Dunyo Chempionati: Atlanta va Vankuverda tarixiy bahslar
Dunyo chempionati hal qiluvchi burilishga kirdi. Har bir o‘yin endi shunchaki jadval bandi emas – tarixga yoziladigan hukm. Atlanta va Vankuver bugun shu bosimni his qiladi.
Atlanta: chempionlar, sarlavhani saqlab qolish uchun maydonda
Atlanta Stadium bugun tushdan keyin bir savolga javob izlaydi: amaldagi chempionlar bosim ostida yana bir bor o‘z so‘zini ayta oladimi?
Argentina va Misr 2008 yildan beri bir-biriga to‘qnash kelmagan. O‘sha payt Qohirada bo‘lib o‘tgan o‘rtoqlik uchrashuvida Janubiy Amerika giganti 2:0 hisobida g‘alaba qilgan, gollarni Sergio Aguero va Nicolas Burdisso kiritgan, Lionel Messi esa jarohat sabab maydonga chiqa olmagan edi. Endi esa sahna boshqacha: bu safar hammasi pley-off taqdiriga bog‘liq.
Argentina jahon chempionatlarida Afrika jamoalariga qarshi odatda ayovsiz bo‘ladi. Statistikaga ko‘ra, Opta superkompyuteri 25 mingta oldindan modellashtirilgan ssenariylar asosida Lionel Scaloni jamoasiga 90 daqiqa ichida g‘alaba qozonish uchun 69,1 foizlik imkoniyat beradi. Bu – aniq favorit maqomi.
Lekin Misrni chiziq ustida turib tomosha qiladigan raqib sifatida ko‘rish – xato. Ma’lumotlar ularning ham 12,3 foiz hollarda sensatsiya qilishga qodir ekanini ko‘rsatadi. Yana 18,5 foiz simulyatsiya durang bilan tugaydi, bu esa qo‘shimcha bo‘limlarni ishga tushiradi va nervlarni butunlay taranglashtiradi.
Hossam Hassan shogirdlari uchun bu – mamlakat futbol tarixidagi eng katta sinov. Chorak final – Misr hech qachon bosib o‘ta olmagan chegaradir. Shuning uchun ham Atlanta faqat taktik jang emas, butun bir futbol avlodining orzusi uchun sahnaga aylanadi.
Hassan esa bu bosimni boshqa yoqqa ham burdi. Avstraliyaga qarshi g‘alabadan so‘ng maydonda Falastin bayrog‘ini ko‘targan murabbiy kechagi matbuot anjumanini ham faqat Argentina haqida so‘zlash bilan cheklamadi. To‘rt daqiqadan ortiq davom etgan nutqida u G‘azodagi fuqarolar azobini eslatdi, minglab insonlarning bir kunda hayotdan ko‘z yumishi hech qachon “odatiy” hol bo‘lib qolmasligi kerakligini aytdi.
“Kim Falastin xalqining og‘rig‘ini his qilmasa, u inson emas – arabmi, yevropalikmi, amerikalikmi, farqi yo‘q”, – dedi u. Uchrashuv oldidan bu so‘zlar stadion tashqarisidagi dunyoga qarata aytilgan qat’iy siyosiy ishora bo‘lib yangradi. Maydonda esa uning jamoasi tarixiy chorak final sari yuguradi.
Vankuver: ikki o‘rtamiyonaning katta orzusi
BC Place, Vankuver. Bu yerda katta favoritlar yo‘q, lekin katta imkoniyat bor. Shveytsariya va Kolumbiya uchun bugungi kecha – o‘z avlodini ilhomlantiradigan turnir natijasini yozib qo‘yish fursati.
Ikki jamoa o‘zaro to‘rt marta to‘qnash kelgan, uchta uchrashuv – o‘rtoqlik. Eng so‘nggisi 2007 yil martida bo‘lib o‘tgan, o‘shanda Kolumbiya 3:1 hisobida g‘alaba qozongan, gollar Edixon Perea, Jhon Viafara va Andres Chitiva nomiga yozilgan. O‘sha paytdan beri futbol ham, bu ikki terma ham sezilarli darajada o‘zgardi, lekin raqobat ruhi saqlanib qolgan.
Opta superkompyuteri bu safar birozgina Kolumbiya tomon og‘adi: 90 daqiqada g‘alaba ehtimoli – 41,9 foiz. Shveytsariyaga 28,2 foiz imkon berilgan, qolgan 29,9 foiz holatda esa o‘yin durang bilan yakunlanadi. Ya’ni, qog‘ozda hammasi ochiq, hammasi maydondagi bir-ikki lahzaga, birgina xatoga yoki bir jasoratli qarorga bog‘liq.
Kolumbiya uchun bu – yana bir “oltin avlod” haqida gapirish imkoniyati. Shveytsariya uchun esa – yillar davomida barqaror, lekin kam e’tirof etilgan tizimning nihoyat katta sahnada mukofotini olish fursati.
Ronaldo sahnadan ketadi: olti mundial, bitta og‘riqli yakun
Jahon chempionatining bugungi kuni faqat ertangi chorak final yo‘llanmalari bilan emas, balki bir davr yakuni bilan ham esda qoladi. Cristiano Ronaldo o‘zining so‘nggi jahon chempionati o‘yinini o‘tkazdi.
Olti mundial. O‘nlab gollar. Yillar davomida maydonni to‘ldirib turgan shaxsiyat. Endi esa yakun chizig‘i.
Portugaliya mag‘lubiyatidan so‘ng 41 yoshli hujumchi bu turnirga qaytmasligini tasdiqladi. Uning so‘zlari sodda, lekin og‘ir edi: u bu tarzda ketayotganidan xafa, lekin o‘zini boricha berib o‘ynaganiga ishonadi, hozircha esa hech qanday shoshma-shosharlik bilan qaror qabul qilmoqchi emasligini aytdi. U vaqtini oilasi bilan o‘tkazmoqchi, kelajagi haqida esa sovuqqonlik bilan o‘ylamoqchi.
Eng qiziq jihati: u Portugaliya terma jamoasi bilan ham xayrlashganini tasdiqlamadi. Bu savolni ochiq qoldirdi. Jamoa ustidan shaxsiy kelajakni qo‘yishni istamadi. Shunday bo‘lsa-da, oxirgi jahon chempionati sahnasidan uning ketishi – bu turnir tarixidagi eng katta boblardan birining yopilishi.
AQShning uyda sinishi: orzu singan lahza
Bu mundialning yana bir kuchli kadrlar ketma-ketligi – AQSh terma jamoasining yiqilishi. Uy chempionatida katta orzular bilan chiqqan jamoa Belgiya bilan uchrashuvda barbod bo‘ldi.
Charles De Ketelaere ikki marta gol urdi, yana bir golga uzatma berdi. Belgiyaning 4:1 hisobidagi g‘alabasi raqamdan ham qattiqroq tuyildi: bu – AQShning “uy mundialida chuqur bosqichga chiqish” orzusini bir zumda sindirgan zarba bo‘ldi.
Maydonda og‘riq va pushaymonlik manzaralari ketma-ket edi. Christian Pulisic tovonidan olgan jarohatdan so‘ng yerda qolib ketdi. Matt Freese boshini qo‘llari bilan ushlab turdi – uning xatosi raqib goliga sabab bo‘ldi. Chris Richards esa oxirgi hushtakdan so‘ng gazonga yiqildi. Hatto murabbiy Mauricio Pochettino ham o‘zini tiyolmadi, zaxira o‘rindig‘i yonidagi stoykani tepib yubordi, idishlar sochilib ketdi.
“Achchiq”, – dedi Tyler Adams. Bu so‘z bilan u butun jamoaning ichki holatini ifoda etdi. Folarin Balogun FIFA bahsli tarzda qizil kartasini bekor qilganidan so‘ng safga qaytdi, lekin bu ham yordam bermadi. Himoyadagi ikkita birinchi bo‘lim xatosi Belgiyani o‘yinga kiritib yubordi, Freese ikkinchi bo‘limdagi yanglishishi esa nuqtani qo‘ydi.
AQSh uchun bu mundial – katta imkoniyat qo‘ldan ketgan tun sifatida esda qoladi.
Hossam Hassan: mundial minbaridan Falastin haqida
Misr – Argentina uchrashuvi arafasida Hossam Hassan futbol chegarasidan chiqib ketdi. U matbuot anjumanini taktik sxemalar va raqib yulduzlari bilan emas, Falastin haqida keskin nutq bilan boshladi.
Avstraliyaga qarshi g‘alabadan so‘ng maydonda Falastin bayrog‘ini ko‘targan murabbiy endi jurnalistlar qarshisida ham pozitsiyasini aniq bildirdi. U G‘azodagi fuqarolarning o‘limi, inson hayotining qadrsizlanishi, hayvonlar huquqini himoya qilishdagi global sezgirlik bilan tinch aholi fojiasiga beparvolik o‘rtasidagi keskin tafovut haqida gapirdi.
Bu so‘zlar Misr uchun tarixiy o‘yin oldidan aytilgan bo‘lsa-da, ohangi aniq edi: bugungi mundial faqat futbol emas, bu – katta siyosiy va axloqiy sahna. Misr esa unga o‘zcha javob bermoqda.
Mbappe va irqchilikka qarshi javob
Fransiya chorak finalga yo‘l oldi. Raqib – Marokash. Lekin Kylian Mbappe uchun so‘nggi kunlar nafaqat sport, balki jamiyat haqida ham edi.
Paragvay senatori Celeste Amarilla Fransiya – Paragvay uchrashuvidan so‘ng ijtimoiy tarmoqlarda Mbappe haqida irqchi, haqoratli so‘zlar yozdi. U fransiyalik hujumchini “mustamlaka qilingan kamerunlik, o‘zini fransuz qilib ko‘rsatishga urinayotgan” deb atadi, “savod chiqarmagan qo‘pol” degan iboralar ishlatdi, hatto Paragvay futbolchilari uni urishi kerak edi, degan gapni ham yozdi.
Mbappe bunga javobsiz qolmadi. U Amarillani “jirkanch ayol” deb atadi, uni Paragvay Kongressini munosib tarzda vakillik qilmayotganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, senatorning ochiq irqchiligi butun dunyo e’tiborini Paragvay futbolchilarining tarixiy yurishidan chalg‘itdi, yurtining eng yomon qiyofasini namoyon qildi.
Fransiya sardori nafaqat o‘zini, balki Paragvay futbolchilarini ham himoya qildi: bu mundialda ular “shijoat va sharaf bilan ter to‘kkan” xalq nomidan gapirdi. U bunday nafrat va irqchilikni dunyo bo‘ylab bemalol tarqatishga hech qachon yo‘l qo‘ymasligini ta’kidladi.
Amarilla keyinroq postlarini o‘chirib tashladi va Mbappe nomiga ochiq xat yozib, o‘zi ham metis sifatida ilgari eshitgan haqoratlarni ishlatganidan afsuslanishini aytdi. Lekin shikast allaqachon yetkazilgan edi – mundial sahnasida yana bir bor futbolchi, siyosatchi va jamiyat o‘rtasidagi chiziqlar qanday tez buzilib ketishini ko‘rdik.
Atlanta va Vankuver bugun chorak final ishtirokchilarini aniqlaydi. Lekin bu jahon chempionati allaqachon boshqa savollarni ham qo‘ydi: kim g‘olib bo‘lishidan qat’i nazar, futbol o‘zi qanchalik katta mas’uliyatni ko‘tarishga tayyor?
