Mundialda gollar va Golden Boot poygasi
“Ba’zan futbolda shunchaki gol urishing kerak.” Thierry Henry 2008 yilda aytgan bu gap 2026-yilgi Jahon chempionati yakuniga yaqinlashar ekan, avvalgidan ham aniqroq eshitilmoqda.
Kubok uchun kurashayotgan to‘rt jamoa — bu sahnaning bosh aktyorlari. Ammo sahna ortida yana bir shafqatsiz poyga bor: eng ko‘p gol urgan futbolchiga beriladigan Golden Boot.
Bu sovrin har doim ham chempionlar qo‘liga o‘tmaydi. Hatto aksincha. 2002 yildan beri turnir g‘olibi tarkibidan hech kim bu mukofotni olgani yo‘q. O‘shanda Ronaldo sakkizta gol bilan Braziliyani beshinchi bor dunyo cho‘qqisiga olib chiqqan edi.
Just Fontaine’ning 1958 yildagi 13 gollik afsonaviy rekordi esa hanuz qo‘l yetmas cho‘qqi bo‘lib turibdi. O‘sha paytda Fransiya yarim finalda to‘xtagan, lekin hujumchi tarixga muhrlanib ulgurgan edi. Hozir esa boshqa zamon: 2022-yilgi Qatardagi mundialga nisbatan 16 ta ko‘proq jamoa, 40 ta ko‘proq o‘yin, tabiiyki, gollar ham rekord darajada.
Bu turnir davomida poyga bir necha marta burildi. Endi esa hisob varaqasi juda sodda: bir nechta yulduz, atigi bir necha kun va bitta oltin buts.
Teng gol bo‘lsa, kim g‘olib bo‘ladi?
Reglament romantikaga joy qoldirmaydi. 1992 yildan beri agar futbolchilar bir xil miqdorda gol ursalar, birinchi navbatda assistlar soni qaraladi.
2010 yil bunga yorqin misol bo‘ldi: David Villa, Diego Forlan, Wesley Sneijder va Thomas Muller — barchasi beshtadan gol. Ammo Golden Boot Germaniyalik hujumchiga nasib etdi: u uchta golli uzatma bergan, raqiblari esa atigi bittadan.
2006 yildan boshlab esa yana bir filьtr qo‘shilgan: agar assistlar ham teng bo‘lsa, g‘olib gollarni kamroq daqiqada urgan futbolchi bo‘ladi. Ya’ni maydonda qancha kam bo‘lsang, shuncha samarali bo‘lishing kerak.
Mana shunday qattiq qoidalarga qaramay, bu yilgi poyga hissiyotlarga to‘la.
1. Lionel Messi (Argentina) – 8 gol
(4 assist – 712 daqiqa)
Messi bu mundialni o‘ziga xos tarzda boshladi: Jazoirga qarshi ilk o‘yinda erta gol urdi, ammo ofsayd tufayli bekor qilindi. Oradan ko‘p o‘tmay, u 20 metr masofadan zarba yo‘llab, turnirdagi haqiqiy hisobini ochdi.
Ikkinchi bo‘limda esa Argentina sardori yana sahnaga chiqdi. Alexis Mac Allisterning past zarbasini darvozabon Luca Zidane qo‘ldan chiqarib yubordi, Messi esa bu sovg‘ani rad etmadi — yaqin masofadan to‘pni darvozaga joyladi.
Hat-trick esa uning klassik vizit kartasi edi: jarima maydoni chetidan egri zarba, xuddi to‘pni darvoza ortidagi sherigiga uzatayotgandek. Zidane qarshilik ko‘rsata olmadi.
Avstriyaga qarshi ikkinchi uchrashuvda Messi avvaliga penaltidan foydalana olmadi, lekin tez orada Facundo Medina uzatmasidan so‘ng bir zarbada gol urib, Jahon chempionatlari tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylandi. O‘sha o‘yinning oxirida u yana bir bor yaqin masofadan to‘pni darvozaga kiritib, ikki o‘yinda besh golga yetdi.
Iordaniyaga qarshi guruhdagi so‘nggi o‘yinda zaxirada boshlanganiga qaramay, 80-daqiqada jarima zarbasidan gol urib, hisobini yana oshirdi. Keyin Cape Verde ustidan g‘alaba qozonilgan pley-off uchrashuvida yettinchi gol, Misrga qarshi dramatik bahsda esa kechgi tenglashtiruvchi zarba — sakkizinchi.
Messi nafaqat rekordlarni yangilayapti. U har bir gol bilan bu turnirning ritmini ham belgilab boryapti.
2. Kylian Mbappe (France) – 8 gol
(3 assist – 666 daqiqa)
Mbappe ham turnirni portlash bilan boshladi. Senegal ustidan 3:1 hisobidagi g‘alabada u ikki bor raqib darvozasini ishg‘ol qildi va Fransiya uchun yo‘lni ochib berdi.
Keyingi o‘yinda, Iroqqa qarshi, Real Madrid hujumchisi yana birinchi bo‘lib hisobni ochdi — uzoq masofadan kuchli zarba. Filadelfiyodagi uzoq davom etgan ob-havo tanaffusidan so‘ng u ikkinchi bo‘limda yana bir bor gol urib, kechani o‘z nomiga yozdi.
Pley-off bosqichida ham Mbappe to‘xtamadi: Shvetsiyaga qarshi bahsda ikki chiroyli gol, Paragvay darvozasiga penaltidan zarba, Marokashga qarshi chorak finalda yana bir gol.
Ammo yarim finalda devor paydo bo‘ldi. Spain mudofaasi uni va butun France hujumini to‘xtatdi. 0:2, final yo‘li yopildi. Endi Mbappe uchun so‘nggi sahna — uchinchi o‘rin uchun o‘yin. Golden Boot esa hamon qo‘l uzatsa yetadigan masofada.
3. Erling Haaland (Norway) – 7 gol*
(0 assist – 537 daqiqa)
Haaland o‘zining ilk mundial o‘yinidayoq nima uchun qo‘rqinchli raqib ekanini eslatdi. Iroqqa qarshi 4:1 hisobidagi g‘alabada u dubl qayd etdi.
Birinchi gol — o‘ziga xos uslub: olti metrlik hudud ichida pastdan uzatilgan to‘pga sirpanib yetib borish va aniq zarba. Ikkinchisi — pressingning mukammal namunasi: darvozabonga bosim, xatoni majburlash va to‘pni darvozaga tiqish.
Senegalga qarshi ikkinchi o‘yinda ham u sahnada edi. Ikkinchi bo‘limda xotirjam zarba bilan uchinchi golini urdi, oradan ko‘p o‘tmay esa havodan murakkab vole bilan to‘rtinchisini ham qo‘shib qo‘ydi.
Pley-offda esa har bir zarba oltin qiymatiga ega bo‘ldi. Ivory Coast bilan uchrashuvda so‘nggi daqiqalardagi g‘alaba goli — beshinchi. Keyin esa eng shov-shuvli sahna: Brazil ustidan g‘alaba. Haaland bu o‘yinda ikki bor gol urdi, ikkinchi gol esa kutilmagan, raqibni karaxt qoldirgan lahza bo‘ldi.
Norway endi turnirdan chiqib ketgan. Uning yetti goli yulduzdek charaqlab turibdi, lekin poygada davom etish imkoniyati yo‘q.
4. Jude Bellingham (England) – 6 gol
(1 assist – 574 daqiqa)
Bellingham bu mundialda yarim himoyachiga xos bo‘lmagan statistikani yozmoqda. Croatia ustidan 4:2 hisobidagi g‘alabada ham, Panama ustidan 2:0 hisobidagi uchrashuvda ham u gol urdi.
Keyin sahna yanada yorishdi. Mexico bilan 1/16 final o‘yinida u dubl qayd etdi. Norwayga qarshi chorak finalda ham xuddi shunday — yana ikkita gol, yana hal qiluvchi rol.
U England sardori Harry Kane bilan tengda — ikkalasida ham oltitadan gol. Ammo reglament Bellingham tomonida: u maydonda kamroq vaqt o‘tkazgan (FIFA ma’lumotiga ko‘ra, 574 daqiqa, Kane esa 627).
5. Harry Kane (England) – 6 gol
(1 assist – 627 daqiqa)
Bayern Munich hujumchisi mundialni odatdagidek ishonch bilan boshladi. Croatia ustidan 4:2 hisobidagi g‘alabada Kane dubl qayd etdi va poygani erta boshlab yubordi.
Ghana bilan 0:0 hisobidagi durangda u ham, jamoa ham o‘zini topa olmadi. Ammo Panama bilan guruhdagi so‘nggi o‘yinda u yana sahnaga chiqib, Angliyaning ikkinchi golini urdi.
Pley-off esa uning hududi. DR Congo bilan 1/16 final uchrashuvida Kane ikkinchi bo‘limda ikki bor gol urib, mamlakatini keyingi bosqichga olib chiqdi. Mexico bilan o‘yinda esa u penaltidan aniq zarba yo‘llab, oltinchi golini rasmiylashtirdi.
Kane odatdagidek barqaror. Lekin bu safar hatto shu barqarorlik ham Golden Boot uchun yetarlimi?
=6. Ousmane Dembele (France) – 5 gol
(2 assist – 492 daqiqa)
Dembele uchun bu mundial shaxsiy burilish nuqtasiga aylandi. Turnir oldidan u yirik musobaqalarda 19 o‘yinda biror marta ham gol urmagan edi.
Keyin esa hammasi birdan o‘zgardi. Iroqqa qarshi 3:0 hisobidagi g‘alabada u uchinchi golni kiritdi. Oradan ko‘p o‘tmay Norwayga qarshi o‘yinda birinchi bo‘limdayoq hat-trick qayd etdi.
PSG vingeri Marokashga qarshi chorak finalda beshinchi golini urdi va shu bilan France hujumi faqat Mbappega tayanib qolmaganini isbotladi.
=6. Mikel Oyarzabal (Spain) – 5 gol
(1 assist – 519 daqiqa*)
Spain uchun turnir xira boshlandi — Cape Verde bilan durang. Lekin ikkinchi o‘yinda Saudi Arabia ustidan 4:0 hisobidagi g‘alabada Mikel Oyarzabal ikkita gol urib, jamoaga nafas berdi.
1/16 finalda Austria ustidan 3:0 hisobidagi g‘alabada u yana dubl qayd etdi. Har bir zarbasi aniq, har bir yugurishi ma’noli edi.
Eng muhim lahza esa yarim finalda keldi. Francega qarshi o‘yinda penaltidan birinchi golni aynan Oyarzabal urdi. Bu zarba Spain uchun final eshiklarini ochdi va uning shaxsiy turniri ham boshqa darajaga ko‘tarildi.
=8. Vinicius Junior (Brazil) – 4 gol*
(1 assist – 505 daqiqa)
Brazil mundialni sovuq dush bilan boshladi. Morocco kutilmaganda hisobni ochdi. Shunda sahnaga Vinicius Junior chiqdi: jarima maydoni chetidan aylantirib yo‘llangan kuchli zarba bilan hisobni tenglashtirdi va jamoasini bosimdan xalos qildi.
Haiti ustidan g‘alabada u yanada erkin o‘ynadi. Matheus Cunha allaqachon dubl qayd etgan paytda, Vinicius ham o‘z golini urib, bayramga qo‘shildi.
Scotlandga qarshi uchinchi o‘yinda u yana gol kiritdi — Scott McKenna xatosidan so‘ng to‘pni darvozabon Angus Gunn yonidan xotirjam o‘tkazib, hisobni ochdi. Keyin Bruno Guimaraesning o‘tkir uzatmasidan so‘ng uzoq ustun yonida bosh bilan urilgan to‘rtinchi gol.
Brazil endi turnirdan chiqib ketgan. Viniciusning to‘rt goli esa statistik jadvalda qoladi, xolos.
=8. Ismaila Sarr (Senegal) – 4 gol*
(1 assist – 419 daqiqa)
Ismaila Sarr bu mundialda qanotdan hujum qiluvchi emas, balki to‘liq hujumchiga aylandi. Norwayga qarshi ikkinchi guruh o‘yinida u dubl qayd etdi.
Birinchi gol — g‘alati, lekin chiroyli: yiqilayotgan holda to‘pni darvoza ustidan yengilgina oshirib yubordi. Ikkinchisi esa ancha klassik — aniq zarba va 3:2 hisobidagi mag‘lubiyatda ham yorqin o‘yin.
Iroqqa qarshi guruhdagi so‘nggi o‘yinda u uchinchi golini urdi. 1/16 finalda Belgium darvozasiga yo‘llangan to‘rtinchi zarba esa Senegal uchun pley-offdagi eng yorqin lahzalardan biri bo‘lib qoldi.
=8. Julian Quinones (Mexico) – 4 gol*
(1 assist – 440 daqiqa)
Quinones mundialning ilk golini urgan futbolchi sifatida tarixga kirdi. South Africa ustidan 2:0 hisobidagi g‘alabada aynan u hisobni ochdi.
Keyin Czech Republicga qarshi 3:0 hisobidagi o‘yinda ham to‘pni darvozaga joyladi. 1/16 finalda Ecuador bilan uchrashuvda yana bir bor birinchi bo‘lib hisobni ochdi — bu uning turnirdagi uchinchi goli edi.
Englandga qarshi o‘yinda ham Quinones o‘z hisobini oshirdi. Saudi Pro Leagueda 31 o‘yinda 33 gol urgan futbolchining bu sermahsulligi, aslida, hech kim uchun sir bo‘lmasligi kerak edi.
=10. 3 tadan gol urgan 11 futbolchi
Ularning barchasi poygada ishtirok etgan, biroq hozircha “oltin” sur’atni ushlay olmaganlar safida. Ayrimlari allaqachon turnirni tark etgan, boshqalari esa so‘nggi o‘yinlarda sahnaga chiqishi mumkin.
Oldingi Golden Boot sohiblari va bugungi poyga
Golden Boot (avvalgi nomi — Golden Shoe) 1982 yildan beri rasmiy mukofot sifatida beriladi, lekin eng yaxshi to‘purar maqomi 1930-yillardanoq e’tirof etib kelinadi.
2022 yilda Kylian Mbappe finalda hat-trick qayd etgan ikkinchi futbolchiga aylandi. Bunga qadar bunday yutuqqa faqat Geoff Hurst 1966 yilda erishgan edi. Farq bitta: Hurst kubokni ko‘targan, Mbappe esa yo‘q. Shunga qaramay, u turnirni sakkiz gol bilan yakunlab, 2002 yildagi Ronaldo ko‘rsatkichini takrorladi.
2018 yilda esa Harry Kane oltita gol bilan sovrinni qo‘lga kiritgan, ammo England chorak finaldan keyin to‘xtab qolgandi.
Endi esa sahnada boshqa ism va boshqa raqamlar. Messi va Mbappe sakkiztadan gol bilan yetakchilik qilmoqda, Haaland yettita bilan allaqachon tarixga yozilib bo‘ldi, Bellingham va Kane esa soyadan chiqishga urinmoqda.
Oxirgi bir necha kun — faqatgina kubok uchun emas. Bu, ayni paytda, bitta savolning javobi uchun kurash: bu mundialni kimning gollari belgilab beradi?
