Murabbiylar karuseli: mundialdan keyingi o‘zgarishlar

Jahon chempionati ortidan dunyo bo‘ylab terma jamoalar shtabida jim o‘tish bo‘lmadi. Bir nechta yirik futbol davlatlari murabbiylar bilan xayrlashdi, ayrimlari esa o‘z afsonalarini hurmat bilan kuzatib qo‘ydi. Boshqalarida esa ketishlar achchiq, hatto siyosiy ohangda kechdi.

Quyida mundialdan keyingi eng shov-shuvli iste’folar manzarasi.

Tunisiyada ikki oy ichida ikki murabbiy

Tunisiya terma jamoasi yilni keskin tebranishlar bilan yakunladi.

Sabri Lamouchi 14 yanvarda, Afrika Millatlar Kubogi oxirgi 16 bosqichida Mali bilan penaltilarda mag‘lubiyatdan so‘ng Sami Trabelsining o‘rnini egalladi. Uning davri esa yanada og‘ir zarba bilan boshlandi: guruh bosqichidagi ilk o‘yinda Shvetsiyaga 1:5 hisobida yutqazish.

U o‘sha uchrashuvdan keyin: “Bizning g‘ururimiz bor. Reaksiya ko‘rsatishimiz kerak”, – degan edi. Reaksiya bo‘lmadi. Federatsiya qisqa bayonot bilan chiqdi: shartnoma “o‘zaro kelishuv” asosida bekor qilindi, Lamouchiga esa “kelajakdagi faoliyatida omad” tilandi.

16 iyunda shtabga yangi ism qo‘shildi – Hervé Renard. Ammo bu ham uzoqqa cho‘zilmadi. Atigi 18 kun. Renard jamoaning Jahon chempionatidagi azobini to‘xtata olmadi: Tunis guruh bosqichida 12 ta gol o‘tkazib yuborib, antirekord o‘rnatdi. Shundan so‘ng u Instagram’da xayrlashuv yozuvini qoldirdi: bu ranglarni kiyish “sharaf” bo‘lganini ta’kidladi va ketdi.

Bir yoz, ikki murabbiy, biron-bir barqarorliksiz terma jamoa. Tunisiyani endi kim tiklaydi?

Portugaliya: Roberto Martínez va bajarilmagan va’da

Roberto Martínez 2023-yil 9-yanvarda Fernando Santosdan bo‘shagan o‘ringa keldi. O‘sha paytda Portugaliya Marokashga 0:1 hisobida yutqazib, Qatar-2022 chorak finalida to‘xtagan edi. Yangi murabbiy aniq maqsad bilan ish boshladi: keyingi mundialni yutish.

Bu maqsad amalga oshmadi. Portugaliya 1/8 finalda Ispaniyaga mag‘lub bo‘ldi, va Martínez o‘z so‘zida turdi: “Jahon chempionatida g‘olib bo‘lish maqsadi bilan kelganman, buni bajarmaganimdan so‘ng davom etish mantiqqa to‘g‘ri kelmaydi”, – dedi u.

Portugaliya yana chorak finalga ham yetolmay qoldi. Endi esa yangi murabbiy qidiruvi, yangi avlod atrofida qayta qurilish kutmoqda.

Janubiy Koreya: Hong Myung-bo va prezident tanqidi

Hong Myung-bo 2024-yil 8-iyulda terma jamoaga qaytdi. U 2014-yilgi mundialda ham jamoani boshqargan, o‘shanda Janubiy Koreya birorta g‘alaba ko‘rmagandi. Ikkinchi urinish ham yanada yomoni bilan tugadi.

Meksika va Janubiy Afrika Respublikasi ustidan g‘alaba o‘rniga – mag‘lubiyatlar, so‘ng esa chiqish taqdirini tasdiqlovchi og‘ir kutish. Hong matndan o‘qilgan bayonot bilan iste’foni e’lon qildi: “Bosh murabbiy lavozimida mas’uliyat shunchalik ulkanki, natijalar talabga javob bermaganda hech qanday izohga hojat qolmaydi”.

Bu gaplar hammasini yumshatmadi. Mamlakat prezidenti Lee Jae-myung keskin chiqdi: “Agar no‘noq odam rahbar etib tayinlansa, natija olovdek bashorat qilinadi”, – dedi u.

Bu endi faqat sport qarori emas edi. Bu – siyosiy signal, tizimga savol.

Chexiya: Miroslav Koubek va “media kampaniya”

Chexiya uchun mundialning o‘zi katta yutuq edi. Miroslav Koubek 2025-yil 19-dekabrda ishga kelib, Ivan Hasek jamoani to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘llanma ololmagach, pley-off orqali 2006-yildan beri ilk bor Jahon chempionatiga olib chiqqan murabbiy bo‘ldi.

Ammo final bosqichning o‘zi umidlarni oqlamadi. Jamoa guruhda so‘nggi o‘rinni egalladi, Koubek esa 29-iyunda “o‘zaro kelishuv” bilan ketdi. Rasmiy bayonotida u keskin ohangni tanladi: “Menga qarshi yarim haqiqatlar va uydirmalarga asoslangan media kampaniya ham qarorimga ta’sir ko‘rsatdi”, – deb yozdi u.

Chexiya futbol assotsiatsiyasi raisi David Trunda esa ohangni yumshatdi: Koubekni mundialga olib chiqqani uchun “chin dildan hurmat va minnatdorchilik” bildirdi. Bir tomonda – minnatdorlik, ikkinchi tomonda – shikoyat. Chexiyada murabbiylik kursisi yana larzaga keldi.

Shotlandiya: Steve Clarke – davr yakuni

Steve Clarke 2019-yil 20-mayda ish boshlaganida, Shotlandiya yirik turnirlarni televizordan tomosha qilishga ko‘nikib qolgan edi. U bu odatni buzdi. Uchta yirik turnirga ketma-ket olib chiqqan ilk erkaklar terma jamoasi murabbiyiga aylandi.

Bu mundial esa uning yo‘lini to‘xtatdi. Shotlandiya eng yaxshi uchinchi o‘rin egalari orasiga kira olmadi, demak, uyga erta qaytdi. Clarke ochiq xat bilan muxlislarga murojaat qildi: unga eng katta zavq bergan jihat – terma jamoa bilan muxlislar orasidagi “qayta bog‘lanish” bo‘lganini yozdi.

SFA ijrochi direktori Ian Maxwell shuni aytdi: qaror – murabbiyning o‘zi tanlovi. U mamlakatdagi “histerik” tanqidlar vaziyatni yomonlashtirganini tan oldi, ammo yakunda “bu Steve’ning ishi” ekanini urg‘uladi. Clarke ketdi, lekin uning davri Shotlandiya futbol tarixida alohida sahifa bo‘lib qoladi.

Urugvay: Marcelo Bielsa va og‘ir xayrlashuv

Marcelo Bielsa 2023-yil 15-mayda Urugvayni qabul qilib olganida, 2022-yilgi mundialdagi muvaffaqiyatsizlikdan keyin hammasini yangidan boshlashga va’da bergandi. U darrov keskin qaror qabul qildi: 14 nafar debyutant, veteranlar esa chetda.

Uch yilga mo‘ljallangan shartnoma guruh bosqichidayoq to‘xtadi. Urugvay mundialni erta tark etdi, Bielsaning shartnomasi muddati tugadi va u chetga chiqdi. 100 daqiqalik, pushaymon ohangidagi matbuot anjumanida u: “Men Urugvay futboli uchun hech narsa qoldirmadim”, – deb aytdi.

U futbolchilari bilan alohida xayrlashuv uchrashuvi ham o‘tkazdi. Himoyachi Sebastián Cáceres keyinroq: “Nima gaplashganimizni aytmayman. Bu bizning oramizda qolishi kerak edi, boshidan shunday bo‘lishi lozim edi”, – dedi. Bielsa uslubi yana bir terma jamoada iz qoldirdi, lekin o‘zi bu izdan qoniqmadi.

Xorvatiya: Zlatko Dalic – oltin avlodning so‘nggi salomi

Zlatko Dalic 2017-yil 7-oktabrda Xorvatiya terma jamoasini qabul qilib olgach, kam odam u bilan ertaga finalga chiqamiz deb o‘ylagan. Ammo 2018-yilda final, 2022-yilda yarim final – kichik mamlakat uchun ulkan tarix yozildi.

Bu safargi mundial esa boshqacha yakunlandi. Xorvatiya 1/16 finalda Portugaliyaga bahsli 2:1 hisobida yutqazdi. Dalic shartnomasi muddati tugashi bilan iste’fosini e’lon qildi. “Jamoani qabul qilganimda, bugun erishganlarimizni orzu qilishga ham jur’at etmaganman”, – dedi u.

Xorvatiya futbol federatsiyasi javob bayonotida hammasini jamladi: “Rahmat – g‘alabalar, yutuqlar, yo‘llanmalar, medallar, birlik, hurmat va Xorvatiya uchun kurashishga bo‘lgan sobit sadoqatingiz uchun”. Dalic ketdi, lekin uning jamoasi allaqachon tarixga muhrlangan.

Gana: Carlos Queiroz va “ijtimoiy tarmoqli iste’fo”

Gana 2026-yil 13-aprelda Carlos Queirozni ishga oldi. U Otto Addoni almashtirdi – 5:1 hisobidagi Avstriyaga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvidagi mag‘lubiyat va umuman yomon seriya sabr kosasini to‘ldirgandi.

Mundialda esa Gana 1/16 finalda Kolumbiyaga yutqazdi. 73 yoshli Queiroz ijtimoiy tarmoqlarda xayrlashdi: bu “safar”dan faxr bilan ketayotganini yozdi. Shunda hammasi tugagandek tuyulgandi, ammo mamlakat sport va dam olish ishlari bo‘yicha vaziri Koffi Adams boshqacha gapirdi: u futbol assotsiatsiyasidan hech qanday rasmiy iste’fo xati olmaganini ma’lum qildi.

“U ijtimoiy tarmoqlarda tayinlanmagan, demak, menimcha, u ijtimoiy tarmoqlar orqali iste’fo bermagan”, – dedi vazir. Gananing murabbiylar bo‘yicha savoli endi nafaqat sport, balki byurokratik boshog‘riqqa aylandi.

Germaniya: Julian Nagelsmann va yangi davr oldidan to‘xtash

Julian Nagelsmann 2023-yil 22-sentabrda Hansi Flick o‘rnini egalladi. Flick yaponiyaliklardan 1:4 hisobida yutqazgach, lavozimidan bo‘shatilgan edi. Yangi murabbiy yosh, zamonaviy, katta umidlar bilan kelgan.

Paragvayga 1/16 finaldagi kutilmagan mag‘lubiyat hammasini o‘zgartirdi. Nagelsmann: “Mening birinchi o‘rindagi vazifam doimo jamoa muvaffaqiyati bo‘lgan. Bunday achchiq umidsizlikdan keyin jamoa yangi boshlanish imkoniga loyiq”, – deb lavozimni tark etdi.

Germaniya futbol ittifoqi sport direktori Rudi Völler uni baribir “zo‘r murabbiy” deb atadi va kelajakda ham muvaffaqiyat qozonishiga ishonganini aytdi – faqat endi Germaniya bilan emas. Yangi nom esa allaqachon tilga olinmoqda: Jürgen Klopp. Bu nomning o‘ziyoq Germaniyada kutish darajasini yana osmonga ko‘tarib yubordi.

Niderlandiya: Ronald Koeman va ehtiyotkorlik uchun to‘langan narx

Ronald Koeman 2023-yil 1-yanvarda Louis van Gaal o‘rniga qaytib kelganida, Niderlandiyada “ikkinchi davra”ga katta umid bor edi. Oradan ko‘p o‘tmay, u ham o‘z yo‘lini yakunladi.

Marokashga qarshi 1/16 finaldagi penaltilar seriyasidagi mag‘lubiyat uning oxirgi o‘yini bo‘ldi. Koeman ehtiyotkor taktika uchun qattiq tanqid qilindi. U esa ketar chog‘ida ko‘proq hayot haqida gapirdi: “Karyeramga nazar tashlar ekanman, ayniqsa faxrlanaman. So‘nggi yillar menga futbol hammasi emasligini yana bir bor anglatdi”, – dedi u.

Niderlandiya futbol ittifoqi vakili Marianne van Leeuwen uni “terma jamoa uchun hamma narsani bergan” murabbiy sifatida ta’rifladi. Ammo “hamma narsa” bu safar yetarli bo‘lmadi.

Mundial tugadi, lekin eng keskin qarorlar endi boshlangan edi. Terma jamoalar eski yo‘ldan qaytmoqda, ayrimlari esa butunlay yangi kursga burilishga majbur. Savol bitta: bu jasoratli o‘zgarishlar keyingi Jahon chempionatida haqiqiy natijaga aylanadimi?