Yamal va Messi emas: finalning yashirin yulduzi – chim
Dunyo bo‘ylab millionlab muxlislar ko‘zini Lamine Yamalga, Lionel Messiga, yana boshqa hujumkor yulduzlarga qadagan bir paytda, stadionlarda har bir zarba, har bir sirpanish, har bir g‘alaba ustida turgan haqiqiy poydevor deyarli sezilmay qoladi. U ham bo‘lsa – chim.
Har bir dribbling, har bir pressing, jarima maydonidagi har bir yiqilish. Bularning bari bir xil silliq, bir xil barqaror sirtni talab qiladi. Aynan shu yerda ilmiy ish boshlanadi.
Sakkiz yil davom etgan tayyorgarlik
Turf grass, ya’ni futbol maydoni chimini o‘rganish – alohida fan. Bu soha bilan Tennessee shtatidagi University of Tennessee Institute of Agriculture olimi John Sorochan shug‘ullanadi. U so‘nggi sakkiz yilini bir maqsadga bag‘ishladi: jahon chempionati final bosqichida o‘ynalayotgan maydonni mukammal holatga keltirish.
Uning zimmasiga tushgan vazifa oddiy texnik topshiriq emasdi. Gap birgina stadion haqida emas, o‘nlab terma jamoalar bazalari va 16 ta turli stadion haqida ketmoqda. Har bir joy – o‘z iqlimi, o‘z bosimi, o‘z muammosi.
Bir tomonda – balandlik bosimi yuqori bo‘lgan Mexico City. Ikkinchi tomonda – namlik va issiq harorat bilan bo‘g‘ib yuboradigan Miami. Futbolchilar uchun esa farqi bo‘lmasligi kerak: to‘p bir xil sirg‘anishi, oyoq ostidagi chim bir xil ushlashi, zarba paytida bo‘shashmasligi lozim.
Shu barqarorlikni yaratish – Sorochan va uning jamoasining ishi.
Har bir stadion – alohida laboratoriya
Jahon chempionatida chiroyli o‘yin ko‘rish uchun avvalo ko‘zga tashlanmaydigan detallar puxta ishlanishi zarur. Chimning qalinligi, namligi, ildizlarning chuqurligi, quyosh nuri tushish burchagi, sug‘orish rejimi – hammasi hisobga olinadi.
Sorochan uchun har bir stadion – laboratoriya. U yerda chim nafaqat o‘yin yukini, balki mashg‘ulotlar, sayyohlar oqimi, ob-havo o‘zgarishlariga ham bardosh berishi kerak. Bir kunda ikki marta yomg‘ir yog‘ishi ham, ertasi kuni quyosh tig‘i ostida qovjirashi ham mumkin. Lekin hakam hushtagi chalinishi bilan futbolchi maydonga chiqqanda, bularning bari unutilishi shart – maydon unga faqat ideal ish sharoitini taqdim etishi kerak.
Bosim katta. Xato qilishga joy yo‘q.
Ilm-fan va futbol kesishgan nuqta
Bugun bu murakkab jarayon orqasidagi ilmiy hikoya haqida Short Wave podkasti gapirib bermoqda. Ular Sorochan tajribasiga, jahon chempionati uchun yaratilgan chim texnologiyasiga va turli sharoitlarda bir xil sifatni ushlab turish sirlariga sho‘ng‘iydi.
Futbol muxlislari ko‘pincha pressing tizimlari, expected goals, transferlar haqida bahs qiladi. Lekin o‘yin tezligi, to‘pning sakrashi, jarohatlar soni – bularning bari maydon sifatiga chambarchas bog‘liq. Maydon yomon bo‘lsa, eng kuchli pressing ham sekinlashadi, eng mohir texnika ham xira ko‘rinadi.
Yulduzlar porlashi uchun avval chim to‘g‘ri bo‘lishi kerak. Sorochan va uning ilmiy jamoasi esa aynan shunga xizmat qilmoqda: finalda ko‘rinmaydigan, lekin har bir hujumda seziladigan mukammal poydevor yaratishga. Savol bitta: keyingi yirik turnirlarda bu yashirin yulduz yana qanday darajada o‘sadi?
