Manchester derbisida VAR xatosi: futbol olamining muhokamalari
Old Trafforddagi navbatdagi Manchester derbisi odatdagidek shov‑shuvli bo‘ldi, lekin bu safar bahs markazida na gollar, na taktik duel turdi. Stadionni larzaga keltirgan bitta epizod – va hakamlar brigadasining yirik xatosi – butun futbol olamini o‘ylashga majbur qildi.
60-daqiqa. Chap qanotdan yugurib chiqqan Josko Gvardiol aniq uzatma qiladi, Erling Haaland esa jarima maydoni ichida to‘pni darvozaga yo‘naltiradi. Old Trafford jimib qoladi, chunki yon hakam bayroqni ko‘tarib, o‘yindan tashqari holatni qayd etadi. Bir necha soniya ichida esa hammasi teskarisiga aylanadi: VAR aralashadi va gol hisobga olinadi.
Stadiondagi kayfiyat o‘sha zahoti o‘zgaradi. Tomoshabinlar ham, futbolchilar ham nima bo‘layotganini tushunishga urinar, monitor ortidagi chiziqlar esa yana bir bor o‘yinning markaziga aylanadi.
VARning xatosi tan olindi
Oradan ko‘p vaqt o‘tmay, Professional Game Match Officials Limited – mamlakatdagi professional hakamlar organi – Manchester United klubiga aloqaga chiqib, epizod bo‘yicha “xato qaror” qabul qilinganini rasman tan oldi.
Premier League Match Centre dastlab ijtimoiy tarmoqlarda o‘z pozitsiyasini himoya qilishga urindi: VAR Haalandni o‘yin davomida ruxsat etilgan chiziqda deb baholagani, Enzo Fernandez esa o‘yinidan tashqari holatda bo‘lganiga qaramay to‘pga faol ravishda o‘ynamaganini ta’kidlab o‘tdi. Ya’ni, ofsaydga ta’sir qilmaydigan holat, degan talqin.
Ammo bosim kuchaydi. Epizod atrofida savollar ko‘paydi. Nihoyat, yakshanba oqshomida hakamlar rahbariyati pozitsiyasini o‘zgartirdi: VAR Fernandezning pozitsiyasi o‘yinga qanday ta’sir qilganini yetarlicha baholamaganini, hakamni monitor yoniga chaqirish kerak bo‘lganini tan oldi.
Boshqacha aytganda, gol bekor qilinishi kerak edi.
Schmeichelning sabrsizligi: “VARni bekor qilishni istayman”
Old Trafford afsonalaridan biri bo‘lgan Peter Schmeichel bu voqeani jim kuzatib o‘tirmadi. U Viaplay efirida zamonaviy hakamlik va texnologiyalardan keskin norozi ekanini ochiq aytdi.
“VARni bekor qilishni istayman”, – dedi u studiyada o‘tirgancha. – “Biz endi shunday tizimga kelib qoldikki, VAR va hakamlar futbolning eng muhim odamlari bo‘lib qoldi. Ular o‘yindan butun energiyani so‘rib oladi. Gol bo‘lishi bilan sen quvonolmaysan”.
Uning so‘zlarida og‘riq bor edi. U stadion muhitini, darvoza to‘rini topgan to‘pdan keyin portlab ketadigan shovqinni yaxshi biladi. Endi esa hamma narsa pauza, chiziqlar, kadrlarga bo‘linib ketgan.
“Besh daqiqadan keyin futbolchilar ham, muxlislar ham baribir nishonlashdi, lekin bu boshqa narsa”, – deya davom etdi u. – “To‘p darvozaga kiradi – bu gol. Keyin yon hakam bayroq ko‘taradi. Men VARni bekor qilishni orziqib kutyapman, chunki bu juda bezovta qiluvchi narsa va futbolga aralashmoqda. Va u o‘yinni yaxshilamadi”.
Bu faqat eski davrni sog‘ingan afsona nolasi emas. Bu millionlab muxlislar his qilayotgan, ammo har doim ham so‘z bilan ifoda etolmaydigan tuyg‘u.
Neville ham hayron: “Ofsayd qoidasini menga tushuntirishsin”
Derbini Sky Sports uchun sharhlab borgan Gary Neville ham epizod bo‘yicha o‘z hayratini yashirmadi. U o‘sha lahzada jonli efirda o‘zini yo‘qotganini tan oldi.
“Ofsayd qoidasini menga tushuntirishlari kerak bo‘ladi, chunki men bu yerda nima bo‘lganini tushunmay qoldim”, – dedi sobiq himoyachi. Uning fikricha, Fernandezning o‘yinidan tashqari holatda turgan holda epizodga aniq tarzda ta’sir ko‘rsatgani ko‘rinib turardi.
Neville bir narsani oldindan sezdi: PGMOL bu qarorga qaytib kelishiga to‘g‘ri keladi, deb taxmin qildi. Oradan 24 soat o‘tmay, aynan shunday bo‘ldi. Hakamlar organi xato borligini tan oldi, bu esa studiyadagi tanqidchilar ko‘targan savollarni tasdiqladi.
Shu bilan birga, yana bir katta savol yuzaga chiqdi: ofsayd qoidasining hozirgi talqini, kadrma-kadr tahlil qilinadigan zamonda, o‘z vazifasini bajarayaptimi?
VAR – xavfsizlikmi yoki tomoshadan o‘g‘irlangan his‑tuyg‘umi?
Derbidan keyingi shovqin bitta holat bilan tugamaydi. Bu bahs aslida yillardan beri davom etayotgan munozarani yana alanga oldirdi: VAR futbolni adolatliroq qildimi yoki uni o‘ziga xosligidan mahrum qildimi?
Old Trafforddagi atmosfera bunga jonli misol bo‘ldi. To‘p darvozaga kirgan on. Keyin esa sukut. Muxlislar bir‑biriga qaraydi, futbolchilar hakamga termuladi, hamma monitor ortida bo‘layotgan narsani kutadi. Gol nishonlanadi, lekin kechikkan, ehtiyotkor, ishonchsiz tarzda.
Schmeichel va uning avlodi uchun bu qabul qilib bo‘lmas manzara. Ular uchun futbol – bir zumda portlaydigan his‑tuyg‘u, VAR esa o‘sha lahzani bo‘g‘ib qo‘yayotgan tizim.
Premier League esa tobora kuchayib borayotgan bosim ostida qolmoqda. Texnologiyani yanada noziklashtirishmi, talqinlarni o‘zgartirishmi yoki bir kun kelib undan butunlay voz kechishmi? Old Trafforddagi bu derbi, ehtimol, bu savolni endi javobsiz qoldirish mumkin emasligini yana bir bor ko‘rsatdi.
