Hindiston futboli: Jahon chempionatidan keyin o'zgarishlar
Hindiston hali ham Jahon chempionatida yo‘q. Ammo mamlakat futbol bilan yashayapti.
Turnirga saralashdan ham o‘tolmagan terma jamoa fonida bu paradoksdek ko‘rinadi, lekin yozgi mundial Hindistonda yana bir bor futbol to‘lqinini ko‘tardi. Bu safar vaziyat boshqacha: to‘lqin ortidan ichki futbol tizimida real, ancha og‘riqli, lekin zarur o‘zgarishlar kelmoqda. To‘rt yilda bir marta alangalanadigan qiziqish ilk bor doimiy odatga aylanishi mumkin bo‘lgan pallaga yaqinlashdi.
Jahon chempionati fonida qayta tug‘ilayotgan liga
Indian Super League 4-sentabr kuni start oladi. So‘nggi bir yil davomida ligaga oid sarlavhalar, asosan, salbiy edi. Endi esa, aynan shunday fon ortidan yangi mavsum boshlanadi.
“Vaqtni bundan yaxshi tanlab bo‘lmasdi”, – deydi FC Goa bosh ijrochi direktori Ravi Puskur. Uning klubi o‘tgan mavsumda mamlakatdagi bosh kubok turniri – Super Cupni qo‘lga kiritgan. Jahon chempionati Hindiston tomoshabinlari uchun noqulay soatlarda o‘tkazilgani baribir qiziqishni pasaytirmadi, aksincha, futbolni mamlakat kun tartibining markaziga olib chiqdi.
Puskur ham, 2014-yilda tashkil topgan ISL’dagi qolgan 13 klub rahbari ham aynan shu to‘lqinni ushlashga urinmoqda. “Bizning vazifa – muxlisga shu hayajonni o‘z mahalliy klubiga ko‘chirish uchun sabab berish”, – deydi u.
Bu safar oddiygina “o‘z vaqtida start olish”ning o‘zi ham yutuq bo‘lib tuyuladi. 2025–26-yilgi mavsum besh oyga kechikkan, All India Football Federation yangi tijoriy hamkor topa olmagani, Reliance bilan 15 yillik “masters rights” shartnomasi tugagach, bo‘shliq yuzaga kelgani ortidan klublar faoliyatini to‘xtatib, futbolchilar ketib, liga kelajagi savol ostida qolgan edi. Oxir-oqibat faqat 13 o‘yindan iborat qisqartirilgan mavsum o‘tkazildi.
Endi esa reja boshqacha: to‘liq “uy-safar” tizimidagi 26 o‘yin, sakkiz oy davom etadigan normal taqvim. Muhimi, bu faqat sanalar va tur soniga oid optimizm emas.
Klublar nihoyat o‘z taqdirini qo‘lga olmoqda
Tashkiliy tuzilma tubdan o‘zgardi. Endi 14 ta klub tijorat, marketing va homiylik bo‘yicha to‘liq vakolatga ega. All India Football Federation (nomini Bharat Football Federation qilib o‘zgartirish niyatida) esa faqat boshqaruv va reglamentga mas’ul. Qisqacha aytganda, klublar endi faqat maydonda emas, maydondan tashqarida ham o‘z taqdirini belgilash huquqiga ega bo‘ldi.
“Bu – yangidan boshlash va shu ustiga qurish haqida”, – deydi federatsiyaning sobiq bosh kotibi Shaji Prabhakaran. Uningcha, eng katta yutuq – barcha kelishuvlar erta hal etilgani. Jahon chempionati tufayli mamlakat bo‘ylab futbol haqida gap-so‘z avjida, shunday pallada translyator va investor izlash ancha osonlashadi.
Yangi tuzilma bo‘yicha muzokaralarda faol qatnashgan Puskur bu imkoniyatni boy bermoqchi emas. “Vaqtingizni ma’muriy noaniqliklarni o‘chirishga emas, tarkibni qurish, muxlislar tajribasini yaxshilash va tijoriy hamkorliklarga sarflasangiz, butun kayfiyat o‘zgaradi”, – deydi u.
Avvalgi modelda klublar liganing qanday “o‘ralishi” va sotilishida deyarli so‘zga ega emas edi. Endi esa translyatsiya va homiylik huquqlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri ularning qo‘lida. Demak, liga qiymatini oshirish bo‘yicha rag‘bat ham aynan eng ko‘p sarmoya qilayotgan tomon – klublarning o‘zida.
Bu nuqtaga kelish uchun 12 yil ketdi. 2014-yilgi ilk mavsumni eslang: atigi sakkiz klub, ammo tarkibda Nicolas Anelka, Alessandro Del Piero kabi yulduz futbolchilar, Peter Reid, Zico singari murabbiylar. Stadionlar to‘la, shov-shuv katta edi. Yulduzlar ketdi. Bir oz vaqt o‘tib, tomoshabinlar ham siyraklashdi. Endigi jarayon – to‘liq “reboot”.
Klub egalari pul yo‘qotishga allaqachon ko‘nikkan. Umid esa bitta: bu safar liga nihoyat to‘g‘ri yo‘nalishga burildi.
“Klublar uzoqni o‘ylashi, kamida to‘rt yil oldinga qarab rejalashtirishi kerak”, – deydi Prabhakaran. “Faqat birinchi jamoaga yopishib olish bilan ish bitmaydi. Akademiyalar, infratuzilma, marketing – hammasini kuchaytirish shart. O‘n yildan keyin o‘zlarini qayerda ko‘rayotganini aniq tasavvur qilishlari kerak.”
Translyator tanlovi – eng nozik bo‘g‘in
Endi hamma ko‘z – telehuquqlarda. To‘g‘ri tanlov qilinmasa, yangi modelning yarmini yo‘qotish mumkin.
“Dastlabki qiymat baland bo‘lmaydi, lekin Jahon chempionati yordam beradi”, – deydi Prabhakaran. Uningcha, asosiy narsa – barqaror telehamkor topish: hozircha mulkni birga qurib, uch-to‘rt yildan keyingina jiddiy monetizatsiyani o‘ylaydigan sherik kerak.
O‘tgan mavsumdan keyin omma ishonchini qayta tiklash – Puskur uchun bosh ustuvor vazifa. “Translyator ham, homiy ham, muxlis ham faqat bitta narsaga ishonsa, ko‘proq sarmoya qiladi: taqvim ostidan tortib olinmasligiga”, – deydi u.
Uningcha, haqiqiy burilish nuqtasi – yoshlar va mahalliy futbolchilarga jiddiy sarmoya kiritish. Ichki futbolchilar havzasini kengaytirmasdan, liga hech qachon mintaqaviy darajada raqobatbardosh bo‘la olmaydi. “Agar ISL klublari AFC musobaqalarida o‘z o‘rnini topa olsa, butun ligaga bo‘lgan qarash o‘zgaradi”, – deydi u.
Hindistonning navbatdagi savoli
Agar rejalarning yarmi bo‘lsa ham, kelgusi yozlarda manzara boshqacha bo‘lishi mumkin. Hindiston Jahon chempionati bayramini televizor ortidan kuzatuvchi emas, balki o‘sha bayramning ishtirokchisiga aylanish yo‘lini topishi ehtimoli oshadi.
“Jahon chempionati butun aholini jonlantirdi”, – deydi Prabhakaran. “Endi hammada bitta savol: ‘Nega Hindiston u yerda yo‘q?’ Keyingi savol esa shunday bo‘lishi kerak: ‘Buni o‘zgartirish uchun nima qilyapmiz?’”
Javob stadionlarda, akademiyalarda, klub ofislarida topilishi kerak. Mamlakat bo‘ylab millionlab futbol suhbatlari kechmoqda. Jahon chempionati tugadi. Endi o‘sha suhbatlar qayerga borib taqaladi?
