahsli epizodlarni birma-bir ko‘rib chiqadi, hakam va VAR qarorlari bo‘yicha ovoz beradi. Bu safar ular nafaqat raqam, balki mazmun jihatidan ham keskin tahlil chiqardi.

Qizig‘i, statistika faqat tuzatilmagan xatolarni qamrab oladi. Masalan, Brentford futbolchisi Igor Thiago olgan qizil kartochka – to‘g‘ri VAR aralashuvi sifatida alohida turadi va “xato” sifatida hisobga olinmaydi.

Shu turda deyarli har bir o‘yin atrofida bahslar qaynadi. Juma oqshomidayoq boshlangan bu keskinlik yakshanbagacha pasaymadi.

Sochdan tortish, bekor qilingan penalti va norozilik to‘lqini

Tur startini belgilab bergan epizod – Coventry City hujumchisi Caleb Yirenkyi va Everton himoyachisi James Tarkowski o‘rtasidagi to‘qnashuv bo‘ldi. Jarima maydoni ichida Tarkowski raqibining sochini ushlab tortgandek ko‘rindi, ammo hakam ham, VAR ham penalti belgilamadi.

Panel bu holatni yer bilan bitta qildi: 5:0 hisobida – maydondagi qaror ham, VARning aralashmasligi ham noto‘g‘ri deb topildi. Ularning izohi qisqa va aniq: Tarkowski Yirenkyining sochini ushlab turgan, VAR aralashishi shart edi.

Arsenal ham o‘z navbatida o‘zini aldangandek his qildi. Kai Havertz Hull City himoyachisi Nobel Mendy tomonidan jarima maydonida tortib yiqitildi. VAR – Michael Oliver – hakam Farai Hallamni monitor yoniga chaqirdi. Biroq yakunda penalti emas, ofsayd qayd etildi.

Panel bu qarorni ham yerga urdi: yana 5:0, yana ikki tomonlama xato. Ularning fikricha, Havertz ofsaydda bo‘lishiga qaramay, Mendy tomonidan ofsayddan oldin sodir etilgan aniq va o‘yinga ta’sir qiluvchi ushlab qolish bor edi. Demak, penalti belgilanishi kerak edi.

Shu orada Tottenham Leeds United futbolchisi Jayden Bogle tomonidan Mathys Telga nisbatan qilingan qo‘pol o‘yin uchun qizil kartochka berilmagani ustidan rasmiy shikoyat yubordi. Liverpool esa uchrashuv oxirida Crystal Palace foydasiga belgilangan penalti tufayli norozilik bildirdi.

Ammo hamma bahsli epizodlar ham panel tomonidan “xato” tamg‘asi bilan yakun topgani yo‘q.

Hakam qarori va VAR: ikki xil mezon

Panel yig‘ilganda har bir vaziyatni ikki yo‘nalishda baholaydi. Avvalo, maydondagi hakam qarori – qoidalar va Premyer-liga talqiniga ko‘ra to‘g‘rimi-yo‘qmi. Keyin esa alohida – VAR aralashuvi kerak bo‘lgan darajada “aniq va ravshan” xato bormi, yo‘qmi.

Shu yondashuv tufayli bir qator epizodlarda “hakam xato qildi, lekin VAR aralashmasligi to‘g‘ri bo‘lgan” degan g‘alati, ammo rasmiy hukm paydo bo‘ladi.

Coventry – Everton uchrashuvida Thierno Barry 61-daqiqada hisobni ochdi. Gol oldidan qo‘l bilan o‘ynash ehtimoli sabab VAR tekshiruvi bo‘ldi. Panelning ovozlari bo‘lindi: 2:3 hisobida maydondagi qaror noto‘g‘ri, ya’ni to‘p ehtimol qo‘lga tekkan. Ammo 5:0 bilan – VAR aralashmasligi to‘g‘ri, chunki mavjud rakurslar buni aniq isbotlay olmadi.

Liverpool uchun achchiq bo‘lgan epizod – uch daqiqa qo‘shib berilgan vaqtda Crystal Palace foydasiga belgilangan penalti. Milos Kerkez va Dario Osorio to‘qnashuvi ko‘pchilikka “bosh bilan to‘qnashuv”dek tuyuldi. Panel esa bu safar ham qat’iy: 0:5 hisobida – penalti noto‘g‘ri. Lekin yana 5:0 – VAR uchun bu “aniq va ravshan xato” darajasiga chiqmagan, aralashish shart emas edi.

Ipswich – Bournemouth uchrashuvida 72-daqiqada Lewis Cook Abdoul Ouattara bilan to‘qnashgan vaziyat ham shunday baholandi. Panel fikricha, Ouattara aniq ravishda Cook yo‘lini to‘sib, uning ustiga “qadam tashlagan”, Cook esa faol zarba yoki to‘sqinlik qilmagan. Demak, penalti – noto‘g‘ri. Lekin bu ham VAR uchun yetarli darajada aniq xato emas, 4:1 bilan aralashuv talab etilmaydi degan qaror chiqdi.

Bournemouth futbolchisi Marcus Tavernierga ikkinchi sariq kartochka berilmagan vaziyatda esa VAR umuman aralasha olmaydi – qoidaga ko‘ra, ikkinchi sariq kartochka VAR vakolatiga kirmaydi. Panel bu yerda ham ikkiga bo‘lindi: 2:3 hisobida – hakam Tavernierning to‘p o‘yinga kiritilishini ataylab kechiktirishiga ikkinchi ogohlantirish berishi kerak edi.

Eng ko‘p muhokama qilingan epizodlar – “to‘g‘ri qaror” sifatida

Eng ko‘p bahs keltirgan ayrim epizodlar esa panel nazarida to‘g‘ri boshqarilgan. Bu, tabiiyki, muxlislarning kayfiyatini yanada chigallashtiradi.

Leeds United himoyachisi Jayden Bogle Tottenham hujumchisi Mathys Telni boldiridan balandroq joyga bosib ketgan vaziyatda ko‘pchilik qizil kartochka kutdi. VAR esa tekshiruvni ham boshlamadi. Panel ichida bu borada ham birlik yo‘q: 3:2 hisobida maydondagi qaror va VARning aralashmasligi to‘g‘ri deb topildi. Ko‘pchilik Bogle to‘pga o‘ng oyog‘i bilan borib, chap oyog‘i nazoratsiz tarzda Tel tovoniga tushganini, lekin zarba kuchi va tezligi “jiddiy qo‘pollik” darajasiga yetmaganini ta’kidladi. Ikki nafar a’zo esa bu harakatni qizil kartochkaga loyiq deb bilgan.

Chelsea yulduzi Cole Palmer Sunderland himoyachisi Luke O'Nien bilan to‘qnashgan epizod ham qizg‘in bahsga sabab bo‘ldi. Panelning fikri deyarli yakdil: 4:1 hisobida hakam qarori va VAR bahosi to‘g‘ri. Ularning talqiniga ko‘ra, O'Nien Palmerga aniq zarba bergan va bu qoida buzilishi, lekin to‘qnashuv jarima maydoni tashqarisida bo‘lgan. Faqat bitta a’zo zarba ichkarida sodir bo‘lgan deb hisoblagan.

Sunderland foydasiga belgilangan yana bir penalti – Levi Colwill Brian Bobbeyni yiqitgan epizod – esa panel tomonidan 5:0 bilan to‘liq qo‘llab-quvvatlandi. Ikkisi ham bir-birini yuqori qismdan ushlab borayotgan paytda Chelsea himoyachisi beparvo tarzda raqib oyog‘iga qoqilib, uni yiqitgan – penalti uchun yetarli asos.

Aston Villa – yana bir bahsli oxirgi daqiqa dramasi. Patrick Dorgu 96-daqiqada hisobni tenglashtirganida, ko‘pchilik Aston Villa darvozaboni Zion Suzuki va raqib o‘yinchisi Senne Lammens o‘rtasidagi to‘qnashuvga e’tibor qaratdi. Panel esa bu yerda ham hakamni qo‘llab-quvvatladi: 5:0 – gol to‘g‘ri, VAR ham aralashmasligi kerak edi. Ularning ta’kidlashicha, Lammens to‘pga o‘ynamagan bo‘lsa-da, Suzuki bilan to‘qnashuvi darvozabon o‘yiniga jiddiy ta’sir qiladigan darajada bo‘lmagan.

VAR, xatolar va hakamlarning cho‘ntagi

Shu qadar bahslar ichida yana bir muhim raqam yashirinib yotibdi: panel faqat ikki marta VARning aralashmasligi xato bo‘lganini qayd etdi. Jami olti marta – o‘tgan mavsum shu bosqichida bo‘lgani kabi – VAR aralashuvi kerak bo‘lgan, lekin bo‘lmagan holatlar bor.

Shu bilan birga, maydondagi xatolar soni – olti. Ustiga-ustak, Igor Thiagoga ko‘rsatilgan qizil kartochka singari tuzatilgan xatolar ham bor. Bu, tabiiy ravishda, “hakamlik sifati” haqidagi bahslarni yanada keskinlashtiradi.

Shotlandiya chempionatida bu kabi panel yozda butunlay bekor qilindi – klublar a’zolar ovoz berishidagi “andazalar”dan charchaganini yashirmadi. Premyer-ligada esa aksincha, bu panelning ahamiyati juda katta: uning natijalari hakamlar uchun tuziladigan “merit” jadvaliga kiritiladi va bu jadval ularning maoshiga qo‘shiladigan bonuslarning yarmiga ta’sir qiladi.

Muxlislar uchun esa bitta savol o‘tkirligicha qoladi: agar olti marta maydonda xato bo‘lsa, nega VAR ularning barchasini tuzatmaydi? “Yuqori chegara” degan tushuncha – ya’ni faqat mutlaqo aniq va ravshan xatolarga aralashish talabi – amaliyotda tomoshabinga tushuntirib bo‘lmaydigan darajada murakkablashib bormayaptimi?

Stadionlarda va ekranlar qarshisida o‘tirganlar uchun bitta narsa aniq: texnologiya bor, panel bor, hisobotlar bor. Ammo his-tuyg‘ularni tinchlantirish, adolat tuyg‘usini tiklash – hanuz maydon markazidagi eng katta jang bo‘lib qolmoqda.