Ronaldo va vaqtning shafqatsiz hisobi

Cristiano Ronaldo – bu bahs qilinmaydigan haqiqat. U – o‘yin tarixidagi eng buyuk futbolchilardan biri. Qanchalik yuqorida turishi haqida to‘p-to‘p kitob yozish mumkin, lekin uning nomi allaqachon futbolning “katta stoli”da o‘yib yozilgan. Hal qiluvchi lahzalar, aqlni shoshiradigan fintlar, inson tanasining chegaralarini kengaytirgan atletizm, medal va kuboklarga to‘lib ketgan vitrinalar – u klubda ham, terma jamoada ham deyarli hamma narsani ko‘rdi, yutdi, boshidan o‘tkazdi.

Ammo vaqt hech kimni kutmaydi.

Ronaldo bugun ham professional sportda yugurib yurgani – o‘ziga yarasha g‘alaba. Uning tengqurlari hammomda suv qo‘yaman deb ham boldirini cho‘zib qo‘yadigan yoshda, u hanuz 90 daqiqa va ustiga qo‘shilgan daqiqalarda, o‘zi ota bo‘lishi mumkin bo‘lgan yigitlarga qarshi yugurib yuribdi. Lekin Portugaliya terma jamoasi – ayni paytda dunyoning eng kuchli yarim himoyalaridan biriga va sayyoradagi eng zo‘r chap qanot himoyachisiga ega bo‘lgan jamoa – hujum chizig‘ida 76 yoshli ramzga emas, real qurolga loyiq.

Ronaldo afsona bo‘lib qoladi. Lekin uning eng yaxshi yillari ortda qolgani ham haqiqat.

Portugaliya yutdi, lekin narxini kim to‘ladi?

Qog‘ozda hammasi chiroyli: 2:1, Portugaliya – Chorvatsiya, Geopolitics World Cupda so‘nggi 16talikka yo‘l. Sarlavhalar bir xil kuylaydi: Ronaldo gol urdi, jamoasini oldinga olib chiqdi. Ha, u penaltini sovuqqonlik bilan aniq ijro etdi. Lekin qolgan 80 daqiqada-chi?

U hujumni deyarli muzlatib qo‘ydi. Portugaliya pressingini, tezkor kombinatsiyalarini sekinlashtirib, hujum chizig‘ini chigallashgan tirbandlikka aylantirdi. To‘p unga borgani sayin, tezlik tushdi, raqib nafas oldi, mudofaa qayta joylashishga ulgurdi. 81-daqiqada almashtirilganida esa, u yuz ifodalarining butun repertuarini namoyish qildi – shahar markazidagi qadimiy soatdek, har soniyada boshqa qiyofa.

Portugaliya esa o‘sha paytga kelib o‘yin taqdirini deyarli qo‘ldan chiqarib bo‘lgandi. Chorvatsiya ikki marta to‘pni to‘rga joylashtirdi – har safar VAR va sensor texnologiyasi millimetrlar bilan golni bekor qildi. Yana bir zarba ustunga tegdi. Yana biroz omad bo‘lmasa, Portugaliya xayrlashayotgan bo‘lardi.

Oxir-oqibat sahnaga Gonçalo Ramos chiqdi. Milan yangi 60 million funtlik hujumchisidan aynan shunday lahzalar kutadi. U qo‘shimcha daqiqalarda jarima maydoni ichida paydo bo‘lib, bosh bilan zarba berdi – sakrashi, vaqtni topishi, zarbaning aniqligi… bu, rostini aytganda, o‘sha “prime Ronaldo”ni eslatdi. To‘p burchakka kirib bordi, Chorvatsiya turnirdan uchib ketdi. Portugaliya esa nafas oldi.

Raqamlar protokolda: Ronaldo – gol, Ramos – g‘alaba goli. Lekin mazmun-chi? Portugaliya bugun hamon afsonaning soyasida yashayotgandek.

Afsona, ammo endi tayanch emas

Yosh o‘tishi merosni yemirmaydi. Ronaldo baribir Ronaldo bo‘lib qoladi. Ammo hech kim David Attenborough’ni bugun Ruandadagi yomg‘ir o‘rmonlariga daraxtlar orasidan sudralib yurishga majburlamaydi. Xuddi shunday, hech kim CR7dan ham Portugaliyani yelkasida ko‘tarib, yana bir xalqaro unvonga olib chiqishini talab qilmasligi kerak.

Oldinda – dahshatli formadagi Ispaniya. Bu jamoaga qarshi sekinlashgan, o‘ziga ishlaydigan, pressingni bo‘g‘ib qo‘yadigan hujumchi emas, dinamik, raqib chizig‘ini yirtib o‘tadigan, bo‘sh zonalarni ochadigan futbolchilar kerak bo‘ladi. Roberto Martínez shuni qanchalik tez anglab yetsa, Portugaliya uchun shunchalik yaxshi.

Bu, albatta, birinchi marta emas. Ronaldo necha bor yozib tashlangan, necha bor “tamom bo‘ldi” degan gaplarni rad etgan. Shunday bo‘lgani uchun ham Football Daily o‘zini yaxshi biladi: dushanba kuni u yana og‘izlarni yopib qo‘yishi mumkin. Yana bir penaltimi, yana bir bosh zarbasimi – kim bilsin?

Lekin bugungi real holat shuki: Portugaliya endi uning yelkasiga emas, tizimiga tayanishi kerak.

Jota xotirasi va bir samimiy lahza

Chorvatsiyaga qarshi o‘yindan keyin esa Ronaldo boshqa qiyofada ko‘rindi. Maydonda u sekinlashayotgan bo‘lishi mumkin, lekin final hushtagi yangragach, u sinchkov, og‘ir, lekin juda insoniy lahzani yaratdi.

U sobiq jamoadoshi Diogo Jota xotirasiga hurmat bajo keltirdi. Yelkasida – Jotaning 21-raqamli libosi. O‘yin kuni – Jotaning vafot etganiga bir yil to‘lgani. Portugaliya g‘alaba qozongan, oxirgi daqiqalarda o‘yin qayrilgan, stadion portlab ketay deyapti, lekin shu orada Ronaldo bir daqiqa to‘xtab, e’tiborni boshqa joyga – yo‘qolgan do‘stiga qaratdi.

U: “Bugungi vaziyat biz uchun juda ko‘p narsani anglatadi. Faqat g‘alaba qozonganimiz uchungina emas, buni qanday yo‘l bilan bajarganimiz uchun ham,” – deb izoh berdi. Og‘ir, sodda, ortiqcha bezaksiz so‘zlar.

Achchiq haqiqat shuki, agar Jota hanuz tirik bo‘lganida, ehtimol, Chorvatsiyaga qarshi asosiy hujumchi sifatida maydonga tushgan bo‘lardi. Ronaldo esa zaxiradan tushib, o‘yinni yopadigan, tajribasi bilan yordam beradigan futbolchiga aylangan bo‘larmidi? Bu savolga javob yo‘q. Lekin uning o‘zi ham, Portugaliya ham shunday bosqichga yaqinlashib qoldi.

Texnologiya, sensor va yo‘qolayotgan ishonch

Chorvatsiya – Portugaliya uchrashuvida faqat yulduzlar emas, texnologiya ham bosh sahnaga chiqdi. Igor Matanovicning boshiga tegdi, deyilgan to‘pni deyarli hech kim ko‘rmadi. Traektoriya deyarli o‘zgaradi, aylanishi ko‘zga tashlanmadi. Lekin kompyuter sensori “tegdi” dedi – va hamma bunga bo‘ysundi.

Fábio Ribeiro buni “futbolning bir bo‘lagi o‘ldi” deb tasvirladi. Mashina uchun obyektiv bo‘lgan narsa endi inson ko‘zi va sezgisidan ustun turadi. Bunday epizodlar GWCni katta dunyoning kichik nusxasiga aylantirayotganini eslatadi: qarorlarni texnologiyaga topshirish tobora osonlashmoqda, mas’uliyat esa qo‘llardan sirg‘alib ketmoqda.

Siyosat, shovqin va baland tog‘lar

GWC atrofidagi voqealar ham tinch emas. Yevropa Parlamenti a’zolaridan 50 nafari Gianni Infantino ustidan Fifa etik qo‘mitasiga shikoyat yubordi – sababi, u Donald Trump’ga “tinchlik mukofoti” bergani. Ular buni Fifa uchun siyosiy neytrallik va shaffoflikni isbotlash imkoniyati sifatida ko‘rmoqda.

Riyad Mahrez esa butunlay boshqa yo‘lni tanladi: u Jazoir terma jamoasi bilan xayrlashdi. Shveytsariyaga 0:2 hisobidagi mag‘lubiyatdan keyin u bolalik orzusi bo‘lgan terma jamoani tark etayotganini, endi navbat yangi avlodga kelganini aytdi.

Meksika Siti esa hozircha GWC markazi. Angliya terma jamoasi shahardagi mehmonxonada xavfsizlik choralarini qayta ko‘rib chiqmoqda: Ekvador muxlislari shikoyatidan so‘ng, Meksika muxlislarining tun bo‘yi shovqin-suron qilish an’anasi endi inglizlar atrofida ham paydo bo‘lishi mumkin. Thomas Tuchel balandlikni “ulkan” minus deb atadi, moslashish rejasini esa Fifa qoidalari bekor qilganini aytib kuyundi.

Bu orada Angliya va Uelsdagi pablar dushanba tongi soat 5 gacha ochiq qoladi. Ota-onalarga esa siyosatchilar o‘zicha maslahat bermoqda: bolalarni tungi o‘yindan keyin maktabga yuborish kerakmi yo‘qmi, qaror sizniki, deyishmoqda. Futbol, siyosat, kundalik hayot – hammasi bitta ritmda urilyapti.

Salah, USA USA USA va “Hexa Cut”

Misr yulduzi Mohamed Salah Avstraliyaga qarshi hal qiluvchi o‘yin oldidan biroz cho‘zilgan boldiriga qaramay, safda. Uning borligi – Misr uchun nafaqat sport, balki ruhiy tayanch.

Okean ortida esa USA USA USA – Bosniya va Gersegovina ustidan dramatik g‘alaba bilan tarixiy reytingni yangiladi: Fox telekanalida 24,429 million tomoshabin – mamlakat tarixidagi eng ko‘p tomosha qilingan ingliz tilidagi futbol translyatsiyasi.

Braziliyada GWC soch turmaklariga ham kirib bordi. Resende shahridagi sartarosh Washington Santos “Hexa Cut” deb nomlangan yangi uslub yaratdi – mijozlar boshida Braziliya bayrog‘i, orzularida esa oltinchi Jahon chempionligi. “Biz o‘z vazifamizni bajaryapmiz, endi navbat futbolchilarga,” deya kuldi mijozlardan biri, Gleizyane de Souza.

Yulduzlar, xotiralar va yangi manzillar

Norvegiya nihoyat o‘zidan kutilgan o‘yin darajasiga chiqdi, oldinda Braziliyaga qarshi uchrashuv – Lars Sivertsen aytganidek, ayni vaqtida kelgan sinov. Angliya esa o‘z ichida uslub bahsini davom ettirmoqda: chiroyli o‘yinmi yoki “Total Arsenalball” va past blokmi – Jacob Steinbergning fikricha, hozir natija hammasidan ustun.

Azteca stadioniga qaytayotgan Angliya uchun bu maydon – og‘ir xotiralar manzili, David Hytner o‘sha eski jarohatlarni yana bir bor eslatib o‘tdi. Donald Trump GWCdan yuz o‘girgan, chunki bu turnirda unga yoqmaydigan juda ko‘p yaxshi narsalar bor, deya yozdi Barney Ronay.

Bu orada Lamine Yamal butun Ispaniya orzularini yelkasida ko‘tarib yuribdi, Sid Lowe uning oilaviy rishtalari va bosim ostidagi sokinligini tasvirlaganidek. Lionel Messi esa Argentina bilan Mayamiga qaytib, Pablo Iglesias Maurer tasvirlaganidek, o‘ziga yangi “uy” qurmoqda.

Yangi Zelandiya xotirasi va ayollar futbolidagi og‘riq

Bugun sobiq Yangi Zelandiya himoyachisi Winston Reid 37 yoshga to‘ldi. 2010-yilgi Jahon chempionatida u Slovakiyaga qarshi o‘yinda so‘nggi daqiqalarda gol urib, All Whites uchun tarixiy ochko olib bergandi. O‘sha turnirda Yangi Zelandiya mag‘lub bo‘lmagan yagona jamoa bo‘ldi – hatto chempion bo‘lgan Ispaniya ham ilk o‘yinda yutqazgan paytda. Uchta durang yetmadi, ammo Reid uchun bu turnir yangi hayot eshigini ochdi: u Midtjyllanddan West Ham’ga ko‘chib o‘tdi. “Bizni hamma ‘sadoqatsizlar’ deb o‘ylagan, lekin jahon chempionlari bilan durang – kelajak uchun standartni belgilab berdi,” degan edi u.

Futbolning boshqa chekkasida esa ancha og‘ir hikoya. Maddy Cusackning onasi sud majlisida ayollar futbolida shikoyat qilish qanchalik qiyinligini, “qora ro‘yxat”dan qo‘rqish ularni jim turishga majbur qilishini aytib berdi. Uning fikricha, qizi hanuz tirik bo‘lardi, agar “uning dushmani” Jonathan Morgan Sheffield United bosh murabbiyi etib tayinlanmaganida.

Shu paytda Georgia Stanway yangi sahifa ochmoqda: u Arsenal bilan shartnoma imzolab, bu klubni sovrinlar va o‘sish uchun eng to‘g‘ri joy deb atadi. U tatuirovka qildirayotgan paytda ham yangi bosqichga tayyor ekanini aytib o‘tdi. Germaniya himoyachisi Nathaniel Brown esa Eintracht Frankfurtni tark etib, Bayern Munich safiga qo‘shildi.

Portugaliya oldida turgan savol

Ronaldo hanuz maydonda. Hanuz gol urmoqda. Hanuz sarlavhalar markazida. Lekin Portugaliya uchun haqiqiy savol endi boshqacha: ular afsonaning o‘tmishiga qarab yashaydimi yoki hozirgi kuchiga tayangan holda, uni nihoyat ramz va tajriba roliga o‘tkazadimi?

Ispaniyaga qarshi o‘yinda javob yaqinlashadi. Vaqt esa hech kimni kutmaydi – hatto Cristiano Ronaldoni ham.