Vondrousova diskvalifikatsiyasi: dopinga qarshi bahslar kuchaymoqda
LONDON – 2023 yilgi Wimbledon chempioni Marketa Vondrousova olgan to‘rt yillik diskvalifikatsiya tennisda dopinga qarshi tizim bo‘yicha bahslarni yana alanglatdi. Professional Tennis Players Association (PTPA) esa shu fon’da o‘yinchilarga qoidalar ustida ko‘proq so‘z huquqi berilishini talab qilmoqda.
26 yoshli chex tennischi 22 iyunda jazoga tortildi. International Tennis Integrity Agency (ITIA) xabariga ko‘ra, u 2025 yil dekabr oyida uyida o‘tkazilishi kerak bo‘lgan, musobaqadan tashqari tekshiruvda namunani topshirishdan bosh tortgan.
Vondrousova aprel oyidayoq o‘zini charchoq chegarasiga yetganini aytgan, uzoq oylar davom etgan jismoniy va ruhiy bosimni tilga olgan edi. Kechki soat 20:15 da eshigiga kelib, darhol test talab qilgan nazoratchi tashrifi esa uningcha shaxsiy hayotiga qo‘pol aralashuv bo‘lgan.
Shu qaror fonida dopinga qarshi tizim allaqachon bosim ostida turgan edi. Yuqori reytingdagi Jannik Sinner va Iga Swiatek atrofidagi test mojarolari, ularga nisbatan og‘ir diskvalifikatsiyalar qo‘llanmagani sport jamoatchiligida savollar tug‘dirgan. Endi esa PTPA aynan shu fon’da sportchilarning ovozini kuchaytirishni so‘rayapti.
PTPA bayonotida shunday deyiladi: to‘rt yillik taqiq, biror marta ham ijobiy test bermagan, kechqurun eshigiga kelgan notanish odamdan xavfsiraganini aytgan tennischi uchun juda keskin choradek ko‘rinadi va butun sportni o‘ylantirishi kerak. Tashkilot shunday deydi: ular test tizimini himoya qiladi, ammo o‘yinchilar o‘zlarini boshqaradigan qoidalarga haqiqiy ta’sir o‘tkazish imkoniga ega bo‘lishi lozim.
PTPA 2025 yilda ham tennis boshqaruv organlariga qarshi sudga murojaat qilgan, ulardan tasodifiy dopingtahlil tekshiruvlari orqali o‘yinchilarning shaxsiy hayot huquqlarini buzayotganini da’vo qilgan.
Tennis World Anti-Doping Agency (WADA) kodeksiga kirganidan beri qoidalar barcha sport turlarida amal qiladigan yagona tizimga moslashtirilgan. ITIA pozitsiyasi aniq: ishlar faktlar va dalillar asosida ko‘riladi, ism, reyting yoki millat bu yerda mezon emas.
ITIA rahbari Karen Moorhouse rasmiy bayonotida test jarayoni noqulay va o‘yinchilarning allaqachon yuqori bosim ostidagi ishiga qo‘shimcha yuk bo‘lishini tan oladi. Lekin u uchun asosiy narsa – adolatli raqobatni himoya qilish. Shuning uchun bu tizim zarur, deydi u.
Vondrousova ishi ayniqsa ayol tennischilarning xavfsizligi va shaxsiy hayoti haqida qayta o‘ylashga majbur qildi. Ayniqsa, musobaqadan tashqari tekshiruvlar kechki payt yoki odatiy bo‘lmagan soatlarda uy manzillarida o‘tkazilganda. Vondrousova o‘zi ham aynan shu masalaga urg‘u berdi.
Wimbledon chempioni o‘sha kecha eshikni ochmaganini aytadi. U bunga 2016 yilda vatandoshi Petra Kvitova uyida pichoq bilan hujumga uchragan dahshatli voqeani misol qilib ko‘rsatadi. O‘sha xotira uning qarorini shakllantirgan.
Moorhouse esa protseduralar o‘yinchilarni himoya qilishga qaratilganini ta’kidlaydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, tekshiruvchilar yaxshi tayyorlangan, professional, guvoh bo‘ladigan shaxs jinsiyati har doim sportchi jinsiga mos bo‘ladi. Ular doimo rasmiy guvohnoma ko‘tarib yuradi va o‘yinchilar shubha tug‘ilganda ularning shaxsini boshqa yo‘llar bilan ham tekshira oladi.
Moorhouse qo‘shimcha qilishicha, mustaqil tribunal yakunda kutilmagan, oldindan aytib bo‘lmaydigan testlar toza sportni himoya qilish uchun zarurligi prinsipini qo‘llab-quvvatlagan. Uningcha, bu ish yana bir bor shuni eslatadi: o‘yinchi istalgan payt, istalgan joyda testdan o‘tishi mumkin, rad etish esa juda katta xavf bilan teng.
Diskvalifikatsiya davrida Vondrousova uchun eshiklar deyarli butunlay yopiladi. U ITF, WTA, ATP, Grand Slam turnirlari yoki istalgan milliy assotsiatsiya tomonidan tashkil etilgan yoki tasdiqlangan hech bir musobaqada o‘ynay olmaydi, murabbiylik qila olmaydi va hatto tomoshabin sifatida ham qatnasha olmaydi.
Sobiq jahon 6-raqamli tennischi yelka jarohati sabab yanvardan beri kortga qaytmadi. Endi esa bu qarorni sinchiklab o‘rganib chiqadi va keyinroq Sport arbitraj sudi (CAS)ga apellyatsiya berish-bermasligi haqida qaror qiladi.
Savol esa ochiq qolmoqda: bu ish tennisda dopinga qarshi kurashni kuchaytiradimi yoki sportchilar va tizim o‘rtasidagi ishonchni yanada chuqurlashgan bo‘linishga olib keladimi?
