Malvinas — futbol va siyosat: Argentina terma jamoasi banneri bilan muammo
Argentina terma jamoasi yana bir bor maydon chegarasidan chiqib ketdi. Bu safar to‘p bilan emas, banner bilan.
Falkland orollari — argentinaliklar tilida Malvinas — yozuvi tushirilgan shiorni ochib ko‘rsatgan futbolchilar endi FIFA intizomiy komissiyasi qarshisida javob berishi mumkin. Gap faqat mato haqida emas. Gap o‘nlab yillar davom etayotgan geosiyosiy chiziqni stadion o‘rtasiga olib kirish haqida ketmoqda.
Malvinas — futbolni ham yonib ketkazadigan bahs
Janubiy Atlantikadagi bu orollar uchun da’volar asrlar davomida almashib kelgan, ammo 1883-yildan beri amalda Buyuk Britaniya nazorati ostida. Faqat 1982-yilda ikki oylik tanaffus bo‘ldi.
O‘sha bahor. Argentina harbiy xunta boshqaruvidagi hukumat qo‘shin yuboradi va orollarni egallab oladi. Buenos-Ayres buni “o‘z hududini qaytarish” deb ataydi. London esa bunga javoban harbiy flotni yo‘lga tushiradi. Shunday qilib, tarixga Falkland urushi nomi bilan kirgan mojaro boshlanadi.
Urush iyunda Argentina taslim bo‘lishi va Britaniya kuchlarining orollarni qayta egallashi bilan yakunlangan. Narxi esa og‘ir bo‘lgan: 649 nafar argentinalik askar, 255 nafar britaniyalik harbiy va orollarda yashagan uch nafar tinch aholi halok bo‘lgan.
Mag‘lubiyatga qaramay, Buenos-Ayres bu masalani yopmadi. 1994-yilda Argentina konstitutsiyasiga orollar bo‘yicha da’vosini mustahkamlovchi o‘zgartirish kiritdi. Orolliklar esa o‘z so‘zini referendumlarda aytdi: 1986-yilda saylovchilarning 96,45 foizi Britaniya suverenitetini qo‘llab-quvvatladi, 2013-yilda esa bu ko‘rsatkich deyarli mutlaq darajaga — 99,8 foizga chiqdi.
Shu fon ortida “Las Malvinas son Argentinas” degan yozuvli banner futbol maydonida paydo bo‘lsa, bu oddiy dekor emas, balki siyosiy bayonot sifatida qabul qilinishi aniq.
FIFA qoidalari bilan to‘qnashuv
FIFA 2026-yilgi Jahon chempionati uchun stadion xulq-atvori kodeksini aniq yozgan. Tomoshabinlar va jamoalar siyosiy, haqoratli yoki kamsituvchi mazmundagi banner, bayroq, flayer, kiyim-kechak va boshqa atributlarni olib kirishi taqiqlanadi. Matnda millat, irq, teri rangi, etnik kelib chiqishi, ijtimoiy mansubligi, til, din, siyosiy qarash, jinsiy orientatsiya va boshqa holatlar bo‘yicha kamsitishni nishonga oluvchi har qanday ifoda qat’iyan man etilgani ko‘rsatilgan.
Qoidalar faqat tribunaga emas, maydonga ham tegishli. Xalqaro futbol qoidalarini belgilovchi IFAB talabi bo‘yicha futbolchi anjomlarida siyosiy, diniy yoki shaxsiy shior, bayonot va tasvirlarga joy yo‘q. Bunday holat qayd etilsa, futbolchi va/yoki jamoa turnir tashkilotchisi, milliy assotsiatsiya yoki FIFA tomonidan jazolanadi.
Argentina terma jamoasining Malvinas haqidagi banneri aynan mana shu chiziqlarni bosib o‘tgan bo‘lishi mumkin. Agar shunday deb topilsa, intizomiy ish ochilishi ehtimoli katta.
Bu birinchi marta emas. 2014-yilda Argentina futbol assotsiatsiyasi futbolchilari xuddi shu matn tushirilgan banner ortida suratga tushgani uchun FIFA tomonidan “siyosiy harakat” va jamoa intizomi qoidalarini buzganlikka oid qaror bilan 20 ming funt sterling jarimaga tortilgan edi. Pretsedent bor. Endi esa yana o‘sha yo‘l ko‘rinib turibdi.
Siyosat, futbol va shubhalar
Hozircha FIFA sukut saqlayapti. Tergov bo‘ladimi, rasmiy ish ochiladimi — aniq emas. Yana bir savol: Angliya futbol assotsiatsiyasi bu voqea bo‘yicha rasmiy shikoyat kiritadimi? Javob yo‘q. Hamma narsa yopiq eshiklar ortida pishib yetilmoqda.
Shu orada ijtimoiy tarmoqlarda kayfiyat qaynamoqda. Argentina vitse-prezidenti Victoria Villarruel X tarmog‘ida 1982-yilda orollarga tushayotgan argentinalik askarlar tasvirlangan eski videoni ulashib, “bu shunchaki navbatdagi o‘yin emas edi”, deb yozdi. Keyingi postida esa: “Malvinas — argentinaliklarindir! Ularni stadionga olib kirishni taqiqlashdi, lekin ular bizning qonimizda, yuragimizda”, deya siyosiy ohangni yanada keskinlashtirdi.
Bu so‘zlar stadiondagi banner bilan bir qatorda, masalani futbol chegaralaridan ancha uzoqqa olib chiqadi. Qoidalar esa aniq: siyosatni maydonga aralashtirish mumkin emas.
Shu bilan birga, FIFA atrofida allaqachon turli fitna nazariyalari aylanmoqda — go‘yoki tashkilot Argentina va uning yulduzi Lionel Messi tomonini olayotgani haqida. Har qanday qaror, ayniqsa jazo yoki aksincha, ishni yopib qo‘yish, bu shubhalarni yanada kuchaytirishi mumkin.
Endi navbat FIFAda. U qoidalarini qat’iy himoya qiladimi yoki yana bir bor futbol va siyosat o‘rtasidagi nozik chiziqni “moslashuvchan” talqin qiladimi? Shu savolga beriladigan javob kelasi yirik turnirlar muhitini ham belgilab berishi mumkin.
